Ένας ιός χωρίς διαθέσιμο εμβόλιο, περιοχές όπου κυριαρχούν ένοπλες ομάδες και πληθυσμοί επιφυλακτικοί απέναντι στις αρχές: ο Έμπολα επανεμφανίστηκε στα μέσα Μαΐου στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, σε περιοχές που συνορεύουν με την Ουγκάντα και το Νότιο Σουδάν, τροφοδοτώντας έναν αγώνα κατά του χρόνου για τον έλεγχο της επιδημίας.
Στις 15 Μαΐου η ΛΔ Κονγκό κήρυξε την 17η επιδημία Έμπολα, μετά την επιβεβαίωση του ιού σε τεστ που διενεργήθηκαν στην Κινσάσα. Το επίκεντρο εντοπίζεται στην επαρχία Ιτούρι, στο βορειοανατολικό τμήμα της χώρας, όπου οι συγκρούσεις και η κινητικότητα λόγω μεταλλευτικής δραστηριότητας δυσχεραίνουν την αντιμετώπιση.
Την ίδια ημέρα στην Ιτούρι αναφέρθηκαν 246 ύποπτα κρούσματα και 80 θάνατοι. Μία εβδομάδα αργότερα οι αρχές ανέφεραν ότι οι θάνατοι που πιστεύεται ότι προκλήθηκαν από τον ιό είχαν φτάσει τους 204 σε σύνολο 867 ύποπτων περιστατικών. Δύο εβδομάδες μετά την κήρυξη της επιδημίας, είχαν καταγραφεί σχεδόν 1.140 ύποπτα κρούσματα, ανάμεσά τους 246 θάνατοι, ενώ σύμφωνα με τον πιο πρόσφατο απολογισμό οι επιβεβαιωμένες καταγραφές ανερχόταν σε 875 κρούσματα και 202 θανάτους.
Η επιδημία διέσχισε ήδη τα σύνορα: η Ουγκάντα ανακοίνωσε στις 15 Μαΐου τον θάνατο ενός Κονγκολέζου στην Καμπάλα, χαρακτηρίζοντάς τον «εισαγόμενο» κρούσμα. Μέχρι στιγμής στην Ουγκάντα έχουν καταγραφεί 19 επιβεβαιωμένα κρούσματα, εκ των οποίων δύο θανατηφόρα, και το Κιγκάλι έχει κλείσει τα σύνορα με τη ΛΔ Κονγκό.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία παγκόσμιας εμβέλειας και προειδοποίησε για «την κλίμακα και την ταχύτητα» μιας επιδημίας που εκτιμά ότι θα διαρκέσει τουλάχιστον δύο μήνες. Τα Αφρικανικά Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Ασθενειών (Africa CDC) εκτίμησαν ότι δέκα αφρικανικές χώρες στην περιοχή απειλούνται.
Το στέλεχος που ευθύνεται για την τρέχουσα έξαρση είναι το Bundibugyo. Όπως προειδοποίησε ο υπουργός Υγείας της ΛΔ Κονγκό, Ρότζερ Κάμπα, για το στέλεχος αυτό «δεν υπάρχουν εμβόλια ούτε συγκεκριμένη θεραπεία». Τα υπάρχοντα εμβόλια είναι αποτελεσματικά μόνο για το στέλεχος Ζαΐρ, και γι’ αυτό η υγειονομική αντιμετώπιση βασίζεται στην απομόνωση των ασθενών και στην ιχνηλάτηση επαφών.
Η ανακοίνωση για την απουσία εμβολίου για το Bundibugyo προκάλεσε διεθνή ανησυχία: οι ΗΠΑ περιόρισαν την έκδοση βίζας σε ταξιδιώτες που είχαν επισκεφθεί περιοχές υψηλού κινδύνου. Ο επικεφαλής του Africa CDC, Ζαν Κεσέγια, υποσχέθηκε τη διάθεση εμβολίου κατά του Bundibugyo έως το τέλος του έτους, ενώ κλινικές δοκιμές βρίσκονται σε εξέλιξη.
Η υγειονομική αντίδραση στο έδαφος επιβαρύνεται από οργανωτικές ελλείψεις και δυσκολίες στη διάγνωση. Ο ΠΟΥ είχε λάβει ήδη από τις 5 Μαΐου ειδοποίηση για μια άγνωστη, υψηλής θνησιμότητας ασθένεια που εμφανίστηκε στο Μονγκμπουάλου, όπου τέσσερις εργαζόμενοι στην υγεία πέθαναν σε τέσσερις ημέρες. Ωστόσο, τα τεστ που πραγματοποιήθηκαν στη Μπούνια βγήκαν αρνητικά για τον Έμπολα, καθώς το τοπικό εργαστήριο διέθετε αντιδραστήρια για τον ιό του Ζαΐρ αλλά όχι για τον Μπουντιμπούγκιο, εξήγησε ο υπουργός Υγείας Σάμιουελ Ρότζερ Κάμπα.
Τα πρώτα συμπτώματα του Bundibugyo μοιάζουν με ελονοσία και τα αιμορραγικά σημάδια εμφανίζονται αργά. «Οι γιατροί μπερδεύτηκαν», εξήγησε ο Κονγκολέζος λοιμωξιολόγος Ζαν-Ζακ Μουγιέμπε, ένας από τους επιστήμονες που ανακάλυψαν τον ιό Έμπολα, περιγράφοντας το κενό στην έγκαιρη αναγνώριση των περιστατικών.
Στα κέντρα υγείας της Μπούνια οι δημοσιογράφοι του AFP περιέγραψαν σοκαριστικές εικόνες: ασθενείς με αιμορραγία φτάνουν εσπευσμένα, συχνά με μοτοσικλέτες-ταξί, ενώ επιβάτες και οδηγοί συχνά δεν φορούν προστατευτικό εξοπλισμό. Η έλλειψη προσωπικού, προστατευτικών μέσων και η βία από ένοπλες ομάδες καθιστούν την πρόσβαση στην περίθαλψη προβληματική.
Στο Ιτούρι, όπου το κράτος είναι ουσιαστικά απούσας από μεγάλο μέρος της επαρχίας, η δυσπιστία των κοινοτήτων προς τους εργαζόμενους στην υγεία έφερε περιστατικά έντασης: κάτοικοι απαιτούσαν τις σορούς συγγενών που πέθαναν από τον ιό και υπήρξαν συγκρούσεις γύρω από νοσοκομεία. Η κυβέρνηση καταδίκασε «τις πανικόβλητες φωνές», υποστηρίζοντας ότι η κατάσταση δεν είναι «όπως γίνεται αντιληπτή διεθνώς».
Η μη κυβερνητική οργάνωση Γιατροί Χωρίς Σύνορα (MSF), που δραστηριοποιείται στην περιοχή, επισημαίνει ότι τα επίσημα στοιχεία «πιθανώς αντικατοπτρίζουν μόνο ένα μέρος της πραγματικότητας». Άλλες ΜΚΟ επίσης έκρουσαν τον κώδωνα για σοβαρές ελλείψεις στην οργάνωση της αντίδρασης.
Ο πρόεδρος της ΛΔ Κονγκό, Φέλιξ Τσισεκέντι, σε ανάρτησή του στο Χ κάλεσε σε «ηρεμία» και διαβεβαίωσε ότι οι αρχές έχουν υιοθετήσει «όλα τα απαραίτητα μέτρα για την ενίσχυση της υγειονομικής αντίδρασης». Στα τέλη Μαΐου ο επικεφαλής του ΠΟΥ, Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, επισκέφθηκε την Κινσάσα και τη Μπούνια δηλώνοντας: «Παρόλο που η κατάσταση είναι περίπλοκη, νομίζω ότι μπορούμε να το σταματήσουμε αυτό».
Οι επιστήμονες, οι εργαζόμενοι στις ανθρωπιστικές υπηρεσίες και οι διεθνείς υγειονομικές αρχές προειδοποιούν ότι το πραγματικό εύρος της επιδημίας, η οποία έχει εξαπλωθεί σε τρεις επαρχίες της ΛΔ Κονγκό και στην Ουγκάντα, δεν είναι ακόμη γνωστό. Η ταχεία κλιμάκωση των κρουσμάτων, οι περιορισμένες διαγνωστικές δυνατότητες και οι δυσκολίες πρόσβασης στις πληγείσες κοινότητες καθιστούν την κατάσταση επισφαλή και απαιτούν συντονισμένη διεθνή στήριξη.
