Οι Ευρωπαίοι πολίτες κρατούν όλο και περισσότερα μετρητά στο σπίτι, ένα φαινόμενο που συνδέεται με τον φόβο για πολέμους, τις καταστροφικές πυρκαγιές και τις ολοένα πιο συχνές κυβερνοεπιθέσεις που απειλούν τα ψηφιακά συστήματα πληρωμών. Η τάση αυτή, παρά τη ραγδαία διάδοση των ανέπαφων και ψηφιακών συναλλαγών, αναδεικνύει μια νέα προτεραιότητα: την ετοιμότητα για διακοπή των ηλεκτρονικών υπηρεσιών.
Ανησυχία για τον πόλεμο, τις πυρκαγιές και τις κυβερνοεπιθέσεις
Τα επίσημα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας δείχνουν σαφή αύξηση στην αξία και στον όγκο των χαρτονομισμάτων που βρίσκονται σε κυκλοφορία. Όπως επεσήμανε ο Philip Lane, επικεφαλής οικονομολόγος της ΕΚΤ, «Το συνολικό απόθεμα των χαρτονομισμάτων συνεχίζει να αυξάνεται. Στις συναλλαγές, ο αριθμός τους μειώνεται, αλλά ως απόθεμα αυξάνεται».
Η μετατόπιση αυτή δεν οφείλεται μόνο σε συνήθειες αποθήκευσης: ειδικοί αναφέρουν ότι οι ανησυχίες για την ασφάλεια των ψηφιακών δικτύων ενισχύουν τη ζήτηση για χρήμα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί άμεσα σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Το παράδειγμα είναι πρόσφατο: πέρυσι η Marks & Spencer στο Ηνωμένο Βασίλειο υπέστη μια παρατεταμένη κυβερνοεπίθεση που διέκοψε τις ηλεκτρονικές παραγγελίες για εβδομάδες, αναδεικνύοντας τους κινδύνους της ψηφιακής εξάρτησης.
Τα στοιχεία της ΕΚΤ δείχνουν ότι η αξία των χαρτονομισμάτων σε κυκλοφορία αυξήθηκε από περίπου €1 τρισ. το 2016 σε €1,6 τρισ. τον Ιούνιο του 2026. Πάνω από 31 εκατ. χαρτονομίσματα κυκλοφορούν σε σύγκριση με 24 εκατ. πριν από την πανδημία το 2019, με το χαρτονόμισμα των €50 να είναι το δημοφιλέστερο το 2025, ακολουθούμενο από αυτό των €100.
Σε επίπεδο πολιτικής, ορισμένες χώρες έχουν ήδη απευθύνει συγκεκριμένες συστάσεις στους πολίτες. Αυστρία, Φινλανδία, Γερμανία, Σουηδία και Ολλανδία συμβουλεύουν κάθε νοικοκυριό να διατηρεί μεταξύ €70 και €100, ποσό που εκτιμούν ότι καλύπτει τις βασικές ανάγκες για περίπου 72 ώρες σε περίπτωση διακοπής των ηλεκτρονικών συναλλαγών.
Η ΕΕ το 2025 επίσης ενημέρωσε τους πολίτες να αποθηκεύσουν τρόφιμα, νερό και είδη πρώτης ανάγκης για 72 ώρες — ένα μήνυμα που ενίσχυσε τη σύσταση να υπάρχει και «πακέτο κρίσης» με εμφιαλωμένο νερό, ραδιόφωνο (τρανζίστορ), κονσέρβες και, κυρίως, μετρητά.
Η ΕΚΤ χαρακτηρίζει τα μετρητά ως κρίσιμο στοιχείο για την «εθνική ετοιμότητα κρίσεων» και, παρά την πτώση της χρήσης τους στις καθημερινές αγορές, επισημαίνει το παράδοξο της αυξημένης αποθήκευσής τους. Ο Lane σημείωσε επίσης την ανάγκη νομοθεσίας που θα διατηρήσει ένα δίκτυο ΑΤΜ σε κάθε εμπορικό δρόμο της ΕΕ, ώστε να εξασφαλιστεί η πρόσβαση σε μετρητά σε περιόδους κρίσης.
Στο κοινωνικό πεδίο, η Olive McCarthy, καθηγήτρια στο University College Cork με ειδίκευση στην οικονομική ένταξη, προειδοποίησε τύπου «χρησιμοποιήστε τα ή χάσετε τα», υπογραμμίζοντας τη σημασία της διαρκούς παρουσίας των μετρητών στην καθημερινή ζωή. Όπως είπε, «Η σύσταση να διατηρούμε μετρητά για έκτακτες ανάγκες είναι σωστή και μας υπενθυμίζει να είμαστε προετοιμασμένοι όταν τα ψηφιακά συστήματα αποτύχουν. Ωστόσο, είναι απαραίτητο τα μετρητά να μην θεωρούνται απλώς εφεδρικό μέσο. Αν σταματήσουμε να τα χρησιμοποιούμε όταν δεν υπάρχει κρίση, ίσως να μην είναι εύκολο να τα αξιοποιήσουμε όταν υπάρξει ανάγκη».
Η McCarthy τόνισε ακόμα ότι τα μετρητά είναι «συμπεριληπτικά», προσφέροντας ιδιωτικότητα και πρόσβαση σε ηλικιωμένους και ευάλωτους πολίτες, όπως θύματα ενδοοικογενειακής βίας που ενδέχεται να εξαρτώνται από μετρητά όταν ο σύντροφός τους ελέγχει τα έξοδά τους. Επιπλέον, τα μετρητά παίζουν ρόλο στη χρηματοοικονομική παιδεία, βοηθώντας τα παιδιά να μάθουν προϋπολογισμό και διαχείριση.
Πηγή: Guardian
