Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ενέκρινε ψήφισμα που ανοίγει τον δρόμο για την «διόρθωση» του παγκόσμιου χάρτη, προωθώντας την αντικατάσταση του παραδοσιακού χάρτη Mercator με απεικονίσεις που αποτυπώνουν με μεγαλύτερη ακρίβεια το πραγματικό μέγεθος της Αφρικής.
Η πρωτοβουλία, γνωστή ως «Correct the Map», κατατέθηκε από το Τόγκο και υποστηρίχθηκε από τα κράτη-μέλη της Αφρικανικής Ένωσης. Το ψήφισμα υπερψηφίστηκε από 164 χώρες, ανάμεσά τους η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο — οι ΗΠΑ ήταν η μόνη χώρα που το καταψήφισε, με έξι χώρες να απέχουν.
Καθώς το ψήφισμα δεν έχει δεσμευτικό χαρακτήρα, η αλλαγή δεν θα συμβεί άμεσα, αλλά αναμένεται να επηρεάσει τους χάρτες που χρησιμοποιούν διεθνείς οργανισμοί και θεσμοί, με επιπτώσεις στην εικόνα που μεταδίδεται για το γεωπολιτικό και οικονομικό αποτύπωμα των ηπείρων.
Ο χάρτης Mercator, που δημιουργήθηκε το 1569 από τον φλαμανδό χαρτογράφο Gerardus Mercator για να διευκολύνει την πλοήγηση των ευρωπαίων εξερευνητών, έχει επικριθεί για την παραμόρφωση που προκαλεί: παρουσιάζει την Αφρική περίπου στο ίδιο μέγεθος με τη Γροιλανδία, παρότι στην πραγματικότητα η Αφρική είναι 14 φορές μεγαλύτερη.
Η παραμόρφωση οφείλεται στους μαθηματικούς συμβιβασμούς που απαιτούνται όταν αποτυπώνεται η επιφάνεια της υδρογείου σε δύο διαστάσεις. Στην προβολή Mercator οι περιοχές κοντά στον Ισημερινό εμφανίζονται μικρότερες, ενώ οι χώρες κοντά στους πόλους φαίνονται διογκωμένες.
Το 2018 ομάδα χαρτογράφων παρουσίασε τον χάρτη Equal Earth, ο οποίος αποτυπώνει σωστότερα τις σχετικές επιφάνειες των ηπείρων. Τον Φεβρουάριο τα 54 κράτη-μέλη της Αφρικανικής Ένωσης υιοθέτησαν επίσημα αυτή την απεικόνιση, επισημαίνοντας ότι «αντανακλά με μεγαλύτερη ακρίβεια τα μεγέθη όλων των ηπείρων, ιδίως της Αφρικής».
Η διαδικτυακή ομάδα #CorrectTheMap τόνισε: «Μπορείτε να χωρέσετε τις ΗΠΑ, την Κίνα, την Ινδία, την Ιαπωνία, το Μεξικό και μεγάλο μέρος της Ευρώπης μέσα στην Αφρική και να περισσέψει ακόμη γη».
Πριν την ψηφοφορία ο υπουργός Εξωτερικών του Τόγκο, Robert Dussey, υπογράμμισε την συμβολική και πρακτική σημασία της πρωτοβουλίας: «Ένας δίκαιος κόσμος ξεκινά με έναν δίκαιο χάρτη». Σε ενημέρωση στα Ηνωμένα Έθνη πρόσθεσε: «Ένας χάρτης δεν είναι ποτέ ουδέτερος. Διαμορφώνει αντιλήψεις και επηρεάζει το πώς κατανοείται η θέση λαών και ηπείρων στον κόσμο».
Τη στήριξη της αλλαγής εξέφρασε και ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Jean-Noël Barrot, δηλώνοντας ότι το υπουργείο του θα σταματήσει να χρησιμοποιεί τον χάρτη Mercator και ότι «Η αλλαγή του χάρτη προφανώς δεν αλλάζει τον κόσμο. Αλλά η διόρθωση μιας απεικόνισης που τον παραμορφώνει είναι ήδη μια πράξη αλήθειας».
Από την άλλη πλευρά, η Yaryna Ferencevych, εκπρόσωπος των ΗΠΑ στον ΟΗΕ, επέκρινε το ψήφισμα: «αντί να εστιάζει σε πραγματικά προβλήματα διεθνούς ειρήνης και ευημερίας, η Γενική Συνέλευση συζητά χάρτες του 16ου αιώνα και τον ρόλο τους στην προώθηση επανορθώσεων και ‘γνωσιακής δικαιοσύνης’».
Ειδικοί και ακτιβιστές επισημαίνουν ότι το ζήτημα δεν είναι μόνο τεχνικό αλλά και αφηγηματικό: όπως σημειώνει η Lerato Mogoatlhe από την Africa No Filter, πρόκειται για προσπάθεια να σταματήσει η «μακροβιότερη παραπληροφόρηση και παραπλάνηση» σχετικά με την Αφρική. Ο Κενυάτης γεωγράφος Kioko Muendo υπογραμμίζει ότι «οι χάρτες δεν είναι απλώς οδηγοί για ταξιδιώτες – διαμορφώνουν το πώς αντιλαμβανόμαστε πολιτικά και οικονομικά τις περιοχές».
Πηγή: BBC
