Εργασίες αποκατάστασης εδαφών και απόσυρση παροπλισμένων εκσκαφέων στο ορυχείο της Μαυροπηγής αποτελούν το πιο άμεσο μέτρο της ΔΕΗ στο πλαίσιο του αναπτυξιακού της προγράμματος για την απολιγνιτοποίηση της Δυτικής Μακεδονίας. Η εταιρεία αναφέρει πως πρόκειται για υποχρέωση που έχει αναλάβει με στόχο την απόδοση των εδαφών στη ΜΕΤΑΒΑΣΗ Α.Ε. και στο ελληνικό Δημόσιο για περαιτέρω αξιοποίηση.
Παράλληλα με τις τεχνικές εργασίες, η ΔΕΗ δηλώνει ότι η διαχείριση των άχρηστων μεταλλικών δομών δεν σηματοδοτεί λήθη της βιομηχανικής ιστορίας της περιοχής. Στο πλαίσιο αυτό σχεδιάζεται η δημιουργία Μουσείου Βιομηχανικής Κληρονομιάς στην Πτολεμαΐδα, όπου θα διατηρηθούν και θα αποκατασταθούν εμβληματικά κτίρια, πύργοι ψύξης, ιστορικές καμινάδες και εγκαταστάσεις μεγάλης αρχιτεκτονικής αξίας. Μηχανήματα και εξοπλισμός που έχουν χαρακτηριστεί ως κινητά βιομηχανικά μνημεία θα συντηρηθούν και θα εκτεθούν στο μουσείο.
Η ΔΕΗ υπενθυμίζει ότι «για δεκαετίες, ο λιγνίτης αποτέλεσε τη ραχοκοκαλιά του ελληνικού συστήματος ηλεκτροπαραγωγής», προσφέροντας ενεργειακή αυτάρκεια και στηρίζοντας τη βιομηχανική ανάπτυξη. Ωστόσο, τονίζει ότι σήμερα η παραγωγή ενέργειας από λιγνίτη είναι οικονομικά ανεπαρκής, κυρίως λόγω του υψηλού κόστους των δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, και ότι η προσέγγιση περί αναγκαιότητας των λιγνιτικών μονάδων για τη σταθερότητα του συστήματος έχει ξεπεραστεί.
Σύμφωνα με τη διοίκηση, η σταθερότητα πλέον εξασφαλίζεται από τον συνδυασμό ευέλικτης παραγωγής και σύγχρονων τεχνολογιών αποθήκευσης ενέργειας. Σε αυτή την κατεύθυνση, η ΔΕΗ αναπτύσσει ένα διαφοροποιημένο χαρτοφυλάκιο που περιλαμβάνει συστήματα μπαταριών υψηλής απόκρισης και δύο έργα αντλησιοταμίευσης στην Καρδιά και στο Νότιο Πεδίο, τα οποία λειτουργούν ως «φυσικοί συσσωρευτές» ενέργειας μακράς διάρκειας.
Συμπληρωματικά, η εταιρεία επενδύει σε ευέλικτες μονάδες φυσικού αερίου με μειωμένο περιβαλλοντικό αποτύπωμα, ενώ προχωρά μετατροπές μεγάλων μονάδων. Η μονάδα «Πτολεμαΐδα V» έχει ήδη ξεκινήσει τη μετατροπή της σε μονάδα φυσικού αερίου συνδυασμένου κύκλου: θα λειτουργήσει ως ανοιχτού κύκλου στις αρχές του 2028 και ως συνδυασμένου κύκλου το 2029, παρέχοντας ευέλικτη ισχύ.
Μέσα στο πλέγμα τεχνολογιών αιχμής που διαμορφώνει τη νέα εποχή περιλαμβάνονται η σύγχρονη μονάδα Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού και Θερμότητας Υψηλής Αποδοτικότητας (ΣΗΘΥΑ), η οποία προγραμματίζεται να τεθεί σε λειτουργία στο τέλος του 2026, και σε κοινοπραξία με την Hellenic Hydrogen η πρώτη βιομηχανικής κλίμακας μονάδα παραγωγής υδρογόνου από ανανεώσιμες πηγές στο Αμύνταιο. Στον ΑΗΣ Καρδιάς, οι παλαιές γεννήτριες θα μετατραπούν ώστε να βοηθήσουν στην εξισορρόπηση του συστήματος υπερυψηλής τάσης.
Σε επίπεδο αναπτυξιακής παρεμβατικότητας, η ΔΕΗ αναφέρει ότι μέχρι σήμερα έχουν αποκατασταθεί πλήρως πάνω από 80.000 στρέμματα πρώην λιγνιτωρυχείων και περίπου 55.000 στρέμματα παραχωρούνται σταδιακά στο ελληνικό Δημόσιο. Παράλληλα, η ολοκλήρωση φωτοβολταϊκών πάρκων συνολικής ισχύος 2,13 GW σε συνδυασμό με μεγάλες επενδύσεις σε αποθήκευση ενέργειας, μετασχηματίζουν τη Δυτική Μακεδονία στο μεγαλύτερο και πιο σύγχρονο κέντρο πράσινης και ευέλικτης παραγωγής ενέργειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Μια ακόμη σημαντική εξέλιξη είναι η απόφαση για την κατασκευή Mega Data Center στην περιοχή. Σε πρώτη φάση θα ανεγερθεί στο ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου Mega Data Center ισχύος 300 MW, με ορίζοντα ολοκλήρωσης δύο ετών και δυνατότητα επέκτασης μέχρι 1.000 MW κατόπιν δέσμευσης από hyperscalers. Η ΔΕΗ επισημαίνει ότι το έργο θα δημιουργήσει χιλιάδες θέσεις εργασίας στους τομείς των κατασκευών, της πληροφορικής, των τηλεπικοινωνιών και της ενέργειας.
Η επιλογή της Δυτικής Μακεδονίας για αυτή τη μεταστροφή στηρίζεται στην ύπαρξη έτοιμων βιομηχανικών εκτάσεων με αδειοδοτήσεις, στην εγγύτητα σε μονάδες παραγωγής ενέργειας και στη διαθεσιμότητα δικτύων. Απαντώντας σε επιφυλάξεις για την κατανάλωση νερού από τις ανάγκες ψύξης των Data Centers, η ΔΕΗ αναφέρει ότι η απαιτούμενη ποσότητα αντιπροσωπεύει μόλις το 0,6% του νερού που απαιτούσε η παλαιά λιγνιτική δραστηριότητα, στοιχείο που καταδεικνύει ορθολογική διαχείριση και προστασία των υδάτινων πόρων.
Η διοίκηση τονίζει ότι η απολιγνιτοποίηση δεν αποτελεί βίαιη αποχώρηση από τη Δυτική Μακεδονία, αλλά «δομική και υψηλής προστιθέμενης αξίας δέσμευση». Με τα έργα αποκατάστασης, τις επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες και τη δημιουργία υποδομών όπως το Mega Data Center, η περιοχή επανατοποθετείται ως ο μεγαλύτερος επενδυτής καθαρής και ευέλικτης ενέργειας στην Ελλάδα, ανοίγοντας δρόμο για μια νέα οικονομική και κοινωνική δυναμική.
