Μια συμφωνία που μπορεί να αλλάξει τις γεωπολιτικές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή και να επηρεάσει τις διεθνείς αγορές ανακοινώθηκε χθες μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν, βάζοντας προσωρινά τέλος στην κρίση που απειλούσε την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.
Κεντρικό στοιχείο της συμφωνίας είναι η άρση του αμερικανικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμένων και η επαναλειτουργία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας θαλάσσιας διακίνησης πετρελαίου. Η Ουάσιγκτον ανακοίνωσε ότι η διέλευση θα αποκατασταθεί άμεσα, αλλά ιρανικά ΜΜΕ κοντά στο καθεστώς υπογραμμίζουν ότι η ελεύθερη διέλευση θα ισχύει μόνο κατά τη διάρκεια της δίμηνης διαπραγματευτικής περιόδου και ότι στη συνέχεια η Τεχεράνη ενδέχεται να επιβάλει τέλη στα διερχόμενα πλοία.
Οι δύο πλευρές συμφώνησαν επίσης στην έναρξη διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών για το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Η Ουάσιγκτον δηλώνει πως η Τεχεράνη δεσμεύθηκε να μην αποκτήσει πυρηνικό όπλο, ωστόσο δεν έχουν δοθεί στη δημοσιότητα τεχνικά στοιχεία για τον εμπλουτισμό ουρανίου, τις εγκαταστάσεις ή τα υπάρχοντα αποθέματα, με τα κρίσιμα ζητήματα να παραπέμπονται στις επικείμενες συνομιλίες.
Εκτός από το πυρηνικό, ανοικτό παραμένει και το πεδίο των κυρώσεων και των οικονομικών ανταλλαγμάτων. Ιρανικές πηγές αναφέρουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφώνησαν να μην επιβάλουν νέες κυρώσεις καθ’ όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, να χαλαρώσουν προσωρινά περιορισμούς στις πετρελαϊκές εξαγωγές και να εξετάσουν την αποδέσμευση έως και 25 δισ. δολαρίων από πάγωμα κεφαλαίων — προτάσεις που η αμερικανική πλευρά δεν έχει επιβεβαιώσει πλήρως. Ο Ντόναλντ Τραμπ απέφυγε να επιβεβαιώσει οποιαδήποτε άμεση μεταφορά χρημάτων, αφήνοντας όμως ανοικτό το ενδεχόμενο άρσης κυρώσεων στο πλαίσιο μιας συνολικής διευθέτησης.
Πρακτικά ζητήματα ασφαλείας προβάλλουν ως εμπόδια στην οριστική επαναλειτουργία του διαύλου: κατά τη διάρκεια της κρίσης υπήρξαν αναφορές ότι το Ιράν είχε αναπτύξει θαλάσσιες νάρκες στην περιοχή, στοιχείο που καθιστά αναγκαίες πρόσθετες συμφωνίες για τον καθαρισμό και τη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας πριν από την πλήρη αποκατάσταση της κυκλοφορίας.
Στο διπλωματικό μέτωπο το Πακιστάν, που λειτούργησε ως μεσολαβητής, ανακοίνωσε συμφωνία για άμεσο και μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Ωστόσο η κατάσταση στην περιοχή παραμένει εύθραυστη: το Ισραήλ, το οποίο δεν συμμετέχει στη συμφωνία, ξεκαθάρισε ότι δεν προτίθεται να αποσύρει τις δυνάμεις του από τον Λίβανο, διατηρώντας ανοικτό μέτωπο αστάθειας.
Οι διεθνείς αγορές αντέδρασαν άμεσα: οι τιμές του πετρελαίου διολίσθησαν στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων τριών μηνών, χωρίς όμως να επιστρέψουν στα επίπεδα προ της κρίσης. Αναλυτές επισημαίνουν ότι η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και της ομαλότητας στις ενεργειακές ροές θα απαιτήσει χρόνο και θα εξαρτηθεί από την επιτυχία των διαπραγματεύσεων που ακολουθούν.
Οι επόμενες 60 ημέρες θεωρούνται κομβικές. Η συμφωνία δίνει μια ευκαιρία για αποκλιμάκωση, ωστόσο τα πλέον δύσκολα κεφάλαια —πυρηνικό πρόγραμμα, κυρώσεις, περιφερειακή ασφάλεια και ανακατανομή ισχύος στη Μέση Ανατολή— παραμένουν ανοικτά. Το ερώτημα που πλανάται είναι αν αυτή η συμφωνία θα αποτελέσει την αφετηρία μιας νέας περιόδου σταθερότητας ή απλώς μια προσωρινή ανάπαυλα σε μια βαθύτερη αντιπαράθεση.
