Τρεις και πλέον μήνες μετά την έναρξη των αεροπορικών επιθέσεων των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, το ερώτημα παραμένει: τι πραγματικά πέτυχε η στρατιωτική εκστρατεία που πρόβαλε ως κύριο στόχο ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ; Η εικόνα που προβάλλουν οι αναλύσεις και οι εκθέσεις των υπηρεσιών είναι μικτή — υπαρκτές φθορές στις ικανότητες του Ιράν αλλά χωρίς πλήρη εξουδετέρωση κρίσιμων απειλών.
Στο επίκεντρο των αμερικανικών αξιώσεων βρέθηκαν οι βαλλιστικοί πύραυλοι και τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) του Ιράν. Πριν από τον πόλεμο, το Τεχεράνη διέθετε το μεγαλύτερο απόθεμα βαλλιστικών πυραύλων στη Μέση Ανατολή, με εκτιμήσεις να μιλούν για 2.500–6.000 πυραύλους διαφόρων τύπων, με κάποιους εξ αυτών να έχουν εμβέλεια έως και 2.000 χλμ. και ικανότητα να φέρουν κεφαλές διασποράς.
Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοι αναφέρουν ότι κατέστρεψαν σημαντικό μέρος αυτού του οπλοστασίου. Πηγές των ΗΠΑ είπαν στο Reuters ότι περίπου το ένα τρίτο των πυραύλων και των μεγάλων drones είχε καταστραφεί έναν μήνα μετά την έναρξη των επιθέσεων, ενώ ένα δεύτερο τρίτο πιθανότατα υπέστη ζημιές ή θαφτεί. Ο αμερικανός ναύαρχος Μπραντ Κούπερ κατέθεσε στο Κογκρέσο ότι η ικανότητα του Ιράν να κατασκευάζει και να αποθηκεύει πυραύλους και μεγάλα μη επανδρωμένα αεροσκάφη έχει καθυστερήσει κατά χρόνια, υποστηρίζοντας ότι περισσότεροι από 1.500 πύραυλοι και 6.000 drones αναχαιτίστηκαν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.
Παρά ταύτα, το Ιράν δεν έχει απολέσει την ικανότητα να πλήξει περιφερειακούς στόχους. Τον Ιούνιο εξαπέλυσε πυραυλικές επιθέσεις κατά του Κουβέιτ και του Μπαχρέιν (6 Ιουνίου) και κατά του Ισραήλ (7 Ιουνίου), χωρίς, όπως δηλώθηκε, σημαντικές ζημιές. Συνεπώς, οι ακριβείς απώλειες σε οπλικά μέσα παραμένουν ασαφείς και το ποσοστό των διαθέσιμων πυραύλων που απομένουν στο Ιράν είναι άγνωστο.
Σε επίπεδο συμβατικών δυνάμεων, οι αμερικανικές Ένοπλες Δυνάμεις αναφέρουν ότι αποδυνάμωσαν την ικανότητα του Ιράν να ασκεί περιφερειακή επιρροή. Ο Κούπερ ανέφερε ότι καταστράφηκαν 161 ιρανικά πολεμικά πλοία και ότι εξουδετερώθηκε το 82% των συστημάτων αεροπορικής άμυνας της χώρας, προσθέτοντας πως η ιρανική πολεμική αεροπορία, που προηγουμένως πραγματοποιούσε έως και 100 αποστολές καθημερινά, πλέον δεν εκτελεί καμία.
Παρά την αποδυνάμωση των συμβατικών δυνάμεων, το Ιράν επέδειξε ικανότητα περιορισμού της ναυτιλίας μέσω του Στενού του Ορμούζ, χρησιμοποιώντας ταχύπλοα, νάρκες, drones και βαρέα πυραυλοφόρα σκάφη, καθιστώντας δύσκολη τη διέλευση δεξαμενόπλοιων που μεταφέρουν σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εφοδιασμού σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο.
Ο πυρηνικός παράγων παραμένει όμως το πιο κρίσιμο σημείο. Ο Τραμπ έθεσε ως πρωταρχικό στόχο να αποτρέψει το Ιράν από την απόκτηση πυρηνικών όπλων. Η Τεχεράνη επιμένει ότι το πρόγραμμα έχει ειρηνικό χαρακτήρα, αλλά οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες εκτίμησαν τελευταίως ότι το Ιράν θα χρειάζονταν λιγότερο από ένα χρόνο για να κατασκευάσει βόμβα — το ίδιο χρονοδιάγραμμα που είχαν αξιολογήσει και μετά τις επιθέσεις του Ιουνίου 2025 σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Η πυρηνική ικανότητα του Ιράν δεν φαίνεται να έχει αλλάξει ριζικά λόγω του πολέμου, γεγονός που προβλέπει ότι το ζήτημα θα κυριαρχήσει στις διαπραγματεύσεις μόλις επικυρωθεί η προκαταρκτική συμφωνία-πλαίσιο. Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν πρέπει να απομακρυνθεί από τη χώρα, ενώ ο Ανώτατος Ηγέτης, Αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, φέρεται να θεωρεί ότι δεν πρέπει να αποσταλεί στο εξωτερικό, σύμφωνα με πηγές.
Ένα ακόμη πεδίο που επιχειρήθηκε να περιοριστεί ήταν το δίκτυο των πληρεξούσιων του Ιράν στο Ιράκ, στον Λίβανο, στη Γάζα και στην Υεμένη. Ο Τραμπ είχε δηλώσει στο Λευκό Οίκο στις 2 Μαρτίου ότι δεν πρέπει να επιτραπεί στην Τεχεράνη να συνεχίσει να εξοπλίζει και να χρηματοδοτεί αυτές τις ομάδες. Αν και το Ιράν δεν διέκοψε επισήμως την υποστήριξη, αξιολογήσεις του αμερικανικού στρατού και ανεξάρτητων φορέων καταγράφουν ότι το δίκτυο των πληρεξούσιων είναι σήμερα πολύ λιγότερο αποτελεσματικό σε σχέση με το παρελθόν.
Πολλοί λόγοι συντέλεσαν σε αυτή την αποδυνάμωση: πριν από το ξέσπασμα του πολέμου, το Ισραήλ είχε εξοντώσει ηγετικά στελέχη της Χαμάς και της Χεζμπολάχ και η κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ στη Συρία έπληξε δίαυλους ανεφοδιασμού. Επιπλέον, οι κυρώσεις και τα οικονομικά προβλήματα του Ιράν υπονόμευσαν την ικανότητά του να χρηματοδοτεί και να εξοπλίζει τους συμμάχους του.
Οι πληρεξούσιοι ωστόσο δεν έχουν παραμείνει αμέτοχοι: η Χεζμπολάχ μπήκε ενεργά στη σύγκρουση στις 2 Μαρτίου, εκτοξεύοντας πυραύλους και drones εναντίον του Ισραήλ και ωθώντας σε απαντητικές αεροπορικές επιδρομές και χερσαίες ενέργειες που έχουν στοιχίσει τη ζωή σε σχεδόν 3.700 ανθρώπους και έχουν εκτοπίσει 1,2 εκατομμύρια στο Λίβανο. Στη σύγκρουση έχουν χάσει τη ζωή τους περίπου 28 Ισραηλινοί στρατιώτες και τέσσερις πολίτες.
Στο εσωτερικό μέτωπο της προσπάθειας για αλλαγή καθεστώτος, ο Τραμπ ενθάρρυνε τους Ιρανούς διαδηλωτές πριν από τον πόλεμο να ανατρέψουν την κυβέρνηση και χαρακτήρισε τον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ στις 28 Φεβρουαρίου ως «τη μεγαλύτερη ευκαιρία» για αλλαγή εξουσίας. Στις 6 Μαρτίου είχε δηλώσει ότι ο πόλεμος θα τελειώσει μόνο με την «ΑΝΕΠΙΦΥΛΑΚΤΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ» του Ιράν, σε συνδυασμό με έναν νέο, «αποδεκτό» ηγέτη.
Παρά τις αρχικές εκκλήσεις για ανατροπή, ο πόλεμος δεν κατέληξε στην πτώση του θεοκρατικού καθεστώτος. Ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι πέτυχε τον στόχο του όταν, όπως είπε, ο Χαμενεΐ αντικαταστάθηκε από τον γιο του, τον Αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, χαρακτηρίζοντας τη νέα ηγεσία ως «ένα νέο και πιο λογικό καθεστώς». Τις τελευταίες εβδομάδες, πάντως, ο Τραμπ απέφυγε να επαναλάβει τις εκκλήσεις του για την ανατροπή των ιρανών ηγετών.
Πηγή: Reuters
