Ένα πρωτοφανές παράδοξο ταλανίζει την παγκόσμια αγορά πετρελαίου: παρά τη σχεδόν πλήρη παράλυση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και το σοκ στην προσφορά που προκάλεσε ο πόλεμος με το Ιράν, οι τιμές παραμένουν σχετικά συγκρατημένες, θέτοντας σε συναγερμό αναλυτές και επενδυτές.
Για τρίτο συνεχόμενο μήνα η διέλευση στα Στενά έχει περιοριστεί δραστικά —η JPMorgan υπολογίζει ότι η ορατή ναυτιλιακή δραστηριότητα στην περιοχή φτάνει μόλις στο 15% των επιπέδων πριν από τον πόλεμο— χωρίς, ωστόσο, την αναμενόμενη έκρηξη στις τιμές των συμβολαίων πετρελαίου.
Μια πιθανή εξήγηση γι’ αυτή την ηρεμία είναι οι λεγόμενες «κρυφές ροές» (clandestine flows): δεξαμενόπλοια που απενεργοποιούν τους αναμεταδότες εντοπισμού (transponders) και πλέουν «κάτω από το ραντάρ», μεταφέροντας αργό εκτός των επίσημων στατιστικών. Ειδικοί που μίλησαν στο CNN αναφέρουν ότι τέτοιες πρακτικές έχουν συμβάλει σημαντικά στο να μην κορυφωθεί άμεσα η κρίση.
Η JPMorgan εκτιμά ότι αυτές οι ροές ανήλθαν στα 2,1 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως στα τέλη Μαΐου, έναντι 15,6 εκατ. πριν από τον πόλεμο. «Παρά τον συνεχιζόμενο ναυτικό αποκλεισμό και τη δραματική μείωση της εμπορικής ναυσιπλοΐας, φαίνεται ότι απροσδόκητα μεγάλες ποσότητες αργού εξακολουθούν να διέρχονται», ανέφερε σε ενημερωτικό σημείωμα η Νατάσα Κανέβα, επικεφαλής στρατηγικής παγκόσμιων εμπορευμάτων της JPMorgan.
Ο Μπομπ ΜακΝάλι, ιδρυτής και πρόεδρος της Rapidan Energy Group, εκτίμησε στο CNN ότι αυτές οι κρυφές ροές μπορεί να καθυστερούν ή να μετριάζουν την κρίση: «Υποθέτουμε ότι η κίνηση στα Στενά του Ορμούζ κυμαίνεται από 0% έως 10% των προπολεμικών ροών, αλλά με αυτή τη διαρροή μπορεί να είναι λίγο υψηλότερη», σημείωσε.
Από την πλευρά του, ο Τζαν Στιούαρτ, παγκόσμιος οικονομολόγος ενέργειας και στρατηγικός αναλυτής στην Piper Sandler, εκτιμά ότι περίπου 2,9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως πέρασαν από τα Στενά τον Μάιο, εκ των οποίων 900.000 μέσω «φαντασμάτων» πλοίων χωρίς ενεργούς αναμεταδότες. «Τα φαντάσματα, ή οι κρυφές ροές, βοηθούν», δήλωσε, προσθέτοντας ότι η μετρίαση της κρίσης είναι καλύτερη απ’ ό,τι αναμενόταν.
Η σχετική σταθερότητα των τιμών εξηγείται και από άλλους παράγοντες: το Brent υποχωρεί στα περίπου 93 δολάρια το βαρέλι —πάνω από τα προπολεμικά 70 δολάρια αλλά κάτω από το πρόσφατο ρεκόρ των 114— ενώ η Piper Sandler υπολογίζει ότι 4,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως εξέρχονται από τον Περσικό Κόλπο μέσω εναλλακτικών οδών, κυρίως του αγωγού Ανατολής–Δύσης της Σαουδικής Αραβίας προς την Ερυθρά Θάλασσα. Παράλληλα, η Κίνα έχει μειώσει τις εισαγωγές αργού, αντλώντας από μεγάλα αποθέματα και μειώνοντας προσωρινά τη ζήτηση.
Όπως επισημαίνει η Κανέβα, η ηρεμία στην αγορά αντανακλά επίσης μεγαλύτερες απώλειες ζήτησης και υψηλότερα αποθέματα απ’ ό,τι αναγνωρίζεται επισήμως: «Οι τιμές γύρω στα 100 δολάρια δεν σημαίνουν ότι η διαταραχή είναι μικρή», έγραψε. «Αντιθέτως, δείχνουν ότι η αγορά έχει βρει τρόπους — αν και δαπανηρούς — να την απορροφήσει.»
Παρά τη συγκρατημένη εικόνα, αναλυτές προειδοποιούν ότι ο πραγματικός αντίκτυπος ίσως υποεκτιμάται. Τα εμπορικά αποθέματα πετρελαίου έχουν μειωθεί σημαντικά από την έναρξη του πολέμου, ενώ η Στρατηγική Πετρελαϊκή Εφεδρεία των ΗΠΑ κινείται προς τα χαμηλότερα επίπεδα από τη δεκαετία του 1980. «Τα πράγματα πρόκειται να χειροτερέψουν», δήλωσε ο Στιούαρτ της Piper Sandler, προβλέποντας ότι το Brent θα φτάσει κατά μέσο όρο τα 130 δολάρια το βαρέλι τον Ιούλιο και τον Αύγουστο. Αν επαληθευτεί, οι τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 5 δολάρια ανά γαλόνι, από περίπου 4,20 σήμερα.
Ο Στιούαρτ εκτιμά ότι οι υψηλότερες τιμές θα χρειαστούν για να ενθαρρύνουν εκλύσεις εκτάκτου ανάγκης και να περιορίσουν την κατανάλωση: «Θα χρειαστεί να πείσετε τους ανθρώπους. Αυτό είναι πολύ πιο εύκολο όταν οι τιμές είναι υψηλές», τόνισε.
Στο μεταξύ, οι χρηματαγορές παρακολουθούν με αγωνία την ευθραυστότητα της ισορροπίας προσφοράς και ζήτησης: οι κρυφές ροές και οι εναλλακτικές οδοί μπορεί να μετριάζουν προς το παρόν την πίεση, αλλά οι δείκτες αποθεμάτων και οι προβλέψεις για το καλοκαίρι αφήνουν τους επενδυτές σε ετοιμότητα για νέα άνοδο.
