Μια μισοκαμένη σελίδα από βιβλίο αγγλικών για παιδιά, που σώθηκε μέσα στα αποκαΐδια ενός τυπογραφείου στα περίχωρα του Κιέβου, έγινε το σύμβολο μιας νέας πληγής για την εκπαιδευτική και πολιτιστική ζωή της Ουκρανίας. Το βιβλίο άντεξε τον πύραυλο, τη φωτιά και το νερό των πυροσβεστών, αλλά δεν πρόκειται να φτάσει ποτέ στα θρανία των μαθητών που επιστρέφουν αυτές τις ημέρες στα σχολεία.
Το τυπογραφείο ετοιμαζόταν να τυπώσει 1,3 εκατομμύρια σχολικά βιβλία —περίπου το 10% των εγχειριδίων που απαιτούνται για τη νέα σχολική χρονιά— όταν χτυπήθηκε μέσα στη νύχτα από ρωσικό πύραυλο.
Δεν πρόκειται για μεμονωμένο περιστατικό
Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το BBC, τα πρόσφατα ρωσικά πλήγματα σε τυπογραφεία, εκδοτικούς οίκους και αποθήκες έχουν καταστρέψει συνολικά 12 εκατομμύρια βιβλία. Ουκρανικά μέσα ενημέρωσης εκτιμούν ότι αυτό αντιστοιχεί περίπου στο ένα τρίτο όλων των βιβλίων που τυπώθηκαν φέτος στη χώρα.
Russian strikes destroy 12 million books ahead of Ukraine’s first week back at school
— BBC News (World) (@BBCWorld) August 31, 2026
googletag.cmd.push(function() { googletag.display(‘300x250_m2’); });
Περισσότερες από 35 εγκαταστάσεις του εκδοτικού κλάδου έχουν πληγεί τις τελευταίες εβδομάδες, με συνέπεια να τεθούν εκτός λειτουργίας γραμμές παραγωγής, να χαθούν αποθέματα και να διακοπούν παραδόσεις πανεθνικά.
Από τα σχολικά βιβλία στα παλαιοβιβλιοπωλεία
Η καταστροφή δεν περιορίζεται μόνο στη νέα παραγωγή. Η γνωστή αγορά μεταχειρισμένων βιβλίων Pochaina στο Κίεβο υπέστη βαρύ πλήγμα, με εκατοντάδες μικρά καταστήματα να καταστρέφονται και έναν ανυπολόγιστο αριθμό παλαιών εκδόσεων να χάνεται.
Πριν ακόμη ολοκληρωθεί η κατάσβεση, η 28χρονη Λίλια Βελίκα, blogger βιβλίου, αναζητούσε στα καπνισμένα συντρίμμια ό,τι μπορούσε να διασωθεί. Στα χέρια της κρατούσε ένα μουσκεμένο μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας.
«Τα βιβλία μάς σώζουν και το να τα χάνουμε είναι σαν να χάνουμε την καρδιά μας», δήλωσε στο BBC.
«Προσπαθούν να μας σβήσουν ως έθνος»
Για την ουκρανική πλευρά, τα πλήγματα αυτά εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια που στοχεύει στην εθνική και πολιτιστική ταυτότητα της χώρας. «Πιστεύω ότι είναι σκόπιμο», λέει η Βικτόρια Χαϊντάι, εμπορική διευθύντρια της εκδοτικής Konvi, επισημαίνοντας πως μέσα σε δύο μήνες ορισμένοι από τους μεγαλύτερους εκδοτικούς οίκους έχασαν αποθήκες με τεράστιες ποσότητες βιβλίων.
Russia burned thousands of Ukrainian books in overnight strikes on warehouses used by major publishers and bookstores.
Facilities linked to A-ba-ba-ha-la-ma-ha, Vivat, Readeat and Book ua were hit, destroying stock and disrupting deliveries across Ukraine.…
googletag.cmd.push(function() { googletag.display(‘300x250_middle_3’); });— KyivPost (@KyivPost) August 28, 2026
«Οι Ρώσοι καταστρέφουν και τα τυπογραφεία, σε μια προσπάθεια να εξαφανίσουν την Ουκρανία ως έθνος. Αλλά δεν θα τα καταφέρουν», προσθέτει η Χαϊντάι.
Ανάλογη θέση εκφράζει και η υπουργός Πολιτισμού της Ουκρανίας, Τετιάνα Μπερέζνα, χαρακτηρίζοντας τον πόλεμο «υπαρξιακό». Σύμφωνα με την ίδια, έχουν πληγεί περισσότερα από 1.900 μνημεία και στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς και πάνω από 2.000 πολιτιστικά ιδρύματα.
Μουσεία, όπερες, βιβλιοθήκες
Η λίστα των ζημιών περιλαμβάνει μουσεία, γκαλερί, κινηματογραφικά στούντιο, βιβλιοθήκες και όπερες. Ιδιαίτερα μεγάλη ζημιά υπέστη η Λαύρα των Σπηλαίων του Κιέβου, το μεσαιωνικό μοναστηριακό συγκρότημα του οποίου η στέγη υπέστη εκτεταμένες ζημιές μετά από επίθεση με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Στον καθεδρικό της Κοίμησης ξέσπασε φωτιά σε μεγάλο τμήμα της στέγης· οι επισκευές εκτιμάται ότι θα κοστίσουν 11,2 εκατομμύρια δολάρια και θα διαρκέσουν περίπου δύο χρόνια. Ο γενικός διευθυντής της UNESCO, Χάλεντ Ελ Ενάνι, δήλωσε ότι είναι «βαθιά λυπημένος» από τις σημαντικές ζημιές και επανέλαβε πως ο οργανισμός καταδικάζει τις επιθέσεις εναντίον πολιτιστικών αγαθών που προστατεύονται από το διεθνές δίκαιο.
Η μάχη για να σωθεί η μνήμη
Η ουκρανική κυβέρνηση προσπαθεί να επιταχύνει την ψηφιοποίηση βιβλίων, έργων τέχνης και άλλου πολιτιστικού υλικού, ώστε ένα μέρος της εθνικής κληρονομιάς να διασωθεί ακόμη και αν τα φυσικά αντίτυπα καταστραφούν. Ταυτόχρονα, εντείνονται οι εκκλήσεις για διεθνή οικονομική στήριξη, καθώς ολόκληρος ο εκδοτικός κλάδος κινδυνεύει να καταστεί μη βιώσιμος.
Η Ρωσία αρνείται ότι στοχεύει σκόπιμα πολιτιστικές ή άλλες μη στρατιωτικές υποδομές. Σε δήλωσή της στο BBC, η ρωσική πρεσβεία στο Λονδίνο απέδωσε μέρος της καταστροφής της ουκρανικής πολιτιστικής κληρονομιάς στις ουκρανικές αρχές και υποστήριξε ότι πολιτιστικοί χώροι έχουν χρησιμοποιηθεί για την απόκρυψη στρατιωτικών εγκαταστάσεων.
Για τους ανθρώπους του βιβλίου στην Ουκρανία, η μάχη πια αφορά και στην επιβίωση μιας ολόκληρης πολιτιστικής βιομηχανίας. Μπροστά στα κατεστραμμένα πιεστήρια του Κιέβου, η Βικτόρια Χαϊντάι το περιγράφει χαρακτηριστικά: «Η λέξη είναι τα πάντα. Είναι η ανάπτυξή μας, ο πολιτισμός μας και η ιστορική κληρονομιά που περνά από γενιά σε γενιά».
Με πληροφορίες από BBC
