Η Γερμανία εξετάζει σοβαρά την προοπτική να αυξήσει σταδιακά το όριο της συνταξιοδότησης έως και τα 70 έτη μέσα στις επόμενες δεκαετίες, στο πλαίσιο ενός ευρύτερου πακέτου μεταρρυθμίσεων που έχει στόχο να θωρακίσει το δημόσιο συνταξιοδοτικό σύστημα απέναντι στις δημογραφικές και οικονομικές πιέσεις.
Πρόκειται για προτάσεις που προέκυψαν από ειδική κυβερνητική επιτροπή και περιλαμβάνονται σε ένα σχέδιο 33 μέτρων. Κεντρικές εισηγήσεις είναι η σταδιακή σύνδεση της ηλικίας συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής, η κατάργηση ορισμένων μορφών πρόωρης συνταξιοδότησης και η δημιουργία κρατικού επενδυτικού ταμείου στα πρότυπα της Σουηδίας.
Σήμερα η Γερμανία έχει ήδη προγραμματίσει την αύξηση του ορίου στα 67 έτη έως τις αρχές της δεκαετίας του 2030, ωστόσο οι νέες εκτιμήσεις της επιτροπής κρίνουν ότι αυτό δεν είναι επαρκές. Οι προβλέψεις δείχνουν ότι, διατηρουμένων των σημερινών δημογραφικών τάσεων, η ηλικία συνταξιοδότησης θα μπορούσε να διαμορφωθεί στα 67,5 έτη το 2041, στα 68 το 2051 και να προσεγγίσει τα 70 χρόνια μέχρι το τέλος του αιώνα.
Σύμφωνα με το προτεινόμενο μοντέλο, «για κάθε επιπλέον έτος αύξησης του προσδόκιμου ζωής οι πολίτες θα εργάζονται οκτώ μήνες περισσότερο και θα λαμβάνουν σύνταξη τέσσερις μήνες περισσότερο».
Η βασική αιτία της πρότασης είναι η ταχεία γήρανση του πληθυσμού. Οι Γερμανοί της γενιάς των baby boomers συνταξιοδοτούνται μαζικά, ενώ οι νέες εισροές στην αγορά εργασίας δεν επαρκούν για να καλύψουν τη χρηματοδότηση του συστήματος. Το φαινόμενο δεν είναι αποκλειστικό της Γερμανίας· αφορά σχεδόν όλες τις ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές χώρες.
Τα δημογραφικά δεδομένα είναι ενδεικτικά: το 1992 αντιστοιχούσαν περίπου 2,7 εργαζόμενοι για κάθε συνταξιούχο, το 2022 η αναλογία είχε πέσει σε δύο εργαζόμενους και οι προβλέψεις δείχνουν ότι μέχρι το 2030 θα φτάσει το 1,5. Αυτό σημαίνει ότι ολοένα και λιγότεροι εργαζόμενοι θα καλούνται να στηρίξουν όλο και περισσότερους συνταξιούχους.
Παράλληλα, οι δαπάνες για συντάξεις αυξάνονται με γρήγορους ρυθμούς. Σήμερα αντιστοιχούν περίπου στο 9% του γερμανικού ΑΕΠ· χωρίς μεταρρυθμίσεις το ποσοστό αυτό θα μπορούσε να ξεπεράσει το 14% μέσα στην επόμενη δεκαετία, ασκώντας τεράστια πίεση στα δημόσια οικονομικά.
Μεταξύ των προτεινόμενων αλλαγών είναι και η δημιουργία ενός νέου κεφαλαιοποιητικού πυλώνα, όπου μέρος των ασφαλιστικών εισφορών θα επενδύεται στις χρηματοπιστωτικές αγορές μέσω κρατικού ταμείου, με στόχο τη συγκέντρωση πρόσθετων αποθεματικών που θα στηρίξουν τις μελλοντικές συντάξεις και θα μειώσουν την εξάρτηση από το παραδοσιακό διανεμητικό σύστημα.
Επίσης εξετάζεται η διεύρυνση της βάσης των ασφαλισμένων: για πρώτη φορά προτείνεται η ένταξη των αυτοαπασχολούμενων και ορισμένων κατηγοριών επαγγελματιών που μέχρι σήμερα βρίσκονται εκτός του υποχρεωτικού δημόσιου συστήματος.
Οι προτεινόμενες αλλαγές έχουν προκαλέσει έντονες πολιτικές αντιδράσεις. Ιδιαίτερα ευαίσθητη θεωρείται η πρόταση για την κατάργηση της δυνατότητας πρόωρης συνταξιοδότησης μετά από 45 χρόνια εργασίας, καθώς αφορά εκατομμύρια εργαζόμενους που είχαν προγραμματίσει την έξοδό τους βάσει του ισχύοντος καθεστώτος.
Οι αποφάσεις της Γερμανίας έχουν ευρύτερη ευρωπαϊκή βαρύτητα. Για χώρες όπως η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ισπανία και η Γαλλία, όπου το δημογραφικό πρόβλημα είναι εξίσου οξυμμένο και το δημόσιο χρέος υψηλότερο, το ερώτημα είναι πόσο θα μπορέσουν να αποφύγουν παρόμοιες επιλογές αν η μεγαλύτερη οικονομία της Ε.Ε. θεωρεί αναγκαία τη μετακίνηση προς τη συνταξιοδότηση στα 70 χρόνια.
Η συζήτηση για τις συντάξεις δεν αφορά πια το μακρινό μέλλον· αφορά τις επόμενες δεκαετίες και τον τρόπο με τον οποίο οι ευρωπαϊκές κοινωνίες θα προσαρμοστούν σε μια νέα πραγματικότητα με περισσότερους ηλικιωμένους, λιγότερους εργαζόμενους και αυξημένες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά. Η Γερμανία φαίνεται πως αποφάσισε να ξεκινήσει πρώτη αυτή τη δύσκολη διαδρομή.
