Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την Κυριακή το τέλος της εκστρατείας του εναντίον των ηγετών του Ιράν με μια σύντομη, δηκτική δήλωση: «Πλοία του κόσμου, βάλτε μπρος τις μηχανές σας. Αφήστε το πετρέλαιο να ρέει!».
Η δήλωση σηματοδοτεί επιστροφή σε ό,τι ο Τραμπ περιέγραψε ως προπολεμική κατάσταση, μια επάνοδο στο status quo πριν από τις 27 Φεβρουαρίου —τη μέρα που, σύμφωνα με την περιγραφή της αμερικανικής πλευράς, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ είχαν εξαπολύσει επίθεση στο Ιράν.
Η εμπλοκή άρχισε με ηχηρές πολιτικές δεσμεύσεις: μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ στις πρώτες ώρες του πολέμου, ο Τραμπ είχε απευθύνει κάλεσμα στους Ιρανούς να «πάρουν πίσω τη χώρα τους». Ωστόσο, εξέγερση δεν σημειώθηκε και το ιρανικό καθεστώς άντεξε τις επιθέσεις από τη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη στον κόσμο.
Η σύγκρουση επέφερε άμεσες επιπτώσεις στις αγορές ενέργειας, κυρίως όταν έκλεισαν τα Στενά του Ορμούζ, γεγονός που παραλύει τις διεθνείς ροές πετρελαίου. Η εξέλιξη αυτή επιδείνωσε επίσης τις σχέσεις του Τραμπ με τον ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου — ο Αμερικανός πρόεδρος μάλιστα πέρασε μέρος των 80ών γενεθλίων του επικρίνοντας δημόσια τον ισραηλινό ηγέτη.
Η συμφωνία που τερμάτισε τις εχθροπραξίες συνοδεύτηκε από δηλώσεις ότι το Ιράν δεσμεύτηκε να μην επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικών όπλων. Οι ιρανοί αξιωματούχοι, ωστόσο, άφησαν να εννοηθεί πως οι δύσκολες συνομιλίες για το πυρηνικό τους πρόγραμμα θα μεταφερθούν αργότερα, μετά την άρση του ναυτικού αποκλεισμού των λιμένων τους.
Καθώς οι λεπτομέρειες της συμφωνίας παραμένουν μη δημοσιοποιημένες, αναλυτές προειδοποιούν ότι είναι νωρίς για να εκτιμηθεί η πλήρης κληρονομιά μιας σύγκρουσης που κράτησε πέντε εβδομάδες μαχών και πάνω από δύο μήνες εύθραυστης εκεχειρίας.
Η προσέγγιση του Τραμπ δείχνει σαφή στροφή: αντί να καλεί πια τους Ιρανούς σε ανατροπή του καθεστώτος, επιχειρεί διαπραγμάτευση με την ηγεσία τους και αποφεύγει στρατιωτικές ενέργειες που θα μπορούσαν να κλιμακώσουν ξανά την ένταση. «Όσον αφορά την αλλαγή καθεστώτος, ποτέ δεν με ενδιέφερε η αλλαγή καθεστώτος», δήλωσε ο Τραμπ στη Wall Street Journal, προσθέτοντας πως η σημερινή ιρανική ηγεσία είναι «η τρίτη ομάδα με την οποία έχουμε συνεργαστεί και αυτή είναι η πιο λογική μέχρι στιγμής».
Στις ΗΠΑ, οι υποστηρικτές του Τραμπ χαρακτηρίζουν τον πόλεμο επιτυχία: σύμφωνα με αυτούς, εξουδετερώθηκαν ανώτατα στελέχη του ιρανικού καθεστώτος, καταστράφηκε μεγάλο μέρος του πυρηνικού προγράμματος και εξαλείφθηκε το μεγαλύτερο τμήμα του ιρανικού ναυτικού. «Αν οι Ιρανοί τηρήσουν αυτή τη συμφωνία, θα μεταμορφώσει θεμελιωδώς τη Μέση Ανατολή για τα επόμενα 50 χρόνια», δήλωσε ο αντιπρόεδρος JD Vance στο Fox News.
Παρά τις φιλοφρονήσεις, ειδικοί εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις. Ο Brian Katulis, ανώτερος συνεργάτης στο Middle East Institute, προειδοποίησε: «Αν αυτή η συμφωνία προχωρήσει όπως αναφέρεται, θα αφήσει ένα βίαιο καθεστώς να ελέγχει το Ιράν και τα περισσότερα εργαλεία με τα οποία απειλεί την περιοχή». «Ο Τραμπ έκανε πίσω εδώ με πραγματική έννοια… Και οι δύο πλευρές θα ισχυριστούν ότι νίκησαν», πρόσθεσε.
Ακόμη και μεταξύ συμμάχων του Προέδρου υπήρξαν απαιτήσεις για διαφάνεια. Ο ραδιοφωνικός παρουσιαστής Mark Levin έγραψε στο X: «Γιατί δεν μπορούμε, εμείς ο λαός, να δούμε το καταραμένο [Μνημόνιο Κατανόησης]; … Αν είναι ένα σπουδαίο αποτέλεσμα για την ειρήνη, τότε δημοσιοποιήστε το.» Ο γερουσιαστής Lindsey Graham δήλωσε «κάπως ανήσυχος» για τις διαφορετικές εκδοχές της συμφωνίας από την αμερικανική και την ιρανική πλευρά και τόνισε: «Σύμφωνα με τον νόμο μας, κάθε πυρηνική συμφωνία με το Ιράν πρέπει να σταλεί στο Κογκρέσο για εξέταση και ψηφοφορία». «Ο χρόνος θα δείξει», πρόσθεσε.
Η ιρανική πλευρά ζήτησε σημαντική άρση κυρώσεων πριν συζητήσει ουσιαστικές παραχωρήσεις στο πυρηνικό της πρόγραμμα. Οι διαπραγματευτές καλούνται τώρα να εξετάσουν πιθανό μορατόριουμ στον εμπλουτισμό πυρηνικών καυσίμων και τη διαχείριση των αποθεμάτων ουρανίου που αναπτύχθηκαν μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία του 2015.
Ο Dan Shapiro, πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο Ισραήλ, προειδοποίησε στο X: «Το Ιράν ξέρει πώς να παρατείνει αυτές τις διαπραγματεύσεις και να αποσπά παραχωρήσεις στην πορεία». «Είναι πιθανό να μην υπάρξει ποτέ συμφωνία…», πρόσθεσε, υπογραμμίζοντας ότι το ουσιαστικό αποτέλεσμα προς το παρόν είναι το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, το οποίο δίνει στο Ιράν νέο μοχλό πίεσης στη διεθνή οικονομία και αποτελεί πηγή ανησυχίας για την Ουάσινγκτον.
Οι ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι οι όροι της συμφωνίας θα δημοσιοποιηθούν μετά την υπογραφή της την Παρασκευή — μια επιλογή που, ενώ προστατεύει τη διαδικασία από εξωτερικές πιέσεις, ενέχει και τον κίνδυνο κατάρρευσης αν οι διαπραγματεύσεις σκαλώσουν πριν ολοκληρωθούν οι λεπτομέρειες.
