Η συζήτηση για την ποιότητα ζωής και τα κριτήρια επιλογής τόπου κατοικίας μεταφέρεται από τα μεγάλα αστικά κέντρα στις ακριτικές περιοχές· στην Ορεστιάδα, μια πόλη που βλέπει συχνά τους νέους να φεύγουν, υπάρχουν και περιπτώσεις που κινούνται αντίστροφα. Μία από αυτές είναι ο 30χρονος Κωνσταντίνος Δρακούδης, που άφησε την Αθήνα και εγκαταστάθηκε στον Έβρο, μετατρέποντας μια προσωπική απόφαση σε αφορμή για ευρύτερες συζητήσεις.
Ο ίδιος συνοψίζει το δίλημμα σε μία φράση: «Το θέμα είναι πού θέλεις να ποντάρεις. Αν ποντάρεις αποκλειστικά στη δουλειά, δεν υπάρχει λόγος να μείνεις στην Ορεστιάδα. Αν ποντάρεις στην ηρεμία σου, ο Έβρος είναι ιδανικός». Η μετάβαση δεν ήταν απλώς επαγγελματική: ήταν μια διαφορετική ιεράρχηση προτεραιοτήτων. Η καθημερινότητα χωρίς πολύωρες μετακινήσεις, οι πιο αργοί ρυθμοί και η αίσθηση ότι ο προσωπικός χρόνος ξανακερδίζει χώρο στάθηκαν πιο ισχυρά κίνητρα από τις ευκαιρίες της πρωτεύουσας.
Ο Κωνσταντίνος είναι ένας από τους 5 δικαιούχους που εγκρίθηκε η αίτησή του στο πρόγραμμα «Μετεγκατάσταση» του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας. Η σχέση του με την περιοχή δεν ήταν εντελώς ξένη: είχε φοιτήσει στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο της Ορεστιάδας λόγω της εργασίας του πατέρα του, που κατάγεται από το χωριό Σπήλαιο, μια κοινότητα 70 κατοίκων. Μετά τις σπουδές του στην Αθήνα, επισκεπτόταν την επαρχία κυρίως για διακοπές.
Η απόφασή του ωρίμαζε χρόνια: «Το σκεφτόμουν τουλάχιστον 2-3 χρόνια να γυρίσω στην Ορεστιάδα», αναφέρει, και περιγράφει πώς η ζωή στην πρωτεύουσα —με ατελείωτες ώρες μετακινήσεων— τον έκανε να επαναπροσδιορίσει τις επιλογές του. «Ήμουν από το 2013 στην Αθήνα, σπούδασα, έκανα διάφορες δουλειές, και η ζωή μου ουσιαστικά ήταν στον δρόμο, σε ένα αυτοκίνητο. Αυτό ήταν που με κούρασε περισσότερο».
Από την Ορεστιάδα κατοικεί, πλέον, περίπου 1 χρόνο και 5 μήνες. Στην ερώτηση αν έχει μετανιώσει απαντά αρνητικά, αλλά παραδέχεται ότι οι τελικές εντυπώσεις θα ωριμάσουν με τον πρώτο δύσκολο χειμώνα: «Θεωρώ πως τον χειμώνα θα καταλάβω πλήρως εάν ήταν μία σωστή ή λάθος επιλογή. Η αλήθεια είναι ότι ήθελα να γυρίσω κάποια στιγμή, όμως, κάποιος νέος που δεν έχει απολύτως καμία σχέση με τον Έβρο, δεν θα έρθει εύκολα. Είμαι της άποψης ότι κάτι κερδίζεις και κάτι χάνεις σε κάθε αλλαγή. Από την Ορεστιάδα νοστάλγησα την ηρεμία που μου προσφέρει, και τις μικρές αποστάσεις. Νιώθω ξεκούραστος. Ωστόσο, αυτό που μου λείπει από την Αθήνα είναι οι ευκαιρίες που υπάρχουν σε επαγγελματικό επίπεδο».
Εργάζεται ως γεωπόνος σε αγροτικό συνεταιρισμό και λέει ότι βρήκε σχετικά εύκολα τη θέση χάρη σε παλιές επαφές. Στην αξιολόγησή του για τις επαγγελματικές επιλογές στην περιοχή είναι απογοητευτικός: «Πιστεύω πως είναι δύσκολο να βρει κάποιος δουλειά, πέρα από τον πρωτογενή τομέα και το Δημόσιο. Γενικότερα για κάποιον νέο, που δεν έχει συνδέσεις, δεν υπάρχουν πολλές επιλογές. Εάν έχει σπίτι, θα του πρότεινα να έρθει, γιατί και εγώ εάν είχα, θα γυρνούσα πιο νωρίς. Σε περίπτωση όμως που δεν έχεις μία βάση για να ξεκινήσεις, είναι δύσκολη η κατάσταση, εκτός άμα έχεις χρήματα να επενδύσεις κάπου».
Η εικόνα στα μικρά χωριά του βορείου Έβρου τον ανησυχεί. «Έκανα μία βόλτα και η κατάσταση ήταν απογοητευτική. Δυστυχώς, τα χωριά μας έχουν τελειώσει και σε 10 χρόνια, ίσως δεν θα υπάρχουν. Οι κάτοικοι είναι 60-65 ετών και άνω, και δεν υπάρχουν προοπτικές ακόμη και για όσους ασχολούνται με τα χωράφια. Το μεγαλύτερο ζήτημα είναι πως δεν έχουν ούτε τα βασικά και πρέπει να πάνε στην Ορεστιάδα, ενώ οι δουλειές τους μπορεί να είναι στο χωριό. Για αυτό φεύγουν και πολλές οικογένειες, και αποφασίζουν να νοικιάσουν ένα διαμέρισμα στην Ορεστιάδα, όπου και εκεί ωστόσο υπάρχουν προβλήματα».
Η ιδέα να μείνει μόνιμα στο χωριό του πέρασε από το μυαλό του, αλλά γρήγορα την απέκλεισε: «Σε δευτερόλεπτα όμως, σκέφτηκα τι να πάω να κάνω; Ακόμη και για ένα ποτό, πρέπει να οδηγήσω μέχρι την Ορεστιάδα. Όμως, αυτό που με στεναχωρεί είναι και ότι βλέπω κόσμο να φεύγει και από την πόλη, γιατί σκέφτονται πως δεν έχουν επαγγελματικές επιλογές, και ίσως αυτό είναι κάτι που πρέπει να εστιάσει και να διαχειριστεί η Πολιτεία. Τα χρήματα που προσφέρει το πρόγραμμα φυσικά αποτελούν μία βοήθεια, αλλά το οικονομικό κίνητρο, σε καμία περίπτωση δεν είναι αρκετό. Οι περισσότεροι φίλοι μου έχουν φύγει για τα μεγάλα αστικά κέντρα, ενώ όσοι έμειναν ασχολούνται με τα χωράφια της οικογένειάς τους, ή έχουν γίνει συνοριοφύλακες και αστυνομικοί».
Στο πλαίσιο των τοπικών αντιδράσεων και της αξιολόγησης του προγράμματος, ο δήμαρχος Ορεστιάδας, κ. Διαμαντής Παπαδόπουλος, επισημαίνει ότι τα χρήματα λειτουργούν περισσότερο ως αρχικό κίνητρο: «Δεν είναι κάτι μαγικό και τόσο σημαντικό, αλλά βοηθάει στο να κάνει κάποιος την αρχή του. Τα χρόνια της κρίσης παντού υπήρχε μεγάλο πρόβλημα εύρεσης εργασίας. Η Ορεστιάδα έχει ανάγκη από εργατικά χέρια και θεωρώ πως όποιος αποφασίσει να έρθει, μπορεί να τακτοποιηθεί, γιατί είναι πολύ μικρότερο το κόστος διαβίωσης από τα μεγάλα αστικά κέντρα».
Από την πλευρά του, ο δήμαρχος Διδυμοτείχου, κ. Ρωμύλος Χατζηγιαννόγλου, εμφανίζεται επιφυλακτικά ικανοποιημένος: «Άλλοι το θεωρούν μικρό βοήθημα, άλλοι άσχετο, αλλά εγώ θεωρώ πως είναι κάτι καλό. Από εκει και πέρα, σίγουρα ένα νεαρό ζευγάρι θα χρειαστεί να το σκεφτεί περισσότερο, γιατί δεν αρκούν μόνο τα χρήματα για μία τόσο κρίσιμη απόφαση». Όπως εξηγεί, στην περιοχή δεν υπάρχουν εξειδικευμένες θέσεις εργασίας ούτε σημαντικές επενδύσεις· «Βέβαια δουλειά υπάρχει για κάποιον που θέλει να μείνει και να εργαστεί. Υποστηρίζω πως πρέπει να περάσουν 3-4 χρόνια προκειμένου να κρίνουμε εάν πέτυχε το πρόγραμμα ή όχι. Μέχρι στιγμής για το Διδυμότειχο έχει εγκριθεί μόνο μία περίπτωση, εάν δεν κάνω λάθος».
Ο δήμαρχος Σουφλίου, κ. Παναγιώτης Καλακίκος, συμφωνεί ότι το πρόγραμμα κινείται στη σωστή κατεύθυνση αλλά υπογραμμίζει την ανάγκη εξασφάλισης εργασίας πριν τη μετακίνηση: «Αυτό προηγείται και αυτό πρέπει να είναι προτεραιότητα. Θεωρώ ότι θα πρέπει να δώσουμε περισσότερα κίνητρα». Επιπλέον, σημειώνει ότι οι πρόσφατες φωτιές και πλημμύρες έχουν επηρεάσει την ψυχολογία των πολιτών: «Όλοι αναζητούν μία σταθερότητα, μία ασφάλεια. Σε εμάς, γίνονται σημαντικά έργα για αυτόν τον λόγο. Οποιαδήποτε επιπλέον μέτρα ενδέχεται να ληφθούν, θα πρέπει να είναι έπειτα από διαβούλευση με την τοπική κοινωνία. Όταν δεν υπάρχουν σχολεία, υποδομές και συγκοινωνία, δεν είναι εύκολο να αποφασίσει κάποιος να μείνει εδώ».
Στο υπουργικό επίπεδο, η υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Δόμνα Μιχαηλίδου, τονίζει το πλαίσιο στο οποίο κινείται η παρέμβαση: «Θέλουμε να μειώσουμε τα εμπόδια για όσους θέλουν να κάνουν μία νέα αρχή», και προσθέτει πως στόχος είναι «να κάνουμε πιο εύκολη την απόφαση να μείνουν, να εργαστούν και να δημιουργήσουν στον τόπο που επιλέγουν».
Σύμφωνα με την κα Μιχαηλίδου, με τις νέες ρυθμίσεις το Πρόγραμμα Δημογραφικής Ανάπτυξης γίνεται πιο ανοιχτό και λειτουργικό: «Διευρύνουμε τους δικαιούχους, ώστε να μπορούν να συμμετέχουν και κάτοικοι κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και απόφοιτοι ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων των δήμων Μετεγκατάστασης. Προβλέπουμε δυνατότητα επέκτασης του προγράμματος σε περισσότερες περιοχές που αντιμετωπίζουν έντονη δημογραφική πίεση. Η ενίσχυση διαμορφώνεται οριζόντια στα 10.000 ευρώ, ανεξάρτητα από τον πληθυσμό του δήμου. Θεσπίζουμε προκαταβολή της πρώτης δόσης για την κάλυψη των εξόδων μετακίνησης και δεν θέτουμε πλέον την εργασία ως προϋπόθεση για την καταβολή του βοηθήματος».
Η υπουργός κλείνει με το στίγμα της πολιτικής: «Το δημογραφικό δεν είναι αριθμοί σε πίνακες. Είναι οι νέες και οι νέοι που θέλουν να μείνουν ή να επιστρέψουν στον τόπο τους. Είναι ένα ζευγάρι που θέλει να ξεκινήσει τη ζωή του σε μια περιοχή όπου μπορεί να βρει σπίτι και εργασία. Είναι οι γονείς που χρειάζονται στήριξη για τη φροντίδα των παιδιών τους και μια καθημερινότητα που τους επιτρέπει να οργανώσουν τη ζωή τους με ασφάλεια. Γι’ αυτό η δημογραφική πολιτική δεν μπορεί να είναι αποσπασματική. Πρέπει να συνδέει τη στέγαση, την εργασία, την οικογένεια, τη φροντίδα των παιδιών και την κοινωνική στήριξη».
