Οι οικογενειακές επιχειρήσεις παραμένουν θεμέλιος λίθος της ευρωπαϊκής και της ελληνικής οικονομίας, ωστόσο η επόμενη μέρα τους βρίσκεται υπό σοβαρή αμφισβήτηση λόγω ανεπαρκούς σχεδιασμού διαδοχής. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 25% των κορυφαίων 100 εταιρειών είναι οικογενειακές, παρέχοντας 100 εκατ. θέσεις εργασίας και αποφέροντας τζίρο αντίστοιχο με το 9% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ. Στην Ελλάδα ο ρόλος τους είναι ακόμη πιο κρίσιμος: οκτώ στις δέκα επιχειρήσεις είναι οικογενειακές, παράγουν το 12% του ΑΕΠ και προσφέρουν το 45% των θέσεων εργασίας.
Παρά την οικονομική βαρύτητα τους, οι ελληνικές οικογενειακές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν σοβαρές προκλήσεις στη μετάβαση της ηγεσίας. Σύμφωνα με έκθεση του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου της Αθήνας, το 2024 πάνω από τέσσερις στις δέκα επιχειρήσεις ανήκουν στη δεύτερη γενιά, ενώ η διοίκηση της τέταρτης γενιάς και άνω είναι μόλις 1,72%. Αυτό δείχνει ότι η διαδοχή αποτελεί κρίσιμο σημείο τριβής για τη συνέχιση της δραστηριότητας.
Η εικόνα επιτείνεται από τα ευρήματα της έρευνας της ΕΥ «EY Entrepreneurship Barometer Ελλάδα – Ιούλιος 2026»: περισσότεροι από τρεις στους δέκα επικεφαλής οικογενειακών επιχειρήσεων δηλώνουν ότι δεν έχουν ακόμα επίσημο σχέδιο διαδοχής. Επιπλέον, η πλειονότητα είτε δεν διαθέτει καθόλου σχέδιο (33%) είτε συζητά για τη διαδοχή μόνο ανεπίσημα (16%), με αποτέλεσμα να δημιουργούνται κίνδυνοι για τη διοικητική σταθερότητα και τη συνεχή λειτουργία των επιχειρήσεων.
Στην πράξη, η έλλειψη έγκαιρου και δομημένου πλάνου εμφανίζει πολλαπλές συνέπειες: εσωτερικές συγκρούσεις (29%), προβλήματα στη διαφύλαξη της οικογενειακής φήμης (27%) και δυσκολίες στην ανάδειξη αξιόπιστης ηγεσίας (23%). Παρά την αβεβαιότητα, η πλειονότητα των επιχειρηματιών δείχνει να επιθυμεί τη διατήρηση του ελέγχου εντός της οικογένειας: το 40% προκρίνει τη μεταβίβαση εντός της οικογένειας και σχεδόν ένας στους δύο δηλώνει προσηλωμένος στη μακροχρόνια κατοχή και διοίκηση της επιχείρησης.
Η οικονομική αβεβαιότητα επιτείνει τις διστακτικότητες: επτά στους δέκα (69%) δηλώνουν ότι δεν εξετάζουν σενάριο πώλησης της επιχείρησής τους εντός των επόμενων 12 μηνών. Ταυτόχρονα, πάνω από έξι στις δέκα οικογενειακές επιχειρήσεις (62%) δίνουν προτεραιότητα στη διατήρηση και επανεπένδυση των εσόδων, επιλέγοντας οργανική ανάπτυξη και μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα.
Παλαιότερα στοιχεία του ΕΒΕΑ ενισχύουν το ίδιο μοτίβο: το 2024 το 46,55% των επιχειρήσεων διοικούνταν από την πρώτη γενιά και το 42,24% από τη δεύτερη, ενώ μόλις το 9,48% οδηγήθηκε στην τρίτη γενιά και 1,72% στην τέταρτη ή μεταγενέστερη. Η κυριαρχία των πρώτων δύο γενεών δείχνει ικανότητα διατήρησης του ελέγχου, αλλά και την ύπαρξη εμπόδιων που αποτρέπουν τη βιώσιμη μετάβαση σε νεότερα μέλη.
Παρά ταύτα, μόνον το 31% δηλώνει ότι έχει οργανώσει επίσημο πλάνο διαδοχής και μόλις το 3% έχει αναθέσει τη διαδικασία σε εξωτερικούς συμβούλους. Η μελέτη της ΕΥ καταλήγει ότι η ύπαρξη σαφούς πλάνου διαδοχής λειτουργεί ως κρίσιμο εργαλείο: εξασφαλίζει ομαλή μεταβίβαση της ηγεσίας, ενισχύει την εμπιστοσύνη των stakeholders και βελτιώνει την εικόνα θεσμικής ωριμότητας της επιχείρησης — με τη θέσπιση ορίων, αρμοδιοτήτων και διαδικασιών ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας να αναδεικνύεται στον πιο σημαντικό παράγοντα επιτυχίας.
Στην πράξη, η πρόκληση για τις ελληνικές οικογενειακές επιχειρήσεις είναι διπλή: να διατηρήσουν την ιδιοκτησιακή συνέχεια που έχει αποδειχθεί κρίσιμη για την οικονομία και, ταυτόχρονα, να υιοθετήσουν σύγχρονες πρακτικές εταιρικής διακυβέρνησης και στρατηγικού σχεδιασμού που θα επιτρέψουν στις επόμενες γενιές να αναλάβουν με σαφή ρόλο και ευθύνες.
