Η Άγκυρα έχει μετατραπεί σε εστία διεθνούς έντασης, καθώς σήμερα φτάνουν οι 32 ηγέτες των χωρών του ΝΑΤΟ για την 36η Σύνοδο Κορυφής. Το επίκεντρο της προσοχής είναι ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και οι ρήξεις του με πολλούς συμμάχους, σε ένα φόντο που συνδυάζει διπλωματικά παιχνίδια, στρατιωτικές ισορροπίες και εσωτερικές πολιτικές τριβές.
Ο Τραμπ, που έχει εκφράσει εδώ και καιρό επιφυλακτικότητα απέναντι στο ΝΑΤΟ και τους ευρωπαίους συμμάχους, κατηγορείται ότι τους εκμεταλλεύονται τη γενναιοδωρία της Ουάσινγκτον. Μάλιστα, φέρεται να είπε στον γ.γ. του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ότι θα απείχε εντελώς από τη συνάντηση αν δεν ήταν οικοδεσπότης ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Ερωτηθείς τι ήθελε από τους συμμάχους, ο Τραμπ απάντησε: «Θέλω απλώς την αφοσίωσή τους».
Η επίσκεψη περιλαμβάνει την πρώτη, άμεση συνάντηση του αμερικανού προέδρου με τον τούρκο ηγέτη: ο Τραμπ θα κάνει πρώτα στάση στο Ανίτκαμπιρ, το μαυσωλείο του Μουσταφά Κεμάλ, και στη συνέχεια θα βρεθεί με τον Ερντογάν. Σύμφωνα με αμερικανούς αξιωματούχους, ο Τραμπ έχει προαναγγείλει ένα «δώρο» προς τον τούρκο πρόεδρο — την προώθηση της πώλησης κινητήρων F110 στην Τουρκία, μια συμφωνία που ξεπερνά τα 700 εκατομμύρια δολάρια και η οποία μέχρι πρότινος ναυαγούσε λόγω αντιρρήσεων στο Κογκρέσο.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ φέρονται διατεθειμένες να συνεχίσουν τις προσπάθειες για την άρση του αποκλεισμού της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35, από το οποίο η Αγκυρα είχε αποκλειστεί το 2019 εξαιτίας της αγοράς των ρωσικών S-400.
Το πρόγραμμά του προβλέπει απόψε δείπνο με όλους τους ηγέτες και την ουσιαστική σύνοδο αύριο το πρωί. Οι διπλωμάτες προσπαθούν να περιορίσουν τη διάρκεια των συνεδριάσεων, ώστε να περιοριστούν οι εντάσεις. Μετά τις συναντήσεις, ο Τραμπ σχεδιάζει επίσης επαφές με τον ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι και τον σύρο πρόεδρο Αχμεντ αλ-Σαράα, πριν δώσει συνέντευξη Τύπου και επιστρέψει στην Ουάσιγκτον, σύμφωνα με την αξιωματούχο του Λευκού Οίκου Αννα Κέλι.
Η τουρκική πρωτεύουσα έχει ληφθεί σχεδόν υπό αστυνομική κατοχή: περίπου 1.000 άτομα από τις αντιπροσωπείες των κρατών-μελών καταφθάνουν και για την προστασία της Συνόδου θα αναπτυχθούν 56.288 άνδρες ασφαλείας — 48.841 αστυνομικοί, 7.447 στελέχη της χωροφυλακής και 639 στελέχη κυβερνοασφάλειας. Οι αρχές προχώρησαν σε προληπτικές ενέργειες και σε περίπου 200 συλλήψεις διαδηλωτών κατά του ΝΑΤΟ.
Προβληματισμό προκάλεσε ωστόσο και η σύλληψη του τούρκου κωμικού Ντενίζ Γκιοκτάς, ο οποίος, σύμφωνα με τις αρχές, κατηγορείται για «υποκίνησης μίσους και εχθρότητας» και της προσβολής του προέδρου, αφού σε βίντεο της stand-up παράστασής του χαρακτήρισε τον Ερντογάν «δικτάτορα». Το βίντεό του είχε, μέχρι χθες, πάνω από 11 εκατομμύρια θεάσεις και προκάλεσε έντονες αντιδράσεις.
Τα ανοιχτά μέτωπα
Μέσα στην αίθουσα των συνομιλιών, οι αιχμές δεν λείπουν. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η κρίση στη Μέση Ανατολή, τα ζητήματα ασφάλειας κρίσιμων υποδομών —υποθαλάσσια καλώδια, τηλεπικοινωνίες— και η αυξανόμενη εχθρότητα του Τραμπ προς την Ευρώπη δοκιμάζουν την συνοχή της Συμμαχίας. Όπως επισημαίνει η «El Pais», πολλοί αναρωτιούνται «πόσο γρήγορα μπορεί να αλλάξει το ΝΑΤΟ, που δημιουργήθηκε πριν από 77 χρόνια, χωρίς να διαλυθεί».
Η «Washington Post» περιγράφει τον ίδιο τον Ντόναλντ Τραμπ ως αυτό που οι διπλωμάτες αποκαλούν «εσωτερικός εχθρός»: μια ανατρεπτική δύναμη σε κάθε Σύνοδο Κορυφής, με συνεχείς επιθέσεις προς τη Συμμαχία και πρακτικές που προκαλούν ρήγματα. Οι ΗΠΑ, από την πλευρά τους, εμφανίζονται αποφασισμένες να ασκήσουν πίεση — ακόμη και με στρατιωτικές αναπροσαρμογές στην Ευρώπη — θεωρώντας ότι δεν λαμβάνουν την απαιτούμενη συνεργασία στον πόλεμο κατά του Ιράν.
Ως «προφανή αντίποινα για αυτή την υποτιθέμενη ευρωπαϊκή απάθεια», η Ουάσινγκτον έχει ήδη ανακοινώσει αναθεώρηση της στρατιωτικής της θέσης στην Ευρώπη: απόσυρση 5.000 αμερικανικών στρατιωτών από βάσεις στη Γερμανία και μείωση μέσων που διατίθενται για αμυντικά σχέδια του ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένου αεροπλανοφόρου, δεξαμενόπλοιων, μαχητικών και drones. «Η θεμελιώδης ελπίδα των ευρωπαίων ηγετών είναι η Σύνοδος Κορυφής στην Αγκυρα να είναι ουσιαστικά σαν ένα χριστουγεννιάτικο γεύμα», λέει ο Μαξ Μπέργκμαν, διευθυντής του ευρωπαϊκού προγράμματος στο think tank CSIS. «Οτι θα υπάρχουν κάποια ενοχλητικά ή περιφρονητικά σχόλια εδώ κι εκεί, αλλά τίποτα που θα εκφυλιστεί σε καβγά».
Παράλληλα, η απειλή από τη Ρωσία παραμένει κεντρικό θέμα. Το προσχέδιο της Συνόδου χαρακτηρίζει το ρωσικό μέτωπο «μακροπρόθεσμη απειλή για την ευρωατλαντική ασφάλεια και σταθερότητα». Ενώ η Ευρώπη επιταχύνει τον επανεξοπλισμό της, διπλωματικές πηγές προειδοποιούν ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν, βλέποντας το παράθυρο ευκαιρίας του στην Ουκρανία να κλείνει, μπορεί να οδηγηθεί σε πιο επιθετικές ενέργειες εναντίον μιας συμμαχικής χώρας.
Νέα επίθεση στη Μελόνι
Οι τριβές μεταξύ Τραμπ και ευρωπαίων ηγετών δεν περιορίζονται στη γεωστρατηγική σφαίρα. Ο αμερικανός πρόεδρος αναζωπύρωσε τη δημόσια αντιπαράθεση με την ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι, με αφορμή δηλώσεις του για το αν τον «παρακάλεσε» να φωτογραφηθεί μαζί της στη σύνοδο G7. Η Μελόνι είχε κατηγορήσει τον Τραμπ ότι «κατασκεύασε μια ιστορία γι’ αυτήν» και χθες ο Τραμπ δημοσίευσε στην πλατφόρμα Truth Social φωτογραφία της Μελόνι με τη λεζάντα «ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ».
Ο ιταλός υπουργός Αμυνας Γκίντο Κροσέτο προσπάθησε να υποβαθμίσει την ένταση: «Δεν έχω καμία αντίδραση (για την ανάρτηση), το θεμελιώδες είναι να διατηρούμε σχέσεις με έναν βασικό σύμμαχο όπως οι ΗΠΑ», δήλωσε. Η Μελόνι, κάποτε ένθερμη υποστηρίκτρια του Τραμπ και μοναδική ευρωπαία ηγέτιδα στην ορκωμοσία του το 2025, έχει πλέον διαφοροποιηθεί, ιδίως μετά τις δημόσιες αντιπαραθέσεις για τον Πάπα και τις εξελίξεις στο Ιράν.
