Οι διεργασίες για μια συμφωνία τερματισμού του τρίμηνου πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν προχωρούν με βραδύ ρυθμό, αλλά όχι χωρίς κινητικότητα: χθες στην Ντόχα βρέθηκε ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν για συνομιλίες με τον πρωθυπουργό του Κατάρ, σημάδι ότι η διπλωματία συνεχίζει να παίζει κεντρικό ρόλο.
Στο μεταξύ, ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο τόνισε πως η Ουάσιγκτον «θα δώσει στη διπλωματία κάθε ευκαιρία για να πετύχει», πριν εξετασθεί η αντιμετώπιση του Ιράν «με άλλον τρόπο». Ο πρόεδρος Τραμπ, σε μακροσκελή ανάρτηση στο Truth Social, περιέγραψε τις συνομιλίες ως «καλές», αλλά προειδοποίησε για νέες επιθέσεις σε περίπτωση αποτυχίας, γράφοντας: «Θα είναι μόνο μια Μεγάλη Συμφωνία για όλους ή καθόλου Συμφωνία».
Παράλληλα, ο Τραμπ προέτρεψε περισσότερα αραβικά και μουσουλμανικά κράτη —όπως το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν, η Αίγυπτος, η Ιορδανία και η Τουρκία— να υπογράψουν τις Συμφωνίες του Αβραάμ και να προχωρήσουν σε ομαλοποίηση σχέσεων με το Ισραήλ, θέτοντας στο κάδρο και το Ιράν, «εάν επιτευχθεί συμφωνία». Η ιαπωνική εφημερίδα «Nikkei» έγραψε πως ΗΠΑ και Ιράν συζητούν σχέδιο για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ περίπου 30 ημέρες μετά την επίτευξη συμφωνίας για τον τερματισμό των εχθροπραξιών.
Πώς βλέπουν οι ΗΠΑ το πλαίσιο της συμφωνίας
1. Ουράνιο και πυρηνικά όπλα
Η αμερικανική στρατηγική προτείνει σταδιακή προσέγγιση: μια τουλάχιστον ρήτρα για την πυρηνική ενέργεια στο μνημόνιο, με τις ουσιαστικές διαπραγματεύσεις να διεξάγονται το επόμενο δίμηνο. Ο Ντόναλντ Τραμπ ξεκαθαρίζει: «Θα υπογράψω μόνο μια συμφωνία που θα εξαλείφει, για μεγάλο χρονικό διάστημα, την ικανότητα του Ιράν να κατασκευάσει πυρηνική βόμβα». Οι ΗΠΑ ζητούν την κατάσχεση των 440 κιλών ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60% και την «οριστική» διάλυση των τριών κύριων πυρηνικών εγκαταστάσεων – Ισφαχάν, Φορντό, Νατάνζ. Η Ουάσιγκτον επιμένει επίσης σε αποποίηση της πυρηνικής ενέργειας από την Τεχεράνη για τουλάχιστον 20 χρόνια, ενώ δεν αποκλείεται συμβιβασμός σε δεκαετές μορατόριουμ.
2. Στενά του Ορμούζ
Ένα από τα πιο επείγοντα ζητήματα για τον Λευκό Οίκο είναι η απελευθέρωση των Στενών του Ορμούζ, όπου η παρεμπόδιση της ναυσιπλοΐας έχει ήδη οδηγήσει σε άνοδο τιμών ενέργειας και σε έναν «δηλητηριώδη» πληθωριστικό κύκλο. Οι ΗΠΑ θεωρούν αναγκαία τη σταδιακή αποκατάσταση των διεθνών ροών, όμως αντιμετωπίζουν την πιο ευάλωτη πλευρά των διμερών συνομιλιών: την απαίτηση των Πασνταράν να διατηρήσουν τον έλεγχο των Στενών και να επιβάλουν τέλη στα διερχόμενα πλοία —ζήτηση που κρίνεται απαράδεκτη από την Ουάσιγκτον και αντίθετη στο διεθνές δίκαιο.
3. Παγωμένα κεφάλαια και κυρώσεις
Η οικονομική ανταλλαγή αποτελεί πιθανό μοχλό παραχώρησης. Η πιο απλή κίνηση για την Ουάσιγκτον θα ήταν η σταδιακή άρση κυρώσεων, αλλά βραχυπρόθεσμα η πιο αποτελεσματική κίνηση θα ήταν η απελευθέρωση περίπου 25 δισ. δολαρίων ιρανικών πόρων που παραμένουν παγωμένοι στο εξωτερικό από το 1979.
4. Πύραυλοι
Το Τελ Αβίβ —με τον Νετανιάχου σε ρόλο έντονης πίεσης— απαιτεί να κλείσουν οι βάσεις εκτόξευσης πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς που φέρεται να επανενεργοποίησαν οι Φρουροί. Ωστόσο, το θέμα αυτό μάλλον δεν θα ενταχθεί στο μνημόνιο και ενδέχεται να παραμείνει ανοικτό στις συνολικές διαπραγματεύσεις.
Η θέση της Τεχεράνης
Στην άλλη πλευρά του τραπεζιού, το Ιράν δείχνει να βιάζεται λιγότερο και να εκμεταλλεύεται το τακτικό πλεονέκτημα του χρόνου.
1. Ουράνιο και βόμβα
Παρά τις απώλειες, οι ιρανοί επιστήμονες διατηρούν δυνατότητες εμπλουτισμού ουρανίου που θεωρητικά θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ατομική βόμβα. Η ιρανική ηγεσία έχει πλέον αποδεχθεί την ιδέα ενός πυρηνικού μορατόριουμ, αλλά τα 20 χρόνια που ζητούν οι ΗΠΑ θεωρούνται μεγάλη περίοδος: συζητείται ως ευκολότερη η μείωση σε δεκαετία. Το βασικό εμπόδιο παραμένει τι θα γίνει με τα 440 κιλά ουρανίου στο 60% —οι Φρουροί δεν θέλουν να τα παραδώσουν στους Αμερικανούς. Εξετάζονται λύσεις όπως η αραίωση του υλικού σε μη επικίνδυνο επίπεδο ή η μεταφορά του σε φιλικά κράτη, π.χ. στη Ρωσία. Το Ιράν, ωστόσο, δεν επιθυμεί τη μόνιμη εγκατάλειψη της πυρηνικής ενέργειας για μη στρατιωτική χρήση· διαθέτει περίπου 11 τόνους ουρανίου σε διάφορους βαθμούς εμπλουτισμού.
2. Στενά του Ορμούζ
Οι Φρουροί της Επανάστασης απάντησαν σε προηγούμενες επιθέσεις μπλοκάροντας τα Στενά και απέκτησαν έτσι έναν αναπάντεχο διαπραγματευτικό μοχλό. Σκοπεύουν να τον χρησιμοποιήσουν για να εξασφαλίσουν την καλύτερη δυνατή οικονομική αποκατάσταση, υποστηρίζοντας ότι ο έλεγχος των Στενών και η επιβολή «φόρου» στα διερχόμενα πλοία αποτελεί αποζημίωση για τις πολεμικές ζημιές.
3. Παγωμένα κεφάλαια και κυρώσεις
Για να απελευθερωθεί η ναυτιλία και να εγκαταλειφθεί ο «φόρος πλοίων», το Ιράν θα μπορούσε να απαιτήσει όσα οι Αμερικανοί φαίνεται ήδη διατεθειμένοι να συζητήσουν: σταδιακή άρση κυρώσεων και επιστροφή των κεφαλαίων που έχουν παγώσει στο εξωτερικό από το 1979.
4. Πύραυλοι
Η Τεχεράνη θεωρεί το πρόγραμμα πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς ζωτικής σημασίας για την εθνική ασφάλεια. Τις τελευταίες εβδομάδες πολλές από τις βάσεις έχουν επανενεργοποιηθεί· είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι οι Φρουροί θα δεχθούν να απολέσουν αυτό το στοιχείο ισχύος.
Η εικόνα που αναδύεται είναι μιας διαπραγμάτευσης με υψηλά ανταλλάγματα: τα Στενά του Ορμούζ και τα παγωμένα κεφάλαια προσφέρουν δυνατούς μοχλούς πίεσης, ενώ τα πυρηνικά και το πρόγραμμα πυραύλων παραμένουν τα πιο αμφιλεγόμενα σημεία. Η τελική συμφωνία, αν υπάρξει, θα απαιτήσει σοβαρούς συμβιβασμούς και προσεκτικές εγγυήσεις για να διασφαλιστεί η σταθερότητα στην περιοχή.
