Η δημογραφική γήρανση και η αύξηση του προσδόκιμου ζωής σπρώχνουν τις κυβερνήσεις της Ευρώπης και της Ελλάδας σε αποφάσεις που αλλάζουν ριζικά το χάρτη των συντάξεων: η άνοδος των ορίων ηλικίας αναδεικνύεται πλέον σε κεντρικό ζήτημα πολιτικής και κοινωνικού διαλόγου.
Ο καθηγητής Εργατικού Δικαίου Αλέξης Μητρόπουλος επισημαίνει ότι σε χώρες όπως η Γερμανία και η Δανία ήδη προωθούνται ρυθμίσεις με τις οποίες «οι σημερινοί 35άρηδες θα συνταξιοδοτούνται σε ηλικίες που φτάνουν τα 69 ή και 70 έτη». Στη Γερμανία το θέμα εξετάζεται ως νομοσχέδιο με εισήγηση του Καγκελαρίου, ενώ στη Δανία έχει ήδη ψηφιστεί αντίστοιχος νόμος.
Κυβερνήσεις που αντιμετωπίζουν έντονα το δημογραφικό δυσκολεύονται να διατηρήσουν τα υφιστάμενα επίπεδα δαπανών και αναγκάζονται να επιλέξουν ανάμεσα στην αύξηση των ορίων ηλικίας και στη μείωση των συνταξιοδοτικών δαπανών. Ο καθηγητής προειδοποιεί ότι «οι ασφαλισμένοι θα κληθούν να επωμιστούν τις συνέπειες της αύξησης των ορίων ηλικίας».
Στην Ελλάδα, η σχετική νομοθεσία προβλέπει ότι κάθε τριετία εξετάζεται αν θα αυξηθούν τα όρια ηλικίας για άνδρες και γυναίκες, με βάση το προσδόκιμο ζωής του γενικού πληθυσμού. Η διαδικασία ξεκινά το 2027 και έχει επόμενους σταθμούς τα έτη 2030 και 2033. Παράλληλα, η ΕΝΥΠΕΚ εκτιμά πως «από τα πρώτα νομοθετήματα της νέας κυβέρνησης, μετά τις προσεχείς εκλογές, θα είναι η αύξηση των ορίων ηλικίας», καθώς η χώρα ανήκει στις δέκα χώρες παγκοσμίως που έχουν νόμο που συνδέει το όριο συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής.
Οι προβλέψεις για το 2026 είναι δραματικές: ο κ. Μητρόπουλος τονίζει ότι 2026 εκτιμάται πως θα είναι το έτος κατάρρευσης των γεννήσεων στην Ελλάδα, με τις γεννήσεις να υπολογίζονται περίπου στις 65.000 — τις λιγότερες εδώ και έναν αιώνα. Τα πρώτα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής για το πρώτο τρίμηνο του 2026 επιβεβαιώνουν ότι η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με ιστορικά χαμηλά επίπεδα γεννήσεων.
Αυτά τα δεδομένα πιέζουν διεθνείς οργανισμούς —ΟΟΣΑ, ΔΝΤ και Παγκόσμια Τράπεζα— να ζητήσουν ανασχεδιασμό των ασφαλιστικών συστημάτων. Οι επιπτώσεις θα είναι ιδιαίτερα έντονες για τις γυναίκες, που παραδοσιακά αποχωρούσαν νωρίτερα λόγω οικογενειακών και επαγγελματικών υποχρεώσεων. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, το πρώτο επτάμηνο του 2026 θα κατατεθούν «οι περισσότερες αιτήσεις συνταξιοδότησης από τη Μεταπολίτευση και μετά», με σημαντική συμμετοχή γυναικών που προτιμούν να λάβουν μειωμένη σύνταξη παρά να παραμείνουν στην εργασία για περισσότερα χρόνια.
Ο κ. Μητρόπουλος υπογραμμίζει επίσης την αντίφαση του συστήματος: δεν είναι εφικτό να απαιτείται από τις γυναίκες να εργάζονται έως τα 67 ή 70 έτη και ταυτόχρονα να τις ενθαρρύνει κανείς να αποκτούν παιδιά, χωρίς να υπάρχουν ισχυρά κοινωνικά και οικονομικά μέτρα υποστήριξης.
