Παρά τις σημαντικές εκπτώσεις που προβλέπει το νομοθετικό πλαίσιο —και οι οποίες φθάνουν έως και το 80% του τιμήματος— οι ιδιώτες δείχνουν να γυρίζουν την πλάτη στη ρύθμιση για την εξαγορά καταπατημένων εκτάσεων του Δημοσίου. Η δυνατότητα αποπληρωμής σε έως 60 άτοκες μηνιαίες δόσεις και οι πρόσθετες ελαφρύνσεις δεν κατάφεραν μέχρι στιγμής να αντισταθμίσουν τα εμπόδια που αναδεικνύονται στην πράξη.
Τα στοιχεία της ψηφιακής πλατφόρμας αποτυπώνουν την εικόνα: από το άνοιγμα της διαδικασίας στα τέλη Σεπτεμβρίου του 2024 έχουν υποβληθεί περίπου 12.000 αιτήσεις, πολλές εκ των οποίων δεν έχουν οριστικοποιηθεί, έναντι περίπου 90.000 καταπατημένων εκτάσεων. Η προθεσμία για την εκδήλωση ενδιαφέροντος εκπνέει στις 11 Σεπτεμβρίου 2026, ωστόσο η συμμετοχή παραμένει χαμηλή.
Οι λόγοι είναι προφανείς: οι αυστηρές προϋποθέσεις, το πλήθος των απαιτούμενων δικαιολογητικών και το τελικό κόστος εξαγοράς λειτουργούν αποτρεπτικά. Ταυτόχρονα, αρκετοί καταπατητές επιλέγουν τον δρόμο των δικαστηρίων για να διεκδικήσουν την κυριότητα των ακινήτων, ελπίζοντας σε δικαστικές αποφάσεις που θα τους ευνοήσουν.
Στο πλαίσιο αυτό έχουν φτάσει στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών αιτήματα για παράταση της προθεσμίας. Η Ένωση Ιδιοκτητών Ακινήτων Δωδεκανήσου δεν ζητά μόνο περισσότερο χρόνο αλλά και νομοθετικές αλλαγές, επισημαίνοντας τις ιδιαιτερότητες της περιοχής. Όπως αναφέρει, οι ιδιοκτησιακές και κτηματολογικές συνθήκες στα Δωδεκάνησα κάνουν σε πολλές περιπτώσεις εξαιρετικά δύσκολη ή ακόμη και αδύνατη την εφαρμογή των ισχυουσών διατάξεων.
Ένα από τα βασικά προβλήματα που επισημαίνει η Ένωση είναι η απαίτηση προηγούμενης δήλωσης του ακινήτου στο Ε9, ειδικά όταν δεν υπάρχει ΚΑΕΚ, αυτοτελής κτηματολογική μερίδα ή άλλα στοιχεία ταυτοποίησης. Για τον λόγο αυτό ζητείται νέα ουσιαστική παράταση της προθεσμίας, ειδική μεταβατική ρύθμιση για τα Δωδεκάνησα και εξαίρεση από την υποχρέωση δήλωσης στο Ε9 όπου αποδεικνύεται αντικειμενική αδυναμία. Παράλληλα, προτείνεται η μακροχρόνια κατοχή να μπορεί να αποδεικνύεται «με κάθε πρόσφορο μέσο».
Η διαδικασία
Οι ενδιαφερόμενοι που υποβάλλουν αίτηση στην ψηφιακή πλατφόρμα καταβάλλουν παράβολο 300 ευρώ, το οποίο συμψηφίζεται με το τίμημα της εξαγοράς και επιστρέφεται αν η αίτηση απορριφθεί. Μαζί με την αίτηση απαιτείται σειρά δικαιολογητικών: τοπογραφικό διάγραμμα με δήλωση μηχανικού, φύλλο προσδιορισμού της αντικειμενικής αξίας, βεβαίωση όρων δόμησης, οικοδομική άδεια αν υπάρχει, τίτλοι από τους οποίους προκύπτει η κατοχή και συνοδευτικό σημείωμα που τεκμηριώνει αυτήν.
Στον φάκελο πρέπει επίσης να περιλαμβάνονται υπεύθυνη δήλωση για την έκταση των προς εξαγορά ακινήτων, έγγραφο που να αποδεικνύει τη χρήση του ακινήτου, καθώς και αντίγραφα των εντύπων Ε1 και Ε9.
Προϋποθέσεις
Κεντρική προϋπόθεση για την εξαγορά είναι η μακροχρόνια κατοχή: δικαίωμα εξαγοράς έχουν όσοι κατέχουν αδιάλειπτα το ακίνητο για τουλάχιστον 30 χρόνια με τίτλο ή για τουλάχιστον 40 χρόνια χωρίς τίτλο. Στη δεύτερη περίπτωση απαιτείται το ακίνητο να χρησιμοποιείται ως κύρια κατοικία ή βοηθητικός χώρος αυτής ή για την άσκηση τουριστικής, βιοτεχνικής, βιομηχανικής, εμπορικής ή αγροτικής δραστηριότητας.
Επιπλέον, όταν η εξαγορά στηρίζεται στην κατοχή χωρίς τίτλο, το ακίνητο πρέπει να έχει δηλωθεί στο Ε9 για τα πέντε τελευταία χρόνια πριν την αίτηση. Σημειώνεται ότι έχει καταργηθεί η προϋπόθεση ύπαρξης κτίσματος για την υποβολή αίτησης εξαγοράς, αλλά δεν επιτρέπεται η εξαγορά ακινήτου στο οποίο υπάρχει αυθαίρετο κτίσμα.
Εφόσον η αίτηση περάσει από την αρμόδια επιτροπή και εγκριθεί, εκδίδεται πιστοποιητικό αποδοχής που κοινοποιείται στον ενδιαφερόμενο. Σε αυτό αναφέρεται το προς εξαγορά ακίνητο με εμβαδόν και όρια, τα στοιχεία του αιτούντος και προσδιορίζονται το τίμημα καθώς και οι επιλογές εφάπαξ ή τμηματικής καταβολής.
Οι εκπτώσεις έως 80%
Για τον υπολογισμό του τιμήματος λαμβάνεται ως αφετηρία το 100% της αντικειμενικής αξίας του οικοπέδου ή του γηπέδου. Στη συνέχεια ενεργοποιούνται εκπτώσεις ανά περίπτωση: 50% μείωση όταν ο ιδιώτης έχει αναγνωριστεί με πρωτόδικη δικαστική απόφαση ως κύριος ή όταν αναγράφεται ως κύριος στις πρώτες κτηματολογικές εγγραφές και έχει ασκηθεί αγωγή από το Δημόσιο ή δεν έχει παρέλθει η προθεσμία για την άσκησή της. Η έκπτωση αυξάνεται στο 70% για όσους έχουν ασκήσει ένδικο μέσο κατά δικαστικής απόφασης σχετικά με την αναγνώριση της κυριότητας έως τις 31 Δεκεμβρίου 2022.
Το υψηλότερο «κούρεμα», κατά 80%, προβλέπεται για ακίνητα που καλύπτουν στεγαστικές ανάγκες του αιτούντος ή του αρχικού δικαιοπαρόχου και συνδέονται με μαζική εγκατάσταση πληθυσμιακών ομάδων πριν από το 1964. Μετά τις εκπτώσεις, ο αιτών μπορεί είτε να καταβάλει εφάπαξ το ποσό και να εξασφαλίσει πρόσθετη έκπτωση 10% είτε να το εξοφλήσει σε έως 60 άτοκες μηνιαίες δόσεις, με κάθε δόση να μην μπορεί να είναι μικρότερη από 100 ευρώ.
