Το μνημόνιο συνεννόησης (MOU) που υπέγραψαν ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και ο Ιρανός ομόλογός του, Μασούντ Πεζεσκιάν, αναδεικνύει με τρόπο αδυσώπητο τις συνέπειες μιας αλόγιστης στρατιωτικής επιλογής και φέρνει στο προσκήνιο το κρίσιμο ερώτημα: ποιο ήταν, τελικά, το νόημα αυτού του πολέμου;
Το ανθρώπινο κόστος ήδη ξεπερνάει την περιγραφή: χιλιάδες νεκροί—στην πλειονότητά τους αμάχοι—σε Ιράν και Λίβανο, οικογένειες διαλυμένες και πόλεις με βαθιά σημάδια από ρήξεις και καταστροφές. Πέρα από την κραυγή των αριθμών, όμως, η συμφωνία αποτυπώνει και πολιτικές-στρατιωτικές συνέπειες που δύσκολα αντιστρέφονται.
Κατά πολλούς αναλυτές, οι ΗΠΑ και, κατ’ επέκταση, το Ισραήλ υπέστησαν μια ξεκάθαρη ήττα. Το καθεστώς της Τεχεράνης, παρά την κοινή στρατιωτική επιχείρηση που είχε ως στόχο την εξόντωσή του, όχι μόνο επιβίωσε αλλά βγήκε ενισχυμένο, ενισχύοντας τη θέση του στην περιοχή.
Η στρατηγική του Ιράν να χρησιμοποιήσει ως «όπλο» τα Στενά του Ορμούζ —από όπου διέρχεται το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εφοδιασμού πετρελαίου και φυσικού αερίου— απέδωσε. Η απειλή ή ο περιορισμός της διέλευσης λειτούργησε ως οικονομική αγχόνη για τη Δύση και ανάγκασε την αμερικανική ηγεσία σε μια σειρά υποχωρήσεων που εξέπληξαν και εξόργισαν πολλούς Αμερικανούς και την ισραηλινή κυβέρνηση.
Στην πράξη, ως αντάλλαγμα για το άνοιγμα των Στενών, οι ΗΠΑ δεσμεύονται να άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, να αναστείλουν τις κυρώσεις επιτρέποντας στο Ιράν να κερδίσει δισεκατομμύρια από τις εξαγωγές πετρελαίου, και να ξεπαγώσουν τα περιουσιακά του στοιχεία στο εξωτερικό —παραχωρήσεις με σαφές οικονομικό όφελος για την Τεχεράνη.
Την κριτική για το αποτέλεσμα διατύπωσε καυστικά και ο πρώην Αμερικανός ΥΠΕΞ, Άντονι Μπλίνκεν: «το μόνο “επίτευγμα” της εκεχειρίας είναι το άνοιγμα των Στενών, τα οποία όμως ήταν ανοιχτά πριν ξεκινήσει ο πόλεμος. Και τώρα θα πληρώσουμε το Ιράν για να τα ξανανοίξει».
Παράλληλα, το BBC επισημαίνει ότι «η επόμενη μέρα βρίσκει τον Ντόναλντ Τραμπ αντιμέτωπο με τη μεγαλύτερη εξωτερική γκάφα της θητείας του. Παράλληλα, η συμφωνία ενδέχεται να σημάνει το τέλος της μακράς πολιτικής καριέρας του Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος αντιμετωπίζει εκλογές τον Οκτώβριο και τη σκληρή κρίση των Ισραηλινών ψηφοφόρων για τις παταγώδεις αποτυχίες ασφαλείας της 7ης Οκτωβρίου 2023».
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στηρίχθηκαν σε εικασίες και, κατά πολλούς, σε λανθασμένες παραδοχές. Θεώρησαν ότι η εξόντωση του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ στις πρώτες επιθέσεις θα κατέλυε το καθεστώς· ωστόσο οι θεσμοί της Ισλαμικής Δημοκρατίας έχουν οικοδομηθεί εδώ και μισό αιώνα για να αντέχουν σε τέτοιες πιέσεις, στηριζόμενοι σε βαθιά ιδεολογία, θρησκευτική πίστη και την εμπειρία από τον πόλεμο με το Ιράκ τη δεκαετία του ’80.
Το MOU δεν αποτελεί τελική συμφωνία αλλά την αφετηρία μιας δύσκολης διαπραγμάτευσης 60 ημερών για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Η καχυποψία ανάμεσα στις πλευρές είναι βαθιά, οι σκληροπυρηνικοί και από τις δύο πλευρές καραδοκούν, και η όποια αλλαγή στον χάρτη της Μέσης Ανατολής εξαρτάται από ένα τεράστιο «αν». Παρ’ όλα αυτά, πολλοί αναλυτές επισημαίνουν ότι αυτή η λύση είναι προτιμότερη από έναν πόλεμο που κόστισε χιλιάδες ζωές και απείλησε την παγκόσμια οικονομία με βαθύτερη ύφεση.
