Σε ένα νοσοκομείο όπου κυριαρχούν οι αντλίες της χημειοθεραπείας και η γλώσσα της ιατρικής μοιάζει να περιορίζεται σε βιοδείκτες, ένας σκύλος μπαίνει σιωπηλά στο προσκήνιο και αλλάζει την ατμόσφαιρα. Η παρουσία του δεν στοχεύει σε ένα εργαστηριακό αποτέλεσμα, αλλά σε κάτι που δεν αποτυπώνεται σε καμία εξέταση αίματος: την ανακούφιση από τον φόβο, την απομόνωση και την καθημερινή καταπόνηση της θεραπείας.
Στους διαδρόμους ενός αντικαρκινικού νοσοκομείου, άνθρωποι περιμένουν εξετάσεις, θεραπείες, απαντήσεις. Κάποιοι κοιτούν το κενό, κάποιοι το κινητό τους χωρίς πραγματικά να το βλέπουν. Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά, ένας σκύλος πλησιάζει, ακουμπά ήσυχα το κεφάλι του δίπλα σε έναν ασθενή — και για λίγα λεπτά η διάθεση αλλάζει: ο «ασθενής του θαλάμου» γίνεται ένας άνθρωπος που χαμογελά, θυμάται το δικό του ζώο και μιλάει για κάτι πέρα από τη νόσο.
Η ιδέα αυτή έχει πάρει σάρκα και οστά μέσα από την ομάδα Dog Therapy, με ιδρυτικά στελέχη την Κωνσταντίνα Θανάσουλα και τη Νεφέλη Φασουλή, και βρίσκει ανταπόκριση από ιατρούς όπως ο Αλέξανδρος Αρδαβάνης. «Η επίδραση των ψυχοσωματικών συνιστωσών σε ολόκληρο το φάσμα του καρκίνου, από την ογκογένεση μέχρι τη θεραπεία, είναι τεκμηριωμένη εδώ και χρόνια», λέει ο Αλέξανδρος Αρδαβάνης, διευθυντής και επιστημονικά υπεύθυνος του Α’ Παθολογικού – Ογκολογικού Τμήματος του νοσοκομείου Αγιος Σάββας.
Ο γιατρός επισημαίνει ότι, παρότι η ιατρική προχωρά με ανοσοθεραπείες και στοχευμένα φάρμακα, «όταν μιλάμε για ανθρώπους, συναισθήματα και ζωντανές αλληλεπιδράσεις, τα όρια ανάμεσα στο μετρήσιμο και το βιωματικό δεν είναι πάντα σαφή». Και προσθέτει μια εικόνα που δύσκολα ξεχνιέται: «Η συγκίνηση που αναβλύζει από τον γέρικο Αργο που αναγνωρίζει τον Οδυσσέα καθώς επιστρέφει, δεν μπορεί να μετρηθεί από κανένα ψυχομετρικό εργαλείο. Μπορεί μόνο να βιωθεί».
Τα όρια του ψυχοσωματικού πεδίου δεν είναι θεωρητικά. «Στο ψυχοσωματικό πεδίο, ακόμη και οι πιο επιδέξιοι ψυχοθεραπευτικοί ή ψυχοφαρμακευτικοί χειρισμοί έχουν όρια, πέρα από τα οποία οι ογκολόγοι στεκόμαστε πολλές φορές αμήχανοι παρατηρητές», σημειώνει ο Αρδαβάνης — και εκεί, σύμφωνα με τους ειδικούς, ανοίγει χώρος για συμπληρωματικές παρεμβάσεις.
Η Κωνσταντίνα Θανάσουλα, ειδική παιδαγωγός, εκπαιδεύτρια και χειρίστρια σκύλων θεραπείας, περιγράφει πως ο ασθενής σε ένα ογκολογικό περιβάλλον χάνει πολύ περισσότερα από τη σωματική δύναμη: «Δεν είναι μόνο το φάρμακο ή το στάδιο της νόσου. Είναι ένας άνθρωπος που φοβάται, κουράζεται, απομονώνεται και πολλές φορές χάνει την αίσθηση ελέγχου πάνω στο σώμα και την καθημερινότητά του». Γι’ αυτό, όπως λέει, «Ερχεται να βοηθήσει τον άνθρωπο να αντέξει καλύτερα τη διαδρομή της θεραπείας».
Η Νεφέλη Φασουλή, ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια της ομάδας Dog Therapy, συμπληρώνει την εικόνα: «Ο σκύλος δεν αξιολογεί, δεν ερμηνεύει, δεν ζητά εξηγήσεις. Συναντά τον ασθενή ως άνθρωπο». Και εξηγεί γιατί αυτό μεταφράζεται σε πρακτικό όφελος: «Ο σκύλος δεν αντικαθιστά τον γιατρό, τον νοσηλευτή, τον ψυχολόγο ή την οικογένεια. Λειτουργεί συμπληρωματικά, σαν μια γέφυρα που βοηθά τον άνθρωπο να ηρεμήσει και να συνδεθεί ξανά με το περιβάλλον του».
Η διεθνής βιβλιογραφία, προσθέτει η Φασουλή, «δείχνει πως η παρουσία ζώων θεραπείας μπορεί να συμβάλει στη μείωση του άγχους, της αντίληψης του πόνου και του αισθήματος απομόνωσης». Και όταν η μείωση της δυσφορίας αυτή μεταφράζεται σε καλύτερη συμμόρφωση στη θεραπεία, τότε «Οταν ένας σκύλος συμβάλλει στη μείωση αυτής της δυσφορίας και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής, τότε δεν μιλάμε απλώς για μια “ωραία εικόνα”, αλλά για μια ουσιαστική μορφή υποστηρικτικής φροντίδας».
Φυσικά η συζήτηση δεν αποφεύγει τις επιφυλάξεις. Ανοσοκαταστολή, λοιμώξεις, αλλεργίες είναι κίνδυνοι που συζητούνται έντονα. Ο Αλέξανδρος Αρδαβάνης ξεκαθαρίζει ότι οι ογκολογικοί ασθενείς παρουσιάζουν αυξημένη ευαλωτότητα, αλλά «εφόσον τηρούνται αυστηρά πρωτόκολλα, δεν θεωρώ ότι ένας σκύλος θεραπείας αποτελεί απειλή για τους ασθενείς. Αυτό άλλωστε επιβεβαιώνεται και από τη διεθνή εμπειρία».
Η Κωνσταντίνα Θανάσουλα τονίζει ότι σε τέτοιου τύπου προγράμματα «τίποτα δεν μπορεί να λειτουργεί αυθαίρετα». Προηγούνται αξιολόγηση του ασθενούς, συναίνεση, έλεγχος λοιμώξεων, πλήρης κτηνιατρική παρακολούθηση και ειδική εκπαίδευση τόσο του σκύλου όσο και του χειριστή. Και προσθέτει: «Ασφάλεια σημαίνει ασφάλεια και για τον ίδιο τον σκύλο. Δεν είναι εργαλείο. Είναι ζωντανός συνεργάτης».
Μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο πρωτόκολλα, βιοδείκτες και εξετάσεις υψηλής τεχνολογίας, η εικόνα ενός σκύλου που πλησιάζει έναν άνθρωπο και του επιτρέπει να γελάσει για λίγο μοιάζει σχεδόν παράταιρη — και ίσως γι’ αυτό να λέει τόσα πολλά: ότι μερικές φορές η θεραπεία ξεκινά από το να μη νιώθει κάποιος μόνος.
