Η Αμάλ και η Αριάνα δραπέτευσαν από τη στέγη· από κάτω περίμεναν οι Ταλιμπάν. Μητέρα και κόρη είχαν μετατρέψει το υπόγειο σε κρυφό σχολείο: δεκαπέντε έφηβες έπαιρναν μαθήματα μαθηματικών, ιστορίας, αγγλικών και νταρί, φτάνοντας με ένα μόνο τετράδιο και λέγοντας, αν τις ρωτούσαν, ότι πήγαιναν επίσκεψη. Το σχολείο έκλεισε. Οι δύο γυναίκες κρύβονται. Η Αριάνα, 18 ετών, συνεχίζει να παραδίδει μαθήματα μέσω Διαδικτύου. «Η σιωπή σημαίνει αποδοχή της αδικίας», της έμαθε η μητέρα της.
Το Αφγανιστάν έχει γίνει η μοναδική χώρα όπου απαγορεύεται η εκπαίδευση των κοριτσιών μετά τα 12: περίπου 2,2 εκατομμύρια κορίτσια και νέες έχουν αποκλειστεί από σχολεία και πανεπιστήμια και κάθε χρόνο προστίθενται άλλες 250.000. Πριν από την επιστροφή των Ταλιμπάν, σχεδόν 100.000 γυναίκες φοιτούσαν στα πανεπιστήμια. Κατείχαν 69 από τις 249 έδρες της Κάτω Βουλής και αποτελούσαν το 21% των δημοσίων υπαλλήλων.
Υπήρχαν 270 γυναίκες δικαστές και περίπου 4.500 γυναίκες στις ένοπλες δυνάμεις. Σήμερα δεν υπάρχουν βουλευτίνες, ούτε δικαστές, εισαγγελείς ή αστυνομικοί γυναικών. Οι γυναίκες έχουν αποκλειστεί από τις περισσότερες δημόσιες θέσεις, από τις τράπεζες, τις μη κυβερνητικές οργανώσεις και τις υπηρεσίες του ΟΗΕ. Το 80% των Αφγανών ηλικίας 15 έως 29 ετών ούτε σπουδάζει ούτε εργάζεται. Η καταπίεση έγινε κράτος: οι Ταλιμπάν δεν εφαρμόζουν σκόρπιες απαγορεύσεις, έχουν δημιουργήσει έναν ενιαίο μηχανισμό ελέγχου.
Μέχρι τον Ιούνιο είχαν θεσπίσει 166 κανόνες που περιορίζουν τις γυναίκες και τα κορίτσια. Η μετακίνησή τους απαιτεί συχνά τη συνοδεία άνδρα συγγενή. Η παρουσία τους στον δρόμο, η φωνή τους, τα ρούχα τους και ακόμη και η θέα από τα παράθυρα μπαίνουν στο στόχαστρο. Το 2024 καταργήθηκε η εξαίρεση που επέτρεπε στις γυναίκες να σπουδάζουν ιατρική και νοσηλευτική· οι άνδρες γιατροί δεν επιτρέπεται να εξετάζουν γυναίκες και ταυτόχρονα δεν εκπαιδεύονται νέες γυναίκες γιατροί. Το αποτέλεσμα είναι μια προαναγγελθείσα υγειονομική καταστροφή: ο ΟΗΕ εκτιμά ότι ο αποκλεισμός από την εκπαίδευση μπορεί να αυξήσει κατά 25% τους παιδικούς γάμους, κατά 45% τις εφηβικές εγκυμοσύνες και κατά τουλάχιστον 50% τη μητρική θνησιμότητα. Οι διεθνείς οργανισμοί μιλούν πλέον για «έμφυλο απαρτχάιντ».
Δεν πρόκειται για θρησκευτική υπερβολή ή προσωρινή εκτροπή, αλλά για πολιτική που καθορίζει τη φύση του καθεστώτος. Και όμως, ενώ οι Ταλιμπάν εισέβαλλαν σε σπίτια γυναικών, άλλες πόρτες άνοιγαν γι’ αυτούς στις Βρυξέλλες. Στις 23 Ιουνίου, εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και 15 κρατών-μελών συναντήθηκαν με αντιπροσωπεία του καθεστώτος με στόχο να διευκολυνθούν οι απελάσεις Αφγανών από την Ευρώπη. Οι Βρυξέλλες χαρακτήρισαν τη συνάντηση «τεχνική», οι Ταλιμπάν την παρουσίασαν ως βήμα αναγνώρισης. Λίγο νωρίτερα, η Γερμανία είχε συμφωνήσει με το καθεστώς την επιστροφή Αφγανών χωρίς άδεια παραμονής. Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι ο διάλογος δεν σημαίνει νομιμοποίηση· για τις Αφγανές, όμως, η διάκριση είναι δύσκολο να γίνει αντιληπτή: η Αμάλ δεν πήρε γαλλική βίζα για να ζητήσει προστασία. Οι Ταλιμπάν που ταξίδεψαν στις Βρυξέλλες την εξασφάλισαν. Οι δημόσιες διαδηλώσεις καταπνίγηκαν με συλλήψεις, ξυλοδαρμούς και πυροβολισμούς.
Η αντίσταση άλλαξε μορφή: έγινε μάθημα σε υπόγειο, διαδικτυακή βιβλιοθήκη, μικρή επιχείρηση. Πλέον πολλοί κρατούν μια φωτογραφία μπροστά σε κλειστό σχολείο, με το πρόσωπο κρυμμένο και ένα βιβλίο υψωμένο προς την κάμερα. Τουλάχιστον 10.000 γυναίκες έχουν λάβει άδεια για να δημιουργήσουν επιχειρήσεις· πολλές λειτουργούν με περιορισμούς και πωλούν τα προϊόντα τους μέσω Διαδικτύου. Δεν είναι μόνο πηγή εισοδήματος αλλά τρόπος επιβίωσης και διατήρησης μιας δημόσιας ταυτότητας.
Η Λέιλα δημιούργησε ένα ηλεκτρονικό βιβλιοπωλείο για γυναίκες και έφτασε τις 100.000 ακολούθους. Μετά ήρθαν οι απειλές και η σύλληψη: πέρασε τέσσερις ημέρες σε ένα βρώμικο κελί, με φωνές, εξευτελισμούς και απειλές θανάτου. Έκλεισε την επιχείρηση και εγκατέλειψε την πόλη της.
Οι γυναίκες του Αφγανιστάν γνωρίζουν ότι είναι μόνες, αλλά εξακολουθούν να διδάσκουν, να διαβάζουν, να σχεδιάζουν και να διαμαρτύρονται. Οχι επειδή πιστεύουν ότι ο κόσμος θα τις σώσει, αλλά επειδή η σιωπή θα σήμαινε ότι οι Ταλιμπάν νίκησαν ολοκληρωτικά.
