Δεν είναι μόνο η τέχνη αλλά και η ιστορική μνήμη που βρέθηκε ξανά στο τραπέζι με την κυκλοφορία της νέας υπερπαραγωγής «The Odyssey» του Κρίστοφερ Νόλαν: η απόφαση του σκηνοθέτη να μην γυρίσει στη ζώνη της αρχαίας Τροίας, στη σημερινή επαρχία Τσανάκαλε, αναζωπύρωσε στην Τουρκία έναν δημόσιο διάλογο που ξεπερνά τα κινηματογραφικά όρια.
Πίσω από τις αντιδράσεις, όμως, δεν κρύβεται μόνο το πού γυρίστηκαν σκηνές. Υπάρχει μια βαθιά ριζωμένη ιστορική αφήγηση που βλέπει τους σύγχρονους Τούρκους ως συμβολικούς κληρονόμους των Τρώων — μια ιδέα με πολιτισμικές και πολιτικές προεκτάσεις που τραβάει γραμμές αιώνων.
Την ιστορία αυτή φωτίζει εκτενέστερα ο Τούρκος δημοσιογράφος Ragıp Soylu στο Ragip Soylu’s Newsletter. Στο άρθρο του αναπτύσσει μια διαδρομή που συνδέει την οθωμανική και τη σύγχρονη τουρκική εθνική ταυτότητα με την Τροία και εξηγεί γιατί ακόμη και σήμερα η αναφορά στην Ιλιάδα λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για την αυτοαντίληψη ορισμένων τμημάτων της τοπικής ιστοριογραφίας.
Κεντρικό στοιχείο της αφήγησης είναι και μια διάσημη φράση που αποδίδεται στον Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ μετά τη νίκη επί του ελληνικού στρατού στη μάχη του Ντουμλουπινάρ το 1922: «Τώρα εκδικήθηκα τον Έκτορα». Η φράση, παρά το ότι δεν τεκμηριώνεται σε επίσημα κρατικά αρχεία, έχει αποκτήσει σχεδόν μυθικές διαστάσεις και χρησιμοποιείται ως σύμβολο της συνέχειας ανάμεσα στους Τρώες και στους σύγχρονους Τούρκους.
Ακαδημαϊκές ερμηνείες προσθέτουν επιπλέον παραμέτρους. Ο Ναΐμ Μπαμπουρόγλου παρατηρεί ότι ο Ατατούρκ έβλεπε παραλληλισμούς ανάμεσα στον Τρωικό Πόλεμο και στη μάχη της Καλλίπολης το 1915: και στις δύο περιπτώσεις, λέει, οι επιτιθέμενοι προέρχονταν από τη Δύση και στόχευαν το στρατηγικό πέρασμα των Δαρδανελλίων — και ακόμη η παρουσία του βρετανικού θωρηκτού «Agamemnon» λειτουργεί ως εύκολη συμβολική σύνδεση με την Ιλιάδα.
Η ταύτιση αυτή δεν είναι σύγχρονο προνόμιο του εθνικιστικού λόγου. Σύμφωνα με τον ιστορικό Ερχάν Αφιοντζού, η ιδέα ότι οι Τούρκοι κατάγονται από τους Τρώες εμφανίζεται ήδη σε μεσαιωνικά ευρωπαϊκά χρονικά. Κατά την Αναγέννηση αρκετοί Ιταλοί ουμανιστές έφταναν να παρουσιάζουν την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τον Μωάμεθ Β΄ ως μια «ιστορική εκδίκηση» των Τρώων απέναντι στους Έλληνες.
Ο Βρετανός ιστορικός Terence Spencer, στο δοκίμιό του «Turks and Trojans in the Renaissance», καταγράφει τη διάδοση αυτής της αντίληψης στον 15ο και 16ο αιώνα. Η γλωσσική συσχέτιση μεταξύ της λατινικής ονομασίας των Τρώων, Teucri, και των Turci (Τούρκοι) διευκόλυνε την αναπαραγωγή του μύθου, ενώ ακόμη και ο καρδινάλιος Ισίδωρος αποκαλούσε τον Μωάμεθ Β΄ «πρίγκιπα των Τρώων».
Μια ακόμα ιστορική μαρτυρία που τροφοδότησε τις πεποιθήσεις αυτές προέρχεται από τον βυζαντινό ιστορικό Κριτόβουλο: μετά την κατάκτηση της Λέσβου το 1462, ο Μωάμεθ ο Πορθητής φέρεται να επισκέφθηκε τα ερείπια της Τροίας και να δήλωσε ότι ο Θεός τον είχε διατηρήσει στη ζωή «για να εκδικηθεί όσους κατέστρεψαν την Τροία», υπονοώντας ότι οι Οθωμανοί είχαν πάρει εκδίκηση από τους απογόνους των αρχαίων Ελλήνων.
Παρά την ιστορική ελκυστικότητα αυτών των αφηγήσεων, η σύγχρονη ιστορική έρευνα δεν εντοπίζει πραγματική εθνολογική συνέχεια ανάμεσα στους αρχαίους Τρώες και στους Τούρκους. Όμως ο μύθος παραμένει ισχυρός: λειτουργεί ως πολιτικός και πολιτισμικός πόρος που ενισχύει την εικόνα της Τουρκίας ως φυσικής κληρονόμου της Μικράς Ασίας και της δίνει πρόσθετο ιστορικό βάθος.
Πηγή: Ragıp Soylu, The Turks who avenged Troy, Ragip Soylu’s Newsletter, 22 Ιουλίου 2026.
