Στις 7 Οκτωβρίου 2026 προσδιορίστηκε τελικά στην Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου η κρίσιμη πιλοτική δίκη για τον τρόπο υπολογισμού της εισφοράς αλληλεγγύης συνταξιούχων (ΕΑΣ), μια υπόθεση που μπορεί να αλλάξει ριζικά την αρχιτεκτονική της εισφοράς το 2027, ανάλογα με την απόφαση του δικαστηρίου. Η κυβέρνηση εξετάζει ήδη διάφορα σενάρια για την επόμενη ημέρα.
Η ΕΑΣ, μνημονιακό μέτρο που θεσπίστηκε το 2010, έχει επιβαρύνει μέχρι σήμερα με περίπου 10 δισ. ευρώ τους 440.000 συνταξιούχους που λαμβάνουν κύρια σύνταξη άνω των 1.468 ευρώ. Το ερώτημα που θα κληθεί να απαντήσει το δικαστήριο είναι αν η εισφορά θα πρέπει να υπολογίζεται στο σύνολο της σύνταξης ή μόνο στο υπερβάλλον μέρος πάνω από το όριο των 1.468 ευρώ.
Η δίκη, που αρχικά είχε οριστεί για τις 10 Ιουνίου, αναβλήθηκε λόγω καθυστέρησης από το Δημόσιο (ΕΦΚΑ). Τη βασική αγωγή έχει καταθέσει ο πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου ε.τ. Νικ. Αγγελάρας, ζητώντας την κατάργηση ή τον περιορισμό της ΕΑΣ, σε μια αγωγή που ουσιαστικά αποτελεί «πιλότο» για όλους τους δημόσιους λειτουργούς και υπαλλήλους.
Σήμερα η ΕΑΣ παρακρατείται επί ολόκληρου του ποσού της σύνταξης: για παράδειγμα, ένας συνταξιούχος με 2.000 ευρώ σύνταξη επιβαρύνεται με τον συντελεστή 6% επί ολόκληρου του ποσού. Σύμφωνα όμως με την αγωγή που εκδικάζεται, η εισφορά θα έπρεπε να επιβάλλεται μόνο στο τμήμα σύνταξης πάνω από τα 1.400 ευρώ, δηλαδή στο επιπλέον ποσό των 600 ευρώ.
Την πρόταση για αναλογικότερο σύστημα —όπου η εισφορά να εφαρμόζεται «επάνω στο κλιμάκιο» και να υπάρχουν απαλλασσόμενα ποσά, όπως στις φορολογικές κλίμακες— έχει υποστηρίξει με πόρισμά του προς το υπουργείο Εργασίας ο Συνήγορος του Πολίτη, ωστόσο οι σχετικές προτάσεις δεν υιοθετήθηκαν.
Οι πλέον αδικημένοι από τον σημερινό τρόπο υπολογισμού είναι οι συνταξιούχοι με κύριες συντάξεις από 1.784 ως 2.080 ευρώ —καθώς στην κλίμακα αυτή η εισφορά διπλασιάζεται από 3% σε 6%— και οι πολύ υψηλές συντάξεις άνω των 2.500–3.000 ευρώ. Οι τελευταίες αφορούν περίπου 10.000 συνταξιούχους, όπου οι κρατήσεις αντιστοιχούν σε ποσά ίσα με μια εθνική σύνταξη των 446 ευρώ.
Σε περίπτωση που το Ελεγκτικό Συνέδριο κρίνει ότι ο υφιστάμενος τρόπος παραβιάζει συνταγματικές αρχές, η εισφορά αναμένεται να επανασχεδιαστεί με πιο αναλογικό σύστημα και να μειωθεί για τους 440.000 υπόχρεους, ενώ δεν αποκλείεται να ανοίξει νέο κύμα αναδρομικών για διαφοροποιημένες παρακρατήσεις που έχουν ήδη καταβληθεί.
Τα στοιχεία του προϋπολογισμού δείχνουν πως μόνο για το 2026 πάνω από 400.000 συνταξιούχοι (ή οι κληρονόμοι τους) με κύρια μεικτή σύνταξη άνω των 1.468 ευρώ και επικουρική μεικτή σύνταξη άνω των 300 ευρώ θα επιβαρυνθούν συνολικά με 888 εκατ. ευρώ από την ΕΑΣ (721 εκατ. από κύριες συντάξεις και 167 εκατ. από επικουρικές), καθώς υφίστανται περικοπές 3%–14% και 3%–10% αντίστοιχα.
Η ΕΑΣ, μαζί με πόρους από άλλες πηγές, χρηματοδοτεί το Ασφαλιστικό Κεφάλαιο Αλληλεγγύης Γενεών (ΑΚΑΓΕ), τον «κουµπαρά» για την Αλληλεγγύη των Γενεών. Εκτιμάται ότι μέχρι το τέλος του 2026 στο ΑΚΑΓΕ θα έχουν σωρευθεί πάνω από 23 δισ. ευρώ, πόροι που προορίζονται για την αντιμετώπιση των μελλοντικών συνεπειών της δημογραφικής γήρανσης.
Με τον νόμο 5162/2024 οι συντελεστές της ΕΑΣ (3%–14%) διατηρήθηκαν, με τιμαριθμοποίηση των αντίστοιχων ορίων κατά 2,4% —το ποσοστό αύξησης των συντάξεων για τα έτη 2025 και 2026. Η κυβέρνηση της ΝΔ, αντί να καταργήσει την εισφορά όπως ζητούσαν οι συνταξιούχοι, την επαναθέσπισε και την ενίσχυσε νομοθετικά, περιοριζόμενη στην τιμαριθμοποίηση των οκτώ κλιμακίων.
Σύμφωνα με τους εκπροσώπους των συνταξιούχων και την αντιπολίτευση, το νέο σύστημα συντηρεί και διαιωνίζει δύο βασικές αδικίες: α) την πρακτική διπλής φορολόγησης για όσους καταβάλλουν ΕΑΣ, επειδή σ’ αυτούς δεν εφαρμόζεται το αφορολόγητο όριο των 8.636 ευρώ σε πρώτο στάδιο και β) την λανθασμένη τιμαριθμοποίηση των κλιμακίων, που σε αρκετές περιπτώσεις οδηγεί στο παράδοξο συνταξιούχοι με υψηλότερη σύνταξη να λαμβάνουν, μετά τις κρατήσεις, λιγότερα από συνταξιούχους με χαμηλότερη.
Αν οι συντελεστές δεν αλλάξουν και η παρακράτηση δεν γίνει «επάνω στο κλιμάκιο», προειδοποιούν οι επικριτές, η αδικία αυτή θα μονιμοποιηθεί και μετά την τιμαριθμοποίηση των κλιμακίων της εισφοράς.
