Το σύντομο, αλλά κομβικό «Μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ» —μια συμφωνία μόλις μιάμισης σελίδας και 14 σημείων— δεν ήρθε εύκολα. Πίσω από την επιτυχία κρύβονται μήνες διπλωματικών ζυμώσεων, όπου έπρεπε να υπερκεραστούν μισός αιώνας εχθρότητας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, η εσωτερική πίεση των σκληροπυρηνικών στην Τεχεράνη, ο παράγοντας Ισραήλ και η προεκλογική βιασύνη του Προέδρου Τραμπ για άμεση λύση σε έναν πόλεμο που είχε ήδη βαθαίνει τη γεωπολιτική και οικονομική αναταραχή στη Μέση Ανατολή.
Η πρώτη διπλωματική πρωτοβουλία προήλθε στα τέλη Μαρτίου από το Πακιστάν, μία πυρηνική δύναμη με παράδοση μεσολαβήσεων και εκτενείς διεθνείς διασυνδέσεις. Το Ισλαμαμπάντ άνοιξε διαύλους για τις έμμεσες συνομιλίες μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης, αλλά όταν η εύθραυστη εκεχειρία άρχισε να δείχνει ρωγμές, χρειάστηκε ένας επιπλέον, αποφασιστικός παράγοντας: το Κατάρ.
Στα μέσα Μαΐου, όπως καταγράφουν οι Financial Times, η Ουάσιγκτον ζήτησε από τη Ντόχα —συμμαχική δύναμη στην περιοχή με στενές σχέσεις και προς τις ΗΠΑ και προς την Κίνα— να αναλάβει πιο ενεργό ρόλο. Μέχρι τότε το εμιράτο είχε υποστηρικτικό ρόλο, δουλεύοντας παράλληλα με Πακιστάν, Αίγυπτο και Τουρκία, αλλά στο κρίσιμο σημείο η αθόρυβη παρέμβασή του ήταν η κινητήρια δύναμη που μετέτρεψε ένα ατέρμονο «γαϊτανάκι» επαφών σε λειτουργικό πλαίσιο συμφωνίας.
Οι καταριανοί απεσταλμένοι ταξίδευαν αδιάκοπα μεταξύ Τεχεράνης, Ουάσιγκτον και Μαϊάμι. Εκεί όπου το Πακιστάν ήταν το φανερό πρόσωπο της διαδικασίας, η Ντόχα έπαιζε χαμηλότονα ρόλο στη διάμορφωση των αναγκαίων όρων για μια συμφωνία: αξιοπιστία απέναντι στο Ιράν, σταθερούς διαύλους στο λήπτη των αμερικανικών αποφάσεων και περιφερειακή διπλωματική τεχνογνωσία —τρία πλεονεκτήματα που το Ισλαμαμπάντ δεν μπορούσε να εξασφαλίσει το ίδιο γρήγορα.
Σε κρίσιμη φάση, καταριανοί μεσολαβητές πραγματοποίησαν έναν διπλωματικό μαραθώνιο 17 ωρών στην Τεχεράνη για να κλειδώσουν την ενδιάμεση συμφωνία, όπως ανέφεραν οι Financial Times και πηγή του AFP. «Οι Πακιστανοί είχαν καλή ενημέρωση και ήταν το πρόσωπο της διαδικασίας, χάρη στη σχέση του αρχιστράτηγου Μουνίρ με τον Τραμπ, αλλά οι Καταρινοί έκαναν αθόρυβα το μεγαλύτερο μέρος της δύσκολης δουλειάς για να γεφυρώσουν τις δύο πλευρές», δήλωσε στο The New Arab δυτικός διπλωμάτης με γνώση των συνομιλιών.
Η προσέγγιση της Ντόχα συνδυάστηκε με πιέσεις προς αυτοσυγκράτηση από κοινού με τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα σε στιγμές όξυνσης. Παράλληλα, αξίζει να σημειωθεί πως το εμιράτο φιλοξενεί τη μεγαλύτερη αμερικανική στρατιωτική βάση στη Μέση Ανατολή και μοιράζεται με το Ιράν το κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars, γεγονότα που ενίσχυσαν την επιρροή και την πρόσβασή του στην περιοχή.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ δεν έκρυψε την εκτίμησή του για τον ρόλο της Ντόχα. «Η συνεργασία με το Κατάρ και τον λαό του Κατάρ ήταν πραγματικά μια ευχαρίστηση», τόνισε στη συνάντησή του με τον εμίρη Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι στο περιθώριο της G7 στο Εβιάν. «Πρέπει να ομολογήσω ότι δώσατε μάχη και μας βοηθήσατε με μεγάλη γενναιότητα», υπογράμμισε. «Θέλω να σας συγχαρώ γι’ αυτό. Θα είστε πάντα φίλος μου».
Από πλευράς Κατάρ, ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, δρ Ματζέντ Αλ Ανσάρι, περιέγραψε το Μνημόνιο Κατανόησης ως «ένα σημαντικό βήμα προς την έναρξη μιας ευρύτερης διαδικασίας διαπραγμάτευσης μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν». «Ανοίγει την πόρτα σε διαπραγματεύσεις για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, τα ζητήματα των πυραύλων και την περιφερειακή ασφάλεια», δήλωσε, προσθέτοντας ότι η Ντόχα συνεχίζει να υποστηρίζει —σε συντονισμό με τους περιφερειακούς εταίρους— τις προσπάθειες διαμεσολάβησης υπό την ηγεσία του Πακιστάν.
Στη συνάντηση με τον Τραμπ το περασμένο Σαββατοκύριακο στο Εβιάν, ο εμίρης του Κατάρ απέφυγε να αναφερθεί εκτενώς στον διαμεσολαβητικό ρόλο της χώρας του. Αντ’ αυτού επαίνεσε τον Αμερικανό πρόεδρο: «Νομίζω ότι ήταν μια πολύ κρίσιμη στιγμή», είπε ο Αλ Θάνι. «Πήρατε τη σωστή απόφαση».
