Η κυβέρνηση παρουσιάζει ένα ευρύ πακέτο παρεμβάσεων για το στεγαστικό, με επίκεντρο την Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική 2026-2035, που εγκρίθηκε από την Κυβερνητική Επιτροπή Στεγαστικής Πολιτικής και δημοσιεύθηκε σε ΦΕΚ. Το συνολικό κόστος των προτεινόμενων δράσεων υπερβαίνει τα 6,5 δισ. ευρώ: από αυτά 36 μέτρα έχουν ήδη εφαρμοστεί ή έχουν δρομολογηθεί και 14 αποτελούν νέες προτάσεις, δέκα άμεσης προτεραιότητας και τέσσερις με μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Στο νέο «πακέτο» ξεχωρίζουν πρωτοβουλίες που στοχεύουν στην αύξηση της προσφοράς κατοικιών, στην ενίσχυση της ζήτησης με στοχευμένα μέτρα για νοικοκυριά και ευάλωτες ομάδες, αλλά και στη θεσμική ενοποίηση του πλαισίου. Στα άμεσα μέτρα περιλαμβάνονται φορολογικά κίνητρα προς τις τράπεζες για φθηνότερα στεγαστικά δάνεια, μειώσεις ΦΠΑ στην κατασκευή κοινωνικών κατοικιών και η εισαγωγή μιας νέας μορφής Golden Visa συνδεδεμένης αποκλειστικά με τη μακροχρόνια μίσθωση.
Η στρατηγική βασίζεται σε τρεις πυλώνες: αύξηση της προσφοράς κατοικιών, στεγαστική συνδρομή προς νοικοκυριά και ευάλωτες ομάδες, και δημιουργία ενός σταθερού θεσμικού και χρηματοδοτικού πλαισίου. Πολλές από τις προτάσεις αντλούν στοιχεία από ευρωπαϊκά πρότυπα, ενώ προβλέπονται και μέτρα για τη φοιτητική συγκατοίκηση και τη στέγαση δημοσίων υπαλλήλων στα νησιά.
Τα 14 νέα μέτρα
1. Εκσυγχρονισμός του συστήματος οικοδομικών αδειών. Αναβάθμιση ψηφιακών εργαλείων (e-Άδειες, Ενιαίος Ψηφιακός Χάρτης), διαλειτουργικότητα δεδομένων, αυτοματοποιημένοι έλεγχοι και αξιοποίηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης για την επαλήθευση δικαιολογητικών.
2. Ψηφιακή πλατφόρμα φοιτητικής συγκατοίκησης με κρατικές εγγυήσεις. Ιδιοκτήτες θα καταχωρίζουν ακίνητα κατάλληλα για φοιτητική μίσθωση ή συγκατοίκηση και οι φοιτητές θα αντιστοιχίζονται με πιθανούς συγκατοίκους. Η λειτουργία θα συνοδεύεται από κρατικές εγγυήσεις προς τους ιδιοκτήτες (κάλυψη μέρους του κινδύνου μη καταβολής ενοικίου ή ζημιών), τυποποιημένες διαδικασίες μίσθωσης και κριτήρια καταλληλότητας.
3. Ψηφιακή πλατφόρμα σε νησιωτικούς δήμους για τη στέγαση δημοσίων υπαλλήλων, με στόχο την καλύτερη καταγραφή και διαχείριση διαθέσιμων κατοικιών.
4. Χρηματοδοτικά κίνητρα σε εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων σε επιλεγμένες περιοχές. Χαμηλότοκα δάνεια, εγγυήσεις, επιδοτήσεις επιτοκίου ή άλλα συγχρηματοδοτικά εργαλεία (με κύρια πηγή την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων) για την κατασκευή προσιτών και κοινωνικών κατοικιών, με υποχρέωση διάθεσης μέρους του νέου αποθέματος έναντι κοινωνικού ή προσιτού μισθώματος.
5. Εξειδικευμένο πρόγραμμα παραχώρησης γης σε νησιά. Αξιοποίηση δημόσιας γης σε νησιωτικές περιοχές μέσω σχημάτων παραχώρησης σε αναδόχους, με υποχρέωση ανάπτυξης κατοικιών που θα διατίθενται με προκαθορισμένους όρους προσιτότητας, ιδιαίτερα για εργαζομένους σε δημόσιες υπηρεσίες.
6. Ενιαίος Φορέας Στεγαστικής Πολιτικής. Δημιουργία φορέα που καλύπτει το θεσμικό κενό μετά την κατάργηση του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας (ΟΕΚ) το 2012, με διασύνδεση με το Κτηματολόγιο. Ο φορέας θα έχει κυρίως συντονιστικές, υποστηρικτικές και διαχειριστικές αρμοδιότητες, ενώ η κυριότητα των ακινήτων μπορεί να παραμείνει στους υφιστάμενους κυρίους.
7. Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης. Τοπικοί μηχανισμοί διαμεσολάβησης μεταξύ ιδιοκτητών, δήμων και κοινωνικών υπηρεσιών, ενσωματωμένοι στα Κέντρα Κοινότητας των δήμων, για την καταγραφή διαθέσιμων ακινήτων και την υποστήριξη της κοινωνικής και προσιτής μίσθωσης.
8. Εξειδικευμένο Ταμείο – Θεματοφύλακας. Μηχανισμός για τη δημιουργία, ανάπτυξη και μακροχρόνια διαχείριση αποθέματος κοινωνικών και προσιτών κατοικιών, με ανατροφοδοτούμενο μηχανισμό (revolving fund): τα έσοδα από μισθώσεις θα επανεπενδύονται σε επέκταση, αναβάθμιση και συντήρηση.
9. Πολεοδομικά κίνητρα για ανάπτυξη κοινωνικής κατοικίας. Ειδικά πολεοδομικά σχέδια και στοχευμένα κίνητρα (π.χ. αύξηση συντελεστή δόμησης, επιτάχυνση επανάχρησης ανενεργών κτηρίων), υπό την προϋπόθεση ότι μέρος της παραγόμενης επιφάνειας θα διατίθεται για κοινωνική και προσιτή στέγαση.
10. Golden Visa. Δυνατότητα απόκτησης χαρτοφυλακίου περισσότερων του ενός ακινήτων, αντί της αποκλειστικής επένδυσης σε ένα μεμονωμένο ακίνητο, με την προϋπόθεση τα ακίνητα να διατίθενται αποκλειστικά για μακροχρόνια μίσθωση. Υπάρχει ρητός αποκλεισμός της βραχυχρόνιας μίσθωσης και μηχανισμός παρακολούθησης της χρήσης.
11. Ανάπτυξη θεσμικού πλαισίου και εργαλείων για κοινωνική στεγαστική πολιτική. Δημιουργία μηχανισμών για την εφαρμογή πολιτικών αντιμετώπισης της αστεγίας και την ενίσχυση της κοινωνικής στέγασης.
12. Επέκταση προγράμματος «Σπίτι Μου». Αντί της άμεσης επιδότησης επιτοκίου από εθνικούς ή κοινοτικούς πόρους, προβλέπεται παροχή φορολογικών ελαφρύνσεων προς τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα όταν χορηγούν στεγαστικά δάνεια με μειωμένο επιτόκιο σε επιλέξιμους δικαιούχους (κατά το πρότυπο του γαλλικού Prêt à Taux Zéro). Η επέκταση μπορεί να συμπεριλάβει και επιδότηση για την αποπεράτωση πρώτης κατοικίας σε ιδιόκτητο οικόπεδο.
13. Μειωμένος συντελεστής ΦΠΑ για την κατασκευή κοινωνικών και προσιτών κατοικιών. Φορολογικό κίνητρο σε κατασκευαστικές εταιρείες για την ανέγερση κατοικιών που θα εκμισθωθούν μακροχρόνια με προσιτό ή κοινωνικό μίσθωμα. Προβλέπεται συνδυασμός με άλλα φορολογικά κίνητρα (ενδεικτικά απαλλαγή από ΕΝΦΙΑ), στο πρότυπο της Πορτογαλίας (συντελεστής 6%) και της Γαλλίας (συντελεστής 10%).
14. Θεσμοθέτηση εθνικού δείκτη τιμών. Δημιουργία ενιαίου και αξιόπιστου μηχανισμού παρακολούθησης των τιμών αγοράς και μίσθωσης κατοικιών σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, με αξιοποίηση στοιχείων μεταβιβάσεων, μισθώσεων, τραπεζικών αποτιμήσεων και φορολογικών δηλώσεων (κατά το πρότυπο του γερμανικού Mietspiegel).
Η στρατηγική διευκρινίζει ότι ο νέος δείκτης θα λειτουργεί κυρίως ως εργαλείο διαφάνειας και παρακολούθησης της αγοράς. Προς το παρόν δεν προβλέπεται η επιβολή πλαφόν ή άλλων διοικητικών περιορισμών στις τιμές των ενοικίων.
