Η προσπάθεια του Ντόναλντ Τραμπ να εξασφαλίσει μια «καλύτερη» συμφωνία με το Ιράν για τα πυρηνικά, σύμφωνα με ανάλυση του Bloomberg, κινδυνεύει να αποβεί χειρότερη σε σχέση με το πλαίσιο που είχε θεσπίσει η κυβέρνηση Ομπάμα. Το μνημόνιο κατανόησης που προβλέπεται να υπογραφεί και να διαπραγματευτεί εντός 60 ημερών αφήνει κρίσιμα ζητήματα, κυρίως την τύχη του ήδη υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, χωρίς σαφή απάντηση.
Το προσχέδιο που φέρεται να κυκλοφορεί περιγράφει γενικά ότι το απόθεμα ουρανίου «πρέπει να αντιμετωπιστεί επαρκώς», αλλά δεν προσδιορίζει τι θα γίνει με το υλικό που έχει ήδη εμπλουτιστεί σε επίπεδα κοντά σε αυτά που απαιτούνται για την κατασκευή πυρηνικής βόμβας. Αυτή η ασάφεια εγείρει σοβαρές επιφυλάξεις για την πραγματική αποτελεσματικότητα μιας νέας συμφωνίας, σε σύγκριση με το καθεστώς του 2015.
Σύμφωνα με το Bloomberg, η παράλειψη να ληφθεί υπόψη το καύσιμο που απαιτείται για την κατασκευή πυρηνικών όπλων «θα μπορούσε να υπονομεύσει τον σκοπό της στρατιωτικής επιχείρησης». Επιπλέον, οι επιθεωρητές του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA) δεν έχουν ακόμη εξετάσει την κατάσταση ή την τοποθεσία αυτού του υλικού μετά την αμερικανοϊσραηλινή εκστρατεία βομβαρδισμών του Ιουνίου του περασμένου έτους.
Σε πολιτικό επίπεδο, οι κινήσεις της αμερικανικής κυβέρνησης μοιάζουν να περιλαμβάνουν εμπορικές και χρηματοοικονομικές παραχωρήσεις: οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφώνησαν να άρουν όλες τις κυρώσεις, συμπεριλαμβανομένων εκείνων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, και να αποδεσμεύσουν δισεκατομμύρια δολάρια ιρανικών κεφαλαίων που παραμένουν παγωμένα. Παράλληλα, στην Τεχεράνη προβλέπεται πρόσβαση σε 300 δισ. δολάρια για «αποκατάσταση και οικονομική ανάπτυξη» και η δυνατότητα επανέναρξης των εξαγωγών πετρελαίου.
Υψηλές απαιτήσεις και συγκρίσεις με τη συμφωνία του 2015
Η συμφωνία του 2015 (JCPOA) είχε επιβάλει αυστηρούς περιορισμούς στο ιρανικό πρόγραμμα: όρια στο απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου, περιορισμό της ανάπτυξης νέων τεχνολογιών και δικαίωμα αιφνιδιαστικών επιθεωρήσεων από τον IAEA. Εναντίον αυτής της βάσης ο Τραμπ είχε αποσυρθεί, χαρακτηρίζοντάς την «η χειρότερη συμφωνία», ενώ υπερασπίζεται ότι το δικό του σχέδιο αποτελεί «τείχος απέναντι σε ένα πυρηνικό όπλο».
Στο μνημόνιο που αναμένεται να υπογραφεί στην Ελβετία το Ιράν «επαναλαμβάνει ότι δεν θα κατασκευάσει ποτέ πυρηνικά όπλα». Ωστόσο, όπως σημειώνουν αναλυτές, η επανάληψη μιας τέτοιας δέσμευσης δεν προσθέτει ουσιαστικό έλεγχο, δεδομένου ότι η χώρα είναι ήδη συμβαλλόμενο μέρος στη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT).
Η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται ότι κάνει στρατηγική στροφή: ενώ πριν λίγους μήνες εξεταζόταν ακόμη και η κατάσχεση ιρανικού ουρανίου, τώρα δείχνει διατεθειμένη να αποδεχθεί την ασάφεια γύρω από την τύχη του, με στόχο την αποκατάσταση των ενεργειακών ροών από τη Μέση Ανατολή και την ενίσχυση της παγκόσμιας οικονομίας. Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας ήδη έχει προειδοποιήσει για «νέους κινδύνους διάδοσης πυρηνικών όπλων που προκύπτουν από τον πόλεμο».
Σε αυτό το πλαίσιο, τα πολιτικά μηνύματα του Τραμπ προκαλούν σύγχυση: σε συζήτηση στη σύνοδο της G7 στη Γαλλία, εμφανίστηκε αβέβαιος για το αν η πρόσβαση στο ιρανικό απόθεμα ουρανίου είναι καθοριστική για τον τερματισμό του πολέμου, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου. Ο ίδιος αποκάλεσε το εμπλουτισμένο ουράνιο «πυρηνική σκόνη» και είπε σε συνάντηση με τον εμίρη του Κατάρ, σεΐχη Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι: «Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει: “Γιατί ασχολείστε καν;” αφού στην πραγματικότητα δεν έχει ιδιαίτερη αξία». Πρόσθεσε δε: «Ψυχολογικά, θέλουμε να το αποκτήσουμε».
Παρέμβαση Βανς: Πίεση για δημοσιοποίηση της συμφωνίας
Ο Αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς έχει αναλάβει να ασκήσει πίεση για τη δημοσιοποίηση του κειμένου του μνημονίου κατανόησης. Συγκεκριμένα, δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες πιέζουν το Πακιστάν και το Κατάρ να επιτρέψουν τη δημοσιοποίηση μέσα στην ημέρα, ώστε να υπάρξει σαφής εικόνα για το περιεχόμενο της συμφωνίας.
«Μας έχουν ζητήσει να μην δημοσιοποιήσουμε το κείμενο για λίγο ακόμα· θα δημοσιοποιηθεί το αργότερο την Παρασκευή. Στην πραγματικότητα, προσπαθούμε να τους πιέσουμε να το δημοσιοποιήσουν σήμερα, επειδή θέλουμε να πούμε στον αμερικανικό λαό ότι πρόκειται ουσιαστικά για μια καλή συμφωνία γ’ αυτόν», δήλωσε ο Βανς στο CBS. Ο ίδιος απέδωσε την καθυστέρηση σε «διπλωματικά πρωτόκολλα» που ζήτησαν οι Καταριανοί και οι Πακιστανοί, τα οποία, όπως είπε, δεν «κατανοεί πλήρως».
Το CNN αναφέρει ότι έχει αποκτήσει προσχέδιο του μνημονίου, το οποίο όμως υπόκειται σε αλλαγές. Ο Τραμπ από την πλευρά του δήλωσε στη σύνοδο της G7 ότι «το κείμενο δεν είναι τελικό» και αμφισβήτησε σημεία που έχουν ήδη δημοσιοποιηθεί. Ο Βανς, στην εκπομπή Megyn Kelly Show, είπε ότι οι Πακιστανοί και οι Καταριανοί ζήτησαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες «να χειριστούν το θέμα με τον σωστό τρόπο», λόγω «ευαίσθητων ζητημάτων στον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο».
Καθώς οι διαπραγματεύσεις προχωρούν, η σύγκρουση μεταξύ επιθυμίας για γρήγορη αποκατάσταση οικονομικών και γεωπολιτικών σχέσεων και της ανάγκης για αυστηρούς μηχανισμούς ελέγχου παραμένει στο επίκεντρο. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν το προσεχές διάστημα αναμένεται να έχουν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην ασφάλεια και στη σταθερότητα της περιοχής.
