Η κυβέρνηση προετοιμάζει τέσσερις παρεμβάσεις για το 2027, που, όπως σημειώνεται, δεν επαρκούν για να αναπληρώσουν τις μεγάλες απώλειες που έχουν υποστεί οι συνταξιούχοι από το 2010 εξαιτίας των μνημονίων και του νόμου Κατρούγκαλου. Οι σχετικές εξαγγελίες αναμένεται να γίνουν από τον Πρωθυπουργό Κυρ. Μητσοτάκη στα εγκαίνια της ΔΕΘ.
Κεντρική πρωτοβουλία που εξετάζεται είναι η αναμόρφωση της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ). Η μνημονιακή ΕΑΣ, που θεσπίστηκε το 2010, έχει επιβαρύνει με περίπου 10 δισ. ευρώ 440.000 συνταξιούχους με συντάξεις άνω των 1.468 ευρώ, καθώς μέχρι σήμερα η εισφορά επιβαλλόταν «από το πρώτο ευρώ» της σύνταξης, προκαλώντας έντονες αδικίες.
Το νέο σενάριο προβλέπει κλιμακωτή επιβολή της ΕΑΣ, δηλαδή η εισφορά να επιβάλλεται μόνο στο τμήμα της σύνταξης που υπερβαίνει το όριο των 1.468 ευρώ. Παράλληλα εξετάζεται η μείωση των υπάρχοντων οκτώ κλιμακίων, με στόχο ένα πιο απλό και αναλογικό πλαίσιο.
Παράδειγμα που κυκλοφορεί στο οικονομικό επιτελείο: συνταξιούχος με μηνιαίες αποδοχές 2.000 ευρώ, ο οποίος σήμερα πληρώνει 120 ευρώ για ΕΑΣ, με το νέο σύστημα θα βλέπει την επιβάρυνσή του να υποχωρεί στα 64 ευρώ το μήνα, κερδίζοντας άμεσα σημαντικό εισόδημα.
Η επιτάχυνση της πρότασης για την ΕΑΣ συνδέεται και με δικαστικές εκκρεμότητες: στις 7 Οκτωβρίου το Ελεγκτικό Συνέδριο αναμένεται να κρίνει προσφυγή συνταξιούχου που αμφισβητεί τη συνταγματικότητα του ισχύοντος τρόπου υπολογισμού της εισφοράς. Νομικοί και ειδικοί σε θέματα κοινωνικής ασφάλισης θεωρούν αυξημένες τις πιθανότητες δικαίωσης, γεγονός που ασκεί πρόσθετη πίεση για προληπτική διόρθωση.
Μια ακόμη καθοριστική αλλαγή που έχει ήδη ψηφιστεί είναι η πλήρης κατάργηση της προσωπικής διαφοράς από 1-1-2027. Με την κίνηση αυτή, οι περίπου 671.586 συνταξιούχοι που σήμερα έχουν προσωπική διαφορά θα δουν από τη νέα χρονιά πραγματικές αυξήσεις στις συντάξεις τους, αφού η διαφορά δεν θα εξανεμίζει πλέον το ποσό της αναπροσαρμογής.
Η πρακτική εφαρμογή της ρύθμισης προβλέπει ότι το υπόλοιπο της προσωπικής διαφοράς θα συνεχίσει να καταβάλλεται ως ξεχωριστό τμήμα της σύνταξης, αλλά χωρίς προσαυξήσεις. Από το ποσό αυτό δεν θα επιβάλλονται ασφαλιστικές κρατήσεις (για ασθένεια και ΕΑΣ), παρά μόνο ο φόρος εισοδήματος.
Στο οικονομικό πλαίσιο, οι τελικές εκτιμήσεις του οικονομικού επιτελείου θέτουν τον πληθωρισμό στο 3,8%-4% και την ανάπτυξη στο 1,8% για το 2027. Με τον μαθηματικό τύπο (πληθωρισμός + ανάπτυξη διά 2) η αύξηση που θα δοθεί πριν από τα Χριστούγεννα αναμένεται να κυμανθεί στο 2,6%-2,8% μεικτά, έναντι 2,4% που είχε αρχικώς προβλεφθεί.
Επιπλέον, στο τραπέζι βρίσκεται δέσμη έκτακτων ενισχύσεων για τον Νοέμβριο του 2026: εξετάζονται ποσά της τάξης των 400 ευρώ ή και 446 ευρώ (το ύψος της εθνικής σύνταξης σήμερα). Η ενίσχυση αφορά περίπου 1,87 εκατομμύρια δικαιούχους — δηλαδή γύρω στο 85% των συνταξιούχων — καθώς και ανασφάλιστους υπερήλικες και άτομα με αναπηρία, μετά και τη διεύρυνση των εισοδηματικών και περιουσιακών κριτηρίων, που αύξησε τους δικαιούχους κατά 420.000.
Μια αλλαγή που περιλαμβάνεται στην πρόταση είναι και η δυνατότητα χηρείας: το επίδομα θα δικαιούνται πλέον και οι χήρες/οι από τα 60 τους χρόνια (αντί των 65) εφόσον η σύνταξη χηρείας είναι η μοναδική πηγή εισοδήματός τους, εντάσσοντας ευάλωτες κοινωνικές ομάδες στον κύκλο των παροχών.
Και όμως, παρά τις πρόσφατες κινήσεις, η εικόνα για τους συνταξιούχους παραμένει επιβαρυμένη: μετά από 17 χρόνια περικοπών, η κατηγορία αυτή συνεχίζει να χάνει σε πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα — με εκτιμήσεις που κάνουν λόγο για απώλειες έως και 45% των αποδοχών την τελευταία δεκαετία και πλέον. Για την περίοδο 2010-2025 υπολογίζεται ότι οι απόμαχοι της δουλειάς έχασαν περίπου 130 δισ. ευρώ, ενώ για το τρέχον έτος οι απώλειες εκτιμώνται σε 3,3 δισ. ευρώ.
Σημαντικό στοιχείο που αναδεικνύουν ειδικοί της κοινωνικής ασφάλισης είναι ότι οι αναπροσαρμογές των τελευταίων τεσσάρων ετών ήταν κατώτερες του επίσημου πληθωρισμού — φέτος 2,4% έναντι μεσοσταθμικού πληθωρισμού άνω του 3,8% — ενώ οι αυξήσεις σε περίπου 1,3 εκατ. επικουρικές συντάξεις παρέμειναν μηδενικές και πολλές κύριες συντάξεις «παγωμένες» λόγω της προσωπικής διαφοράς.
