Στο σωφρονιστικό ίδρυμα Κούμλα, το μεγαλύτερο της Σουηδίας, οι αρχές προετοιμάζουν μια ριζική και ιστορική αλλαγή λειτουργίας: για πρώτη φορά στην εξηκονταετή πορεία του, το κατάστημα θα δεχθεί ανήλικους κρατουμένους, ακόμη και 13 ετών. Χώροι ανακαινίζονται, κελιά μετατρέπονται σε μονόκλινα και διαμορφώνονται αίθουσες διδασκαλίας, με στόχο τη φιλοξενία νεαρών που έχουν καταδικαστεί για σοβαρά εγκλήματα.
Inside the adult Swedish prison preparing to house children as young as 13 | Sweden | The Guardian https://t.co/PkPyUDe16F
googletag.cmd.push(function() { googletag.display(‘300x250_m1’); });— hellosnoopy (@hellosnoopy8) June 6, 2026
Το κοινοβούλιο της Σουηδίας έχει ήδη ψηφίσει νομοθεσία που προβλέπει ότι νέοι 15 έως 17 ετών, καταδικασμένοι για σοβαρά εγκλήματα, θα εκτίουν ποινές σε φυλακές από τον Ιούλιο. Επιπλέον, τον Ιούνιο αναμένεται ψηφοφορία για τη μείωση της ηλικίας ποινικής ευθύνης από 15 σε 13 έτη για εγκλήματα που επισύρουν ελάχιστη ποινή φυλάκισης τεσσάρων ετών.
Ο υπουργός Δικαιοσύνης Gunnar Strömmer χαρακτήρισε την κατάσταση «έκτακτη ανάγκη που πρέπει να διαχειριστούμε», σχολιάζοντας την έξαρση της βίας των συμμοριών που πλήττει τη χώρα την τελευταία δεκαετία, με εγκληματικά δίκτυα να δραστηριοποιούνται σε διακίνηση ναρκωτικών, απάτες και ληστείες.
Αν και ο διευθυντής των φυλακών Κούμλα, Jacques Mwepu, δηλώνει αντίθετος με την κράτηση παιδιών—όπως και οι περισσότεροι ειδικοί που συμβουλεύτηκαν οι αρχές—επισημαίνει ότι, δεδομένης της κυβερνητικής απόφασης, επιδιώκει να διαμορφώσει όσο το δυνατόν πιο ανθρώπινες συνθήκες. Όπως είπε, «εδώ πρέπει να μοιάζει με οικιακό περιβάλλον».
Μέχρι σήμερα, στη Σουηδία οι ανήλικοι κάτω των 18 ετών που διαπράττουν σοβαρά εγκλήματα—όπως ανθρωποκτονία, βιασμό, απαγωγή ή οπλοκατοχή—εκτίουν ποινές σε ειδικά κέντρα ασφαλούς περίθαλψης υπό τη διαχείριση της Σουηδικής Εθνικής Επιτροπής Θεσμικής Φροντίδας (Statens institutionsstyrelse, SiS). Οι δομές αυτές έχουν προκαλέσει αιχμηρή κριτική για προβλήματα ασφάλειας και διαχείρισης, γεγονός που αποτέλεσε επιχείρημα της κυβέρνησης για την αλλαγή πολιτικής.
Στο Κούμλα, τα παιδιά που θα κρατούνται προβλέπεται να στεγάζονται σε ξεχωριστή πτέρυγα, σε ατομικά κελιά 11 τ.μ. με ντους, τουαλέτα, γραφείο και τηλεόραση. Θα έχουν πρόσβαση σε μικρό γυμναστήριο, κοινόχρηστους χώρους και κουζίνα. Σε αντίθεση με τους ενήλικους, οι ανήλικοι θα φοιτούν σε σχολείο εντός της φυλακής και θα συμμετέχουν σε οργανωμένες δραστηριότητες και θεραπευτικά προγράμματα· κάθε μονάδα θα φιλοξενεί έως οκτώ παιδιά, με δυνατότητα επέκτασης σε 32 θέσεις.
Παρά τα σχέδια αναπροσαρμογής, η φυλακή λειτουργεί ήδη στα όριά της. Από το 2020 ο πληθυσμός της σχεδόν διπλασιάστηκε, από 432 σε 757 κρατούμενους, με αποτέλεσμα πολλοί να στεγάζονται σε διπλά κελιά, κάτι που επιτείνει τις ανησυχίες για την εφαρμοσιμότητα των νέων ρυθμίσεων.
Ο Mwepu υπενθυμίζει ότι πολλοί από τους νεαρούς παραβάτες είναι παράλληλα και θύματα. «Πολλά από αυτά τα παιδιά έχουν υποστεί πιέσεις, απειλές, ακόμη και κακοποίηση», λέει, και προσθέτει ότι συχνά εξαναγκάζονται να συμμετέχουν σε εγκληματικές ενέργειες. «Υπάρχουν δύο διαστάσεις σε αυτά τα παιδιά· είναι ταυτόχρονα θύματα και δράστες».
Σύμφωνα με έκθεση του Σουηδικού Εθνικού Συμβουλίου Πρόληψης του Εγκλήματος (Brå), εννέα στα δέκα παιδιά κάτω των 15 ετών που ερευνήθηκαν για σοβαρά εγκλήματα ήταν ήδη γνωστά στις κοινωνικές υπηρεσίες, ενώ σχεδόν τα μισά είχαν ψυχιατρική διάγνωση. Η έκθεση τονίζει την ανάγκη για παρεμβάσεις σε πολύ πρώιμο στάδιο της ζωής τους.
Κριτικές και ανησυχίες για τα δικαιώματα των παιδιών έρχονται από διεθνείς και εθνικούς φορείς. Η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού και ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ (FRA) υπενθυμίζουν ότι η φυλάκιση παιδιών πρέπει να αποτελεί «έσχατη λύση». Η Li Melander, νομικός της Unicef Σουηδίας, χαρακτήρισε την απόφαση «μεγάλη οπισθοδρόμηση για τα δικαιώματα των παιδιών».
Ο Peter Helenius, επικεφαλής του κέντρου Eknäs SiS κοντά στο Κούμλα, τόνισε ότι πρόκειται για «πολιτική απόφαση» και υπογράμμισε ότι «τα δεκατριάχρονα δεν έχουν θέση σε φυλακή», επικαλούμενος επιστημονικά δεδομένα που δείχνουν πως ο εγκέφαλος σε αυτή την ηλικία δεν έχει αναπτυχθεί ώστε να αναλαμβάνει ευθύνη όπως ένας ενήλικας.
Ο υπουργός Strömmer, που έχει επισκεφθεί δύο φορές το Κούμλα, παραδέχθηκε ότι ορισμένα παιδιά είναι και θύματα, αλλά τόνισε ότι κάποια επιδιώκουν συνειδητά να ενταχθούν σε συμμορίες. Σύμφωνα με τον ίδιο, το σύστημα SiS «απέτυχε σοβαρά» με τα παιδιά που διαπράττουν βαριά εγκλήματα, καθώς το 90% όσων σχετίζονται με συμμορίες επιστρέφουν σε εγκληματική δράση.
Αν του ζητούσαν συμβουλή, ο Mwepu θα συνέστηνε να μην φυλακίζονται 13χρονα, προτιμώντας εναλλακτικές λύσεις. Ωστόσο, δηλώνει αποφασισμένος να διασφαλίσει όσο το δυνατόν καλύτερες συνθήκες: «Δεν είναι καλή ιδέα, αλλά τώρα που αποφασίστηκε, πρέπει να φροντίσουμε να πετύχουμε», τόνισε. «Είναι πολύ σημαντικό για την κοινωνία να το καταφέρουμε».
