Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ραγδαία επιδείνωση στο τοπίο των ναρκωτικών, προειδοποιεί στην τελευταία της έκθεση η Υπηρεσία Ναρκωτικών της ΕΕ, τονίζοντας τον κίνδυνο από την εξάπλωση συνθετικών οπιοειδών και νέων ψυχοδραστικών ουσιών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του οργανισμού με έδρα τη Λισαβόνα, το 2025 καταγράφηκαν τουλάχιστον 50 νέες ψυχοδραστικές ουσίες στην Ευρώπη, με δεδομένα που αφορούν τις 27 χώρες της ΕΕ, τη Νορβηγία και την Τουρκία. Οι ειδικοί μιλούν για συνεχής αύξηση της ποικιλίας και της διαθεσιμότητας επικίνδυνων ουσιών, μια δυναμική που χαρακτηρίζεται από το ίδιο το πρακτικό φαινόμενο των «νέων ναρκωτικών» (NPS).
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα νιταζένια, τα οποία, όπως σημειώνει η έκθεση, είναι συνθετικά οπιοειδή που μπορεί να είναι έως και 250 φορές ισχυρότερα από την ηρωίνη. Ακόμη και ελάχιστες ποσότητες —«όσο λίγοι κόκκοι άμμου»— μπορούν να αποβούν θανατηφόρες, προκαλώντας καταστολή της αναπνοής και της καρδιακής λειτουργίας.
Τα νιταζένια έχουν ήδη συνδεθεί με σοβαρές απώλειες: το 2024 συνδέθηκαν με 195 θανάτους στην Αγγλία και την Ουαλία, αριθμός σχεδόν τετραπλάσιος σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Παράλληλα, η φαιντανύλη, άλλο εξαιρετικά ισχυρό οπιοειδές, ευθύνεται για περισσότερους από 100 θανάτους στη Βουλγαρία την περίοδο 2024-25, με τα περιστατικά της υπερβολικής δόσης να εξαπλώνονται από τη Σόφια και σε άλλες πόλεις.
Η έκθεση επισημαίνει ότι η φαιντανύλη ανιχνεύτηκε και στη Θεσσαλονίκη το 2024, γεγονός που αυξάνει την εγχώρια ανησυχία. Στην Ελλάδα, δε, προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία η αύξηση των κρουσμάτων HIV που συνδέονται με ενδοφλέβια χρήση ναρκωτικών: οι αναφορές ξεπερνούν τις πέντε ανά εκατομμύριο κατοίκων και πλέον αντιστοιχούν σε πάνω από 10% των νέων μολύνσεων.
Σε επίπεδο ΕΕ, το 2024 αναφέρθηκαν περίπου 7.600 θάνατοι από υπερβολική δόση, με τη θνησιμότητα να φτάνει τους 25 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκων. Η εικόνα αυτή, αν και χαμηλότερη σε σύγκριση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, δείχνει ότι η ευρωπαϊκή ήπειρος δεν είναι απαλλαγμένη από το πρόβλημα και αντιμετωπίζει πλέον τον κίνδυνο ενός «τσουνάμι» νέων ψυχοδραστικών ουσιών.
Η έκθεση καταγράφει επίσης μεταβολές στα δίκτυα λαθρεμπορίου: η κοκαΐνη εισάγεται όλο και περισσότερο μέσω μικρότερων λιμένων με χαμηλότερα μέτρα ασφάλειας, ενώ οι διακινητές χρησιμοποιούν ταχείες βάρκες και drones, δυσχεραίνοντας τις επιχειρήσεις των αρχών. Ταυτόχρονα, μεγάλες ποσότητες κάνναβης φτάνουν στην Ευρώπη από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά, όπου η αποποινικοποίηση και η υπερπαραγωγή έχουν οδηγήσει σε περισσεύματα προσφοράς.
Το 2024 οι χώρες της ΕΕ κατέγραψαν περίπου ένα εκατομμύριο κατασχέσεις ναρκωτικών, με την κάνναβη να αντιστοιχεί στο 68% του συνόλου. Η παράνομη αγορά κάνναβης στην Ευρώπη εκτιμάται ότι έχει ετήσιο τζίρο περίπου 12 δισ. δολάρια. Η κάνναβη παραμένει το πιο διαδεδομένο ναρκωτικό, με 24,9 εκατομμύρια άτομα ηλικίας 15–64 ετών να δηλώνουν χρήση τον τελευταίο χρόνο, ενώ η κοκαΐνη είναι δεύτερη με 4,3 εκατομμύρια χρήστες στην ίδια ηλικιακή ομάδα.
Η έκθεση της Υπηρεσίας Ναρκωτικών καταλήγει ότι απαιτείται άμεση προσαρμογή των πολιτικών δημόσιας υγείας και των επιχειρησιακών μέτρων επιβολής του νόμου, καθώς η ταχέως μεταβαλλόμενη αγορά και οι τεχνολογικές προσαρμογές των διακινητών δημιουργούν νέες προκλήσεις για την προστασία της δημόσιας υγείας στην Ευρώπη.
