Η συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν για προσωρινή άρση εμποδίων στη διέλευση των πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ φαίνεται να ανοίγει ένα παράθυρο ομαλοποίησης στην περιοχή: για 60 ημέρες προβλέπεται δωρεάν και ασφαλής διέλευση εμπορικών πλοίων, πριν ξεκινήσει η διαμόρφωση ενός κοινού καθεστώτος διαχείρισης με τη συμμετοχή των κρατών του Περσικού Κόλπου.
Ανώτεροι Αμερικανοί αξιωματούχοι επιβεβαίωσαν τη συμφωνία, με τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να δηλώνει ότι η επιστροφή στην κανονικότητα μπορεί να επιτευχθεί ακόμη και πριν από την υπογραφή της δεσμευτικής συμφωνίας μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον στη Γενεύη. Παρά τις διαβεβαιώσεις, η ναυτιλιακή αγορά παραμένει επιφυλακτική και η κίνηση στα Στενά του Ορμούζ δεν έχει αυξηθεί σημαντικά.
Σύμφωνα με το Μνημόνιο Κατανόησης, η Τεχεράνη θα επιτρέπει για 60 ημέρες την ασφαλή και δωρεάν διέλευση εμπορικών πλοίων. Μετά το πέρας αυτής της περιόδου, θα ξεκινήσει διάλογος με το Ομάν για τον καθορισμό του πλαισίου μελλοντικής διαχείρισης και παροχής ναυτιλιακών υπηρεσιών στο Ορμούζ, σε συνεργασία με τα υπόλοιπα κράτη του Κόλπου.
Το έγγραφο προβλέπει ότι οι σχετικές συζητήσεις θα πρέπει να γίνονται σε συμφωνία με το διεθνές δίκαιο και τα κυριαρχικά δικαιώματα των παράκτιων χωρών. Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε στο CNBC ότι οι Ιρανοί θα «διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους όσο πιο επιθετικά μπορούν», ενώ τα κράτη του Κόλπου δεν αναμένεται να αποδεχθούν την επιβολή διοδίων ή χρεώσεων διέλευσης.
Μέρος της συμφωνίας αναφέρει επίσης ότι κατά την υπογραφή του Μνημονίου Συνεργασίας, το Ιράν θα «κάνει διευθετήσεις καταβάλλοντας κάθε δυνατή προσπάθεια» για να επιτρέψει την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων μέσω του Πορθμού του Ορμούζ – χωρίς χρέωση. Το έγγραφο σημειώνει ότι η κυκλοφορία θα αρχίσει να ρέει «άμεσα», μετά την άρση τεχνικών και στρατιωτικών εμποδίων και τη διεξαγωγή επιχειρήσεων αποναρκοθέτησης.
Αξιωματούχοι τόνισαν επανειλημμένα ότι τα πλοία δεν θα χρεώνονται για τη διέλευση. Ωστόσο, οι ΗΠΑ εκφράζουν την εκτίμηση ότι το Ιράν θα διεκδικήσει τα δικαιώματά του «επιθετικά», αλλά ότι τα κράτη του Κόλπου «ποτέ» δεν θα αποδεχτούν ένα μέλλον στο οποίο θα υπάρχει σύστημα διοδίων, δήλωσε ο αξιωματούχος.
Παρά την εφαρμογή της συμφωνίας, ο αριθμός των δεξαμενόπλοιων που περνούν από τα Στενά του Ορμούζ δεν έχει αυξηθεί σημαντικά. Η πρακτική της διέλευσης με απενεργοποιημένους πομποδέκτες φαίνεται όμως να συνέβαλε σε ενίσχυση των ροών πετρελαίου τον Ιούνιο, στοιχείο που παρακολουθούν στενά οι διεθνείς αγορές.
Η Goldman Sachs εκτιμά ότι οι ροές πετρελαίου από το Ορμούζ θα ανακάμψουν έως το 70% των προπολεμικών επιπέδων· για πλήρη ομαλοποίηση απαιτείται αύξηση κατά 13 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Πριν από τον πόλεμο, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και προϊόντων διέρχονταν καθημερινά από το στενό, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας.
Σήμερα, οι ορατές ροές από το Ορμούζ ανέρχονται σε 1,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, με επιπλέον 1,6 εκατομμύρια από τον Κόλπο του Ομάν, πιθανώς μέσω «σκοτεινών» περασμάτων. Συνολικά, 7,5 εκατομμύρια βαρέλια διέρχονται καθημερινά από τα λιμάνια Γιανμπού, Φουτζέιρα και Τσεϊχάν.
Η διαθεσιμότητα δεξαμενών και πλοίων δεν αναμένεται να αποτελέσει εμπόδιο: περίπου 860 εκατομμύρια βαρέλια κενής χωρητικότητας βρίσκονται κοντά στα Στενά του Ορμούζ. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανακοίνωσαν σχέδιο πλήρους απεξάρτησης από το σημείο συμφόρησης, επεκτείνοντας τα ανατολικά λιμάνια Ντίμπα, Φουτζέιρα και Χορ Φακκάν και κατασκευάζοντας νέο λιμάνι στον Κόλπο του Ομάν.
Ο υπουργός Εξωτερικού Εμπορίου των ΗΑΕ, Θάνι Αλ Ζεϊούντι, υπογράμμισε: «Προχωράμε προς την επίτευξη μηδενικής εξάρτησης από το Ορμούζ και αυτό ανεξάρτητα από το αν θα ανοίξει ή όχι». «Θα ανοίξει και ελπίζουμε ότι αυτό θα συμβεί γρήγορα, αλλά δεν θα σταματήσουμε το νέο σχέδιο».
Παράλληλα, το Κουβέιτ εξετάζει εναλλακτικές για τη μεταφορά πετρελαίου μέσω αγωγών. Η κρατική εταιρεία Kuwait Petroleum βρίσκεται σε συνομιλίες με τη Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ για την επέκταση των συστημάτων αγωγών, όπως δήλωσε ο Διευθύνων Σύμβουλος Σεΐχης Ναουάφ Αλ-Σαμπάχ.
