Για πρώτη φορά στην Ελλάδα ο κρατικός σχεδιασμός αναγνωρίζει ρητά ότι τα ζώα δεν είναι «παράπλευρη απώλεια» στις φυσικές καταστροφές. Ο νέος Εθνικός Μηχανισμός ενσωματώνει την προστασία τους στον πυρήνα της Πολιτικής Προστασίας, δίνοντας στην περίθαλψη, τη διάσωση και τη διαχείριση των περιστατικών μόνιμη θέση και δομή.
Στην πράξη αυτό μεταφράζεται σε συγκεκριμένα μέτρα: συμμετοχή της Ειδικής Γραμματείας Ζώων στο κέντρο διαχείρισης κρίσεων, δυνατότητα αποστολής μηνυμάτων μέσω του 112, ένταξη της γραμμής 10400 στον μηχανισμό, δημιουργία ειδικής διασωστικής ομάδας ζώων και υιοθέτηση σταθερού σταθμού υποδοχής στην Αττική.
Η ανάγκη για τέτοια θεσμική απάντηση δεν γεννήθηκε σε θεωρητικό επίπεδο αλλά μέσα από τον πόνο και την αγωνία των πυρκαγιών. «Ο Αύγουστος του 2021 έμεινε βαθιά χαραγμένος: τηλέφωνα ασταμάτητα, άνθρωποι απελπισμένοι, ζώα εγκλωβισμένα στις φλόγες. Το ΛΑΤΟ στο Γαλάτσι, από παλιό λατομείο, μετατράπηκε στο πρώτο ασφαλές καταφύγιο για τα πυρόπληκτα ζώα και πλέον σημείο αναφοράς χάρη στον Δήμαρχο Γαλατσίου, Γιώργο Μαρκόπουλο που στάθηκε έμπρακτα αρωγός μέχρι σήμερα. Τότε καταλάβαμε ότι χρειαζόμαστε σχέδιο και μόνιμο μηχανισμό. Από εκείνη την αγωνία γεννήθηκε μια δέσμευση που έγινε πράξη: στις καταστροφές καμία ζωή δεν περισσεύει και κανένα ζώο δεν μένει πίσω. Και αυτό πλέον είναι θεσμοθετημένο», δηλώνει στα «ΝΕΑ» ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος.
Το ΛΑΤΟ στο Γαλάτσι, που στήθηκε το 2021 ως πρωτοβουλία πολιτών και τοπικής αυτοδιοίκησης, λειτούργησε ως σημείο μηδέν: το πρώτο ασφαλές καταφύγιο για πυρόπληκτα ζώα και παράδειγμα για το τι χρειάζεται να υπάρχει σε κάθε μεγάλη κρίση. Η παρουσία του Θοδωρή Λιβάνιου πίσω από τις θεσμικές κινήσεις για τα ζώα χαρακτηρίζεται από σταθερότητα και αποφασιστικότητα.
Ο Μηχανισμός οργανώνει και τυποποιεί ό,τι μέχρι τώρα στηρίζονταν στην αυτοθυσία εθελοντών: απεγκλωβισμούς, μεταφορές, καταγραφή, παροχή πρώτων βοηθειών, φιλοξενία και επανενώσεις. H γραμμή 10400 θα επαληθεύει και θα κατευθύνει τα αιτήματα προς τις ομάδες πεδίου, ενώ η πρώτη ειδική διασωστική ομάδα ζώων θα καλύψει αρχικά την Αττική και, μέχρι το 2029, όλη τη χώρα.
«Στις καταστροφές, ο χρόνος μετρά αλλιώς: με ανθρώπους που τρέχουν, με ζώα που περιμένουν, με ζωές που δεν φωνάζουν πάντα. Ο Εθνικός Μηχανισμός δίνει επιτέλους φωνή, σχέδιο και θέση σε όσους μέχρι χθες έμεναν στο περιθώριο της κρίσης», σημειώνει στα «ΝΕΑ» ο ειδικός γραμματέας Νικόλαος Χρυσάκης.
Η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών ήταν καθοριστική για το τελικό σχήμα. «Ο Εθνικός Μηχανισμός αποτελεί την επισφράγιση της θεσμικής συνεργασίας μεταξύ της πολιτείας και της κοινωνίας των πολιτών. Χαιρόμαστε ιδιαίτερα που πρωτοβουλίες του οργανισμού Dogs’ Voice υιοθετήθηκαν από τον Μηχανισμό, όπως η γραμμή διάσωσης 10400 για απεγκλωβισμούς και διασώσεις ζώων την ώρα που κινδυνεύουν στο πεδίο, αλλά και η πρώτη ειδική διασωστική ομάδα ζώων, η οποία θα ανταποκρίνεται στα αιτήματα αυτά με εκπαίδευση, εξοπλισμό και τεχνογνωσία, ώστε να προστατεύει ζώα σε ανάγκη. Γιατί όλα τα ζώα έχουν δικαίωμα στη ζωή», δηλώνει στα «ΝΕΑ» η Ελενα Δέδε.
Παρά τα βήματα αυτά, υπάρχουν κενοί χώροι στην κάλυψη. Το αρμόδιο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων δεν έχει αναλάβει εμφαντική δράση, με αποτέλεσμα παραγωγικά ζώα και ιπποειδή να παραμένουν σε μεγάλο βαθμό εκτός σχεδίων εκκένωσης και φιλοξενίας. Το A Little Shelter και η Vegan Farm έχουν λειτουργήσει ως κέντρα υποδοχής για αυτά τα ζώα: μέσα στην τελευταία τετραετία φιλοξένησαν σχεδόν 1.000 παραγωγικά ζώα και δεκάδες ιπποειδή.
Η ιδρύτρια του A Little Shelter, Κατρίνα Τσάνταλη, περιγράφει με μεστό τρόπο το κενό: «Κάθε καλοκαίρι, στις φωτιές, το καταφύγιό μας ανοίγει τις πόρτες του και για παραγωγικά ζώα, επειδή συχνά δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη για τη φιλοξενία τους. Παρότι συνεργαζόμαστε άριστα με την Ειδική Γραμματεία Ζώων και το υπουργείο Εσωτερικών, απουσιάζει το αρμόδιο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης. Πολλά ζώα εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται ως “κεφάλαιο”, χωρίς σχέδια εκκένωσης ή ουσιαστική προστασία».
Οι ανθρώπινες ιστορίες πίσω από τις αριθμητικές ανάγκες δείχνουν την τραγική πλευρά των γεγονότων αλλά και τις δυνατότητες σωτηρίας: ο Φοίνικας, νεογέννητος στις φωτιές της Μάνδρας το 2023, υπέστη εγκαύματα και βρήκε φροντίδα στο A Little Shelter πριν μεταφερθεί στο Athens Happy House· η Κόνυ, μια γαϊδουρίτσα από τη Μάνδρα με παραμορφωμένη σπονδυλική στήλη, σώθηκε από εθελοντές και σήμερα φιλοξενείται στο Athens Happy House· και η Σόφη, η γουρούνα από τις φωτιές του 2024 στον Γέρακα, που διασώθηκε σχεδόν από τύχη και έγινε «σταρ» στα social media με το δικό της τραγούδι: «Η γουρούνα μου η Σόφη, της αρέσει το μπανόφι».
«Εκεί όπου λείπει το κράτος, στεκόμαστε εμείς. Δεν ζητάμε να κάνουν όλοι αυτό που κάνουμε. Ζητάμε να μη στέκονται απέναντι σε όσους προσπαθούν και, κυρίως, απέναντι στα ίδια τα ζώα», δηλώνει ο Νεκτάριος Παπαζαχαρίας από το Athens Happy House.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα, όπως επισημαίνουν οι φορείς, είναι η πλήρης ένταξη των ιπποειδών και των παραγωγικών ζώων στον μηχανισμό. «Εκκρεμότητα παραμένει η ένταξη των ιπποειδών και των παραγωγικών ζώων. Θα συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε, να προτείνουμε, να διεκδικούμε και να πιέζουμε, ώστε ο μηχανισμός να καλύπτει όλα τα ζώα, σε όλη την Ελλάδα», δηλώνει στα «ΝΕΑ» η Ελενα Δέδε.
