Πάνω από μισό αιώνα έχει περάσει από τότε που το ελληνοαμερικανικό λόμπι πέτυχε μια ιστορική νίκη: έπεισε το αμερικανικό Κογκρέσο να επιβάλει εμπάργκο πώλησης όπλων στην Τουρκία, μετά την εισβολή στην Κύπρο. Το εμπάργκο, που κράτησε τρία χρόνια, έμεινε ως παράδειγμα της δύναμης των εθνοτικών λόμπι στην περιδιαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ.
Πολλά έχουν αλλάξει από τότε, αλλά το λόμπι παραμένει δραστήριο στην Ουάσινγκτον και συνεχίζει την προσπάθεια σύσφιξης των σχέσεων ανάμεσα στην Ελλάδα και τις ΗΠΑ. Αποτελείται κυρίως από το American Hellenic Institute, το Hellenic American Leadership Council και την εταιρεία Μανάτος & Μανάτος. Επικουρικό ρόλο διατηρούν η Ελληνορθόδοξη Αρχιεπισκοπή Αμερικής, η ΑΧΕΠΑ, διάφορες εθνικοτοπικές αδελφότητες και ομογενειακά μέσα όπως ο «Εθνικός Κήρυξ» της Νέας Υόρκης. Στο ίδιο το Κογκρέσο υπάρχουν Ελληνοαμερικανοί βουλευτές και το ευρύτερο Hellenic Caucus, που συχνά δείχνει θετική στάση απέναντι στα ελληνικά αιτήματα.
Ο κρίσιμος παράγων που έχει μεταβάλει το πεδίο δραστηριότητας του λόμπι δεν είναι, ωστόσο, η έλλειψη προσήλωσης της ομογένειας, αλλά η αλλαγή του συσχετισμού δυνάμεων στην αμερικανική πρωτεύουσα. Σταδιακά η εκτελεστική εξουσία —ο πρόεδρος και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ— ανακτά τη πρωτοβουλία στη χάραξη της εξωτερικής πολιτικής. Στη δεύτερη θητεία του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, η εξωτερική πολιτική συγκεντρώθηκε περισσότερο από ποτέ στο πρόσωπο του προέδρου, με αποτέλεσμα τα προσωπικά του ανοίγματα ή εντάσεις —όπως οι πρόσφατες προστριβές με τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου— να επηρεάζουν και την ισχύ άλλων λόμπι.
Επιπλέον, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 οι ΗΠΑ στράφηκαν με μεγαλύτερο ενδιαφέρον στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό μετέφερε το βάρος από τη συζήτηση περί νομιμότητας σε μια πιο ρευστή αξιολόγηση για το ποιες χώρες υπηρετούν τα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ στην περιοχή. Το στρατηγικό συμφέρον, σε αντίθεση με την τήρηση του διεθνούς δικαίου, αλλάζει ανάλογα με την πολιτική που ακολουθούν οι εμπλεκόμενες χώρες. Συνεπώς, η αξιολόγηση του ρόλου της Ελλάδας θα γίνει στην Ουάσιγκτον συγκριτικά με τη συμπεριφορά της Τουρκίας σε κάθε συγκεκριμένη συγκυρία.
Με βάση τα παραπάνω, είναι σαφές ότι η επιρροή του λόμπι σήμερα δεν προσεγγίζει την ισχύ που είχε την εποχή του εμπάργκο στη δεκαετία του 1970. Η δουλειά του έχει γίνει πιο σύνθετη: δεν αρκεί πια να επικαλείται αποκλειστικά νομικά ή ηθικά επιχειρήματα· πρέπει να τεκμηριώνει τη στρατηγική αξία της Ελλάδας για την Ουάσιγκτον, χωρίς βέβαια να εγκαταλείπει την πίεση για το ζήτημα της συνεχιζόμενης κατοχής του βόρειου τμήματος της Κύπρου.
Σήμερα το πιο ρεαλιστικό αποτέλεσμα που μπορεί να προσδοκά κανείς είναι ότι το λόμπι θα αποτρέψει μια ανοιχτά φιλοτουρκική στροφή του Αμερικανού προέδρου. Με άλλα λόγια, έχουν αλλάξει τα μέτρα και τα σταθμά· το λόμπι λειτουργεί πια ως πολύτιμη εφεδρεία για την Ελλάδα. Αναγνωρίζοντας τόσο τις δυνάμεις όσο και τις αδυναμίες του, μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε ώστε να παίξει όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικά τον ρόλο του.
Ο Αλέξανδρος Κιτροέφ είναι ομότιμος καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Χάβερφορντ Κόλετζ στην Πενσιλβάνια
