Στην Αγκυρα, ο πρόεδρος Τραμπ ανακοίνωσε χθες ότι οι ΗΠΑ θα άρουν τις κυρώσεις που είχαν επιβληθεί στην Τουρκία το 2020 λόγω της αγοράς των ρωσικών συστημάτων S-400 και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να ξεπεραστούν τα νομικά εμπόδια για την πώληση μαχητικών αεροσκαφών F-35, λέγοντας «θα το σκεφτούμε». Ο Αμερικανός πρόεδρος πρόσθεσε ότι η Τουρκία αποδείχθηκε «πολύ πιο στενός σύμμαχος» από άλλες χώρες.
Η υποδοχή του Ντόναλντ Τραμπ από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στο αεροδρόμιο ήταν εντυπωσιακή: ο τούρκος πρόεδρος σε κάποια στιγμή έπιασε τον Τραμπ από το μπράτσο όταν εκείνος φάνηκε να χάνει τον προσανατολισμό του, και ιππείς συνόδευσαν την αυτοκινητοπομπή του στο προεδρικό μέγαρο, το λεγόμενο Λευκό Παλάτι.
Μπροστά στις κάμερες, οι δύο ηγέτες μίλησαν επανειλημμένα για τη «στενή φιλία» τους — έξι φορές σύμφωνα με το ρεπορτάζ — στην πρώτη επίσκεψη στην Τουρκία προέδρου των ΗΠΑ εδώ και 11 χρόνια. Υπό την προεδρία του Τραμπ, η επιδείνωση του ιστορικού της Τουρκίας στα ανθρώπινα δικαιώματα δεν αποτέλεσε κεντρικό ζήτημα για την Ουάσιγκτον.
Σε κοινή εμφάνιση με τον Ερντογάν στο πλευρό του, ο Τραμπ τόνισε ότι έχει «χημεία» μαζί του και ότι η σχέση με την Αγκυρα «δεν ήταν ποτέ καλύτερη». Παρά το κλίμα, η απόκτηση από την Τουρκία του ρωσικού συστήματος S-400 το 2019 και οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν το 2020 — καθώς και η απομάκρυνση της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35 — παραμένουν ευαίσθητα θέματα. «Θα άρουμε τις κυρώσεις», δήλωσε ο Τραμπ αναφερόμενος στις κυρώσεις CAATSA, επισημαίνοντας ότι μπορεί να τις παρακάμψει με προεδρικό διάταγμα.
«Ηρθε η ώρα. Δεν θέλουμε να επιβάλλουμε κυρώσεις σε φίλους», πρόσθεσε, σημειώνοντας ότι ο υπουργός Εξωτερικών και ο υπουργός Οικονομικών εργαζόταν πάνω στο θέμα. Πριν αναχωρήσει από την Ουάσιγκτον είχε υποσχεθεί ένα «μεγάλο δώρο» στον Ερντογάν, το οποίο θεωρείται ευρύτατα πως είναι η πώληση κινητήρων πέμπτης γενιάς για τα τουρκικά μαχητικά ΚΑΑΝ, έναντι 700 εκατομμυρίων δολαρίων.
Ο Τραμπ υπέδειξε επίσης ότι μπορεί να υποστηρίξει την επανέναρξη συζητήσεων για την πώληση F-35 στην Τουρκία, χωρίς όμως να διευκρινίσει πώς θα αντιμετωπιστούν τα νομικά κωλύματα και οι αντιρρήσεις του Κογκρέσου. Στη συνέχεια, ο ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου σε συνέντευξη στο CNN επισήμανε ότι μια τέτοια πώληση «θα κατέστρεφε την ισορροπία δυνάμεων» στη Μέση Ανατολή, «επειδή η Τουρκία έχει επιθετικές βλέψεις. Απειλεί την Ελλάδα, κατέχει τη μισή Κύπρο».
Κατά τη διάρκεια της συνάντησης, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε ότι «ελπίζει σε ένα θετικό αποτέλεσμα στην επιθυμία της Αγκυρας να αγοράσει μαχητικά αεροσκάφη F-35». «Το έχουμε συζητήσει αυτό στο παρελθόν με τις ΗΠΑ και μας υποσχέθηκαν πέντε αεροσκάφη», είπε, προσθέτοντας «Ξέρω ότι ο Τραμπ τηρεί πάντα τις υποσχέσεις του». Το Κογκρέσο όμως έχει ψηφίσει νόμο που απαγορεύει οποιαδήποτε πώληση F-35 στην Τουρκία εφόσον διατηρεί τους S-400, υποστηρίζοντας ότι το ρωσικό σύστημα κινδυνεύει να αποκαλύψει ευαίσθητες πληροφορίες για τα αμερικανικής κατασκευής μαχητικά.
Δύο πηγές που γνωρίζουν το θέμα δήλωσαν στο πρακτορείο Ρόιτερ ότι ο Τραμπ αναμένεται να υποστηρίξει πιθανή πώληση F-35 στην Τουρκία. Μια λύση που έχει τεθεί στο τραπέζι προβλέπει την αποστολή του ρωσικού συστήματος σε τρίτη χώρα, αν και μέχρι στιγμής δεν υπάρχει συμφωνία και δεν είναι σαφές εάν μια τέτοια κίνηση θα γινόταν αποδεκτή από τη Ρωσία, η οποία απαιτεί υποχρεώσεις τελικού χρήστη στις πωλήσεις όπλων.
Παράλληλα, στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα οι ηγέτες των χωρών-μελών ανακοίνωσαν χθες συμφωνίες για εξοπλισμούς που εκτιμώνται συνολικά σε περίπου 50 δισεκατομμύρια δολάρια — μια προσπάθεια των Ευρωπαίων να απαντήσουν στην απαίτηση των ΗΠΑ για μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες, παρά τη σαφή απογοήτευση που εξέφρασε ο Τραμπ. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, επανέλαβε ότι οι Ευρωπαίοι έχουν κάνει «εντυπωσιακές» αυξήσεις στις αμυντικές δαπάνες και παρουσίασε μια σειρά πρωτοβουλιών μεταξύ των οποίων η αγορά drones επιτήρησης της Northrop Grumman και αεροσκαφών της Saab.
«Δεν έχουμε την πολυτέλεια του χρόνου. Χρειαζόμαστε δυνατότητες τώρα για να διασφαλίσουμε ότι παραμένουμε έτοιμοι. Η κατάσταση ασφαλείας το απαιτεί», τόνισε ο Μαρκ Ρούτε, προσθέτοντας πως «Το βουητό των μηχανημάτων πρέπει να γίνει βρυχηθμός». Οι συμφωνίες, σύμφωνα με αξιωματούχο του ΝΑΤΟ, ανέρχονται σε τουλάχιστον 50 δισεκατομμύρια δολάρια.
Οι εντάσεις στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ δεν έλειψαν — η διαμάχη για την Ουκρανία και η έντονη ρητορική του Τραμπ περί Γροιλανδίας επιδείνωσαν το κλίμα. Ο Αμερικανός πρόεδρος επανέλαβε ότι θεωρεί πως τη Γροιλανδία «πρέπει να την ελέγχουν οι ΗΠΑ και όχι η Δανία», προκαλώντας την αντίδραση της δανής πρωθυπουργού Μέτε Φρεντέρικσεν που τόνισε πως «η Γροιλανδία δεν είναι προς πώληση». Ο Τραμπ εξέφρασε επίσης απογοήτευση από τους ηγέτες της Ισπανίας, της Γερμανίας, της Γαλλίας και της Ιταλίας για την, κατά την κρίση του, ανεπαρκή υποστήριξή τους στη σύγκρουση με το Ιράν.
