Οι διαπραγματεύσεις για τα Γλυπτά του Παρθενώνα φαίνεται ότι έχουν μπλοκάρει, παρά τις αρχικές ελπίδες για μια ιστορική συμφωνία. Πηγή με άμεση γνώση των επαφών ανέφερε στα «ΝΕΑ» ότι «οι συνομιλίες έχουν ατονήσει από το περασμένο φθινόπωρο», ενώ το περίγραμμα της συμφωνίας, σύμφωνα με την ίδια πηγή, είναι έτοιμο εδώ και τουλάχιστον δύο χρόνια.
Τα γεγονότα έχουν ρίζες δύο αιώνων: 220 χρόνια από την απομάκρυνση των γλυπτών από τον λόρδο Ελγιν, 210 χρόνια από την αγορά τους από το βρετανικό κράτος και 209 χρόνια από την πρώτη έκθεσή τους στο Βρετανικό Μουσείο. Παρά την αλλαγή τριών —και σύντομα τεσσάρων— πρωθυπουργών στη Βρετανία και την αντικατάσταση του διευθυντή του Μουσείου, τα έργα του Φειδία παραμένουν στο Λονδίνο.
Το 2021, όπως αποκάλυψαν τα «ΝΕΑ», ο Κυριάκος Μητσοτάκης ξεκίνησε διαπραγματεύσεις με τον πρόεδρο του Βρετανικού Μουσείου Τζορτζ Οσμπορν με στόχο τη σύναψη μιας «Σύμπραξης για τον Παρθενώνα», που προέβλεπε την επανένωση των Γλυπτών στην Αθήνα και τον δανεισμό άλλων αρχαιοελληνικών θησαυρών στο Λονδίνο.
Ωστόσο, το βασικό εμπόδιο παραμένει οι λεπτομέρειες: πόσα και ποια από τα Γλυπτά θα επιστραφούν και για πόσο. Η ελληνική πλευρά διεκδικεί την πλήρη και μόνιμη επανένωσης, ενώ ο Τζορτζ Οσμπορν επικαλείται, μεταξύ άλλων, τον περίφημο νόμο του 1963 που απαγορεύει στο Μουσείο να εκχωρεί αντικείμενα της συλλογής του και προτείνει την επιστροφή μόνο μέρους των Γλυπτών.
Στο πλαίσιο αυτό, ο πρόεδρος του Μουσείου φέρεται να έχει προτείνει την αντικατάσταση της λέξης «δάνειο» με άλλες ορολογίες, όπως η «κατάθεση», επιλογή που είχε χρησιμοποιηθεί το 2022 για την επιστροφή του λίθου VI της ανατολικής ζωφόρου από το αρχαιολογικό μουσείο του Παλέρμου. Μια τέτοια διατύπωση θα απέφευγε την ρητή αναφορά σε «βρετανική κυριότητα», την οποία η Ελλάδα δεν αναγνωρίζει.
Πηγές στην Αθήνα επιμένουν, όμως, ότι ο Οσμπορν παραμένει αμετακίνητος: σύμφωνα με αποκαλύψεις των «ΝΕΑ», ο πρόεδρος του Μουσείου «επιμένει να μας «προσφέρει» μόλις το 20% των Γλυπτών» — λίθους από τη ζωφόρο — και μάλιστα για ολιγοετή περίοδο. Η πρόταση αυτή δεν έχει μεταβληθεί και, όπως λέγεται, έχει οδηγήσει τις συζητήσεις σε αδιέξοδο.
Αντιδράσεις υπάρχουν και για τη στάση του ιδίου του Τζορτζ Οσμπορν: ελληνική πηγή διερωτήθηκε αν ο πρώην «τσάρος» της βρετανικής οικονομίας μπήκε στις διαπραγματεύσεις με στόχο την επίλυση ή, αντιθέτως, για να διαιωνίσει το ζήτημα υπό την επιφάνεια ενός «εποικοδομητικού» αλλά ατέρμονου διαλόγου, ώστε το Μουσείο να αποφύγει την ετικέτα της αδιαλλαξίας και να διαφυλάξει το στάτους κβο.
Από την πλευρά του Parthenon Project, ο λόρδος Εντ Βέιζι δηλώνει στα «ΝΕΑ»: «Μολονότι υπήρχε πραγματική αισιοδοξία ότι οι συζητήσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μια ιστορική συμφωνία, καθίσταται όλο και πιο εμφανές ότι τους τελευταίους μήνες δεν σημειώνεται πρόοδος. Καλούμε τη βρετανική κυβέρνηση και το Βρετανικό Μουσείο να υιοθετήσουν μια εποικοδομητική στάση, με διαφάνεια και προοδευτικό πνεύμα».
Ο ίδιος, δε, συμπληρώνει: «Εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι μια αμοιβαία επωφελής λύση παραμένει εφικτή: μια λύση που θα βασίζεται στην πολιτιστική συνεργασία και στην παραδοχή ότι “συμφωνούμε ότι διαφωνούμε” στο θέμα της ιδιοκτησίας, προκειμένου να επιτευχθεί η μόνιμη επανένωση των Γλυπτών στην Αθήνα, ενώ παράλληλα στο Λονδίνο θα διοργανώνονται περιοδικές εκθέσεις με άλλα σημαντικά αρχαιοελληνικά τεχνουργήματα. Αυτή η μεγαλόπνοη πολιτιστική συνεργασία θα χρηματοδοτηθεί από δωρητές από όλο τον κόσμο και θα διαφυλαχθεί για τις επόμενες γενιές».
Λίνα Μενδώνη στα «ΝΕΑ»: Τα τρία σημαντικά σημεία που οφείλουμε να συγκρατήσουμε
Από την 25η Σύνοδο της Διακυβερνητικής Επιτροπής της UNESCO για την Επιστροφή των Πολιτιστικών Αγαθών στο Παρίσι, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη καταγράφει τρεις βασικές παρατηρήσεις:
1. Η Σύσταση της UNESCO αναγνωρίζει ότι τα Γλυπτά του Παρθενώνα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς και συνδέονται άμεσα με την ελληνική πολιτιστική ταυτότητα. Η διατύπωση αυτή υπογραμμίζει ότι οι άυλες αξίες των πολιτιστικών αγαθών είναι στοιχείο της ταυτότητας του λαού που τα δημιούργησε και στο οποίο ανήκουν, και ότι ο επαναπατρισμός αποτελεί δικαίωμα των Ελλήνων.
2. Η βρετανική πλευρά εμφανίζεται πλέον απομονωμένη: σύμφωνα με την ελληνική ανάγνωση, τα μέλη και οι παρατηρητές της Επιτροπής τάχθηκαν υπέρ του δικαίου του ελληνικού αιτήματος, στερώντας από τη Βρετανία αξιόπιστα επιχειρήματα.
3. Η αποτελεσματικότητα της ελληνικής πολιτιστικής διπλωματίας και η συστηματική επένδυση σε επαναπατρισμούς πολιτιστικών αγαθών που εφαρμόζει το υπουργείο τα τελευταία χρόνια αποδίδει καρπούς. Η καθολική στήριξη της ελληνικής θέσης, σύμφωνα με την κ. Μενδώνη, δεν είναι τυχαία — χαρακτηριστική μνεία έγινε και στην τοποθέτηση της Τουρκίας, που απορρίπτει τις βρετανικές επικλήσεις περί «φιρμανιού» και καλεί τη Βρετανία να παύσει να επικαλείται κάτι που θεωρεί ψευδές.
