Οι φλόγες που κάθε χρόνο εξαπλώνονται σε δάση και περιθωριοποιημένες περιοχές δεν είναι παρά το πιο ορατό σημάδι μιας βαθύτερης αλλαγής: η ζέστη γίνεται η νέα κανονικότητα για την Ευρώπη και διαμορφώνει όρους ζωής, οικονομίας και ασφάλειας για κοινωνίες που δεν είχαν σχεδιαστεί γι’ αυτήν.
Κάθε καλοκαίρι επαναλαμβάνονται οι ίδιες εικόνες—καμένα δάση, ασφυκτικά αστικά κέντρα, τουρίστες να ψάχνουν δροσιά σε σιντριβάνια, ποτάμια που στερεύουν—και κάθε χρονιά αντιμετωπίζουμε τις συνέπειες σαν ξεχωριστές κρίσεις: πυρκαγιές, ξηρασία, ελλείψεις νερού, πλημμύρες. Η πραγματικότητα είναι ότι πίσω από όλες αυτές τις εικόνες υπάρχει μία κοινή αιτία: η άνοδος της θερμοκρασίας.
Η ζέστη δεν είναι απλώς ένα ακόμα σύμπτωμα της κλιματικής αλλαγής· είναι ο πολλαπλασιαστής που επιτείνει και συνδέει κάθε άλλη κρίση. Στεγνώνει τα δάση και τα χωράφια, μειώνει τα αποθέματα νερού, αυξάνει δραματικά την κατανάλωση ρεύματος για ψύξη και επιβαρύνει νοσοκομεία, μεταφορές και βασικές υποδομές.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον αν οι άνθρωποι θα αντέξουν έναν ακόμη καύσωνα· είναι αν οι πόλεις και τα συστήματα που τις στηρίζουν θα συνεχίσουν να λειτουργούν όταν η ζέστη παραμένει επί ημέρες ή εβδομάδες σε επίπεδα που μέχρι πρόσφατα θεωρούσαμε αδιανόητα. Θα αντέξουν τα δίκτυα ηλεκτρισμού; Θα επαρκούν οι υδάτινοι πόροι; Θα παραμείνουν λειτουργικά νοσοκομεία, σχολεία, συγκοινωνίες; Πώς θα προστατευθούν οι εργαζόμενοι που εργάζονται εκτεθειμένοι στη ζέστη;
Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα καθορίζουν την ασφάλεια και την ανθεκτικότητα των κοινωνιών μας. Δεκαετίες λάθη και καθυστερήσεις έχουν καταστήσει πιο ευάλωτα κρίσιμα συστήματα· η κλιματική αλλαγή καλπάζει, ενώ οι κινήσεις προσαρμογής παραμένουν αργές και ανεπαρκείς.
Δεν βρισκόμαστε όμως εντελώς στο άγνωστο. Υπάρχει γνώση και καλά τεκμηριωμένα μέτρα που σώζουν ζωές: έγκαιρη προειδοποίηση, σχέδια δράσης για τον καύσωνα, περισσότερος αστικός πράσινος χώρος και σκίαση, βελτιωμένος σχεδιασμός κτιρίων, προστασία ευάλωτων ομάδων και εργαζομένων και ενίσχυση της ανθεκτικότητας κρίσιμων υποδομών—και σε αυτές περιλαμβάνονται τα δάση και τα ποτάμια μας.
Το επόμενο βήμα είναι η οργανωμένη προετοιμασία. Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Beat the Heat του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP), είκοσι πόλεις παγκοσμίως θα συμμετάσχουν φέτος σε άσκηση προσομοίωσης ακραίου καύσωνα, βασισμένη στην πρωτοβουλία που έτρεξε το Παρίσι πριν από δύο χρόνια: «Paris à 50°C». Όπως οι πιλότοι εκπαιδεύονται σε εξομοιωτές πτήσης και τα νοσοκομεία πραγματοποιούν ασκήσεις ετοιμότητας, έτσι και οι πόλεις πρέπει να δοκιμάσουν σε ασκήσεις τις αδυναμίες των συστημάτων τους πριν αυτές εκδηλωθούν σε πραγματική κρίση.
Η ουσία βρίσκεται στις πολιτικές αποφάσεις και την ταχύτητα υλοποίησής τους. Δεν χρειαζόμαστε απλώς περισσότερη γνώση· χρειαζόμαστε γενναίες, στοχευμένες παρεμβάσεις και χρηματοδότηση για να μετατρέψουμε τη γνώση σε πράξη. Κάθε πόλη, κάθε κρίσιμο σύστημα υποδομής πρέπει να αναρωτηθεί όχι αν είναι έτοιμο για το επόμενο καλοκαίρι, αλλά αν είναι έτοιμο για το καλοκαίρι του 2035.
Αντιμετωπίζοντας τη ζέστη ως τη νέα βασική συνθήκη και όχι ως επανερχόμενο ακραίο φαινόμενο, μπορούμε να σχεδιάσουμε και να υλοποιήσουμε λύσεις που θα διασφαλίσουν τη λειτουργικότητα και την ασφάλεια των κοινωνιών μας υπό νέες, πιο σκληρές θερμικές συνθήκες.
Η Ελένη Μυριβήλη είναι παγκόσμια επικεφαλής για τη Θερμική Ανθεκτικότητα στα Ηνωμένα Εθνη (UNEP) και το Ατλαντικό Συμβούλιο (AC CRC)
