Έντονη αντίδραση προκαλεί το κυβερνητικό σχέδιο νόμου για την απαγόρευση πρόσβασης παιδιών κάτω των 15 ετών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: 25 ελληνικοί και διεθνείς φορείς απέστειλαν στον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και στους συναρμόδιους υπουργούς πολυσέλιδη επιστολή, στην οποία εκφράζουν σοβαρούς προβληματισμούς για τη σκοπιμότητα και τη μορφή του μέτρου.
Η πρωτοβουλία, όπως καταγράφεται στο κείμενο 19 σελίδων, δεν αμφισβητεί την ύπαρξη πραγματικών κινδύνων για τους ανηλίκους στο διαδίκτυο. Ωστόσο, οι υπογράφοντες επισημαίνουν ότι οι οριζόντιες απαγορεύσεις δεν αποτελούν «αποτελεσματική λύση» και προτείνουν άλλες πολιτικές, όπως η ενίσχυση του ψηφιακού γραμματισμού, η εκπαίδευση παιδιών και γονέων και η επιβολή αυστηρότερων υποχρεώσεων στις ίδιες τις πλατφόρμες.
Κεντρικό σημείο της κριτικής είναι η σχεδιαζόμενη διαδικασία «επαλήθευσης ηλικίας», την οποία οι οργανώσεις χαρακτηρίζουν προβληματική επειδή, όπως τονίζουν, «δεν θα επηρεάσει μόνο τους ανήλικους χρήστες, αλλά πρακτικά το σύνολο των πολιτών που χρησιμοποιούν το διαδίκτυο στην Ελλάδα». Η υποχρεωτική χρήση εργαλείων ταυτοποίησης και ψηφιακών πορτοφολιών, προειδοποιούν, μπορεί να μετατρέψει την πρόσβαση στο διαδίκτυο σε διαρκή επιτήρηση και να περιορίσει την ανωνυμία στον ψηφιακό δημόσιο χώρο.
Οι φορείς εκφράζουν επίσης έντονη δυσαρέσκεια για την απουσία ουσιαστικής δημόσιας διαβούλευσης πριν από την προώθηση του μέτρου. Καταγγέλλουν ότι δεν προηγήθηκε συμμετοχική διαδικασία με επιστήμονες, κοινωνικούς φορείς ή ακόμα και με τα ίδια τα παιδιά και ζητούν να δημοσιοποιηθεί η εισήγηση της αρμόδιας επιτροπής του ΚΕΣΥ, η οποία —σύμφωνα με το κείμενο— φέρεται να είχε επιφυλάξεις απέναντι σε γενικευμένες απαγορεύσεις.
Παράγοντες των οργανώσεων προειδοποιούν για κίνδυνο κοινωνικού αποκλεισμού οικογενειών που δεν διαθέτουν επαρκείς ψηφιακές δεξιότητες ή σύγχρονα τεχνολογικά μέσα. Επιπλέον, επισημαίνουν τον αντίθετο αποτέλεσμα που μπορεί να επιφέρει το μέτρο: οι ανήλικοι ίσως στραφούν σε τεχνικές παράκαμψης, όπως VPN ή μη ελεγχόμενες πλατφόρμες, γεγονός που ενδέχεται να αυξήσει τους κινδύνους για τα προσωπικά τους δεδομένα.
Σημαντική παράμετρος στην επιστολή είναι και η νομική διάσταση: οι υπογράφοντες θεωρούν ότι η ελληνική πρωτοβουλία «ενδέχεται να συγκρούεται με το ευρωπαϊκό πλαίσιο που ήδη ρυθμίζει τις ψηφιακές υπηρεσίες μέσω του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA)». Υπενθυμίζουν ότι ο DSA προβλέπει προστασία των ανηλίκων και διαχείριση συστημικών κινδύνων, όχι όμως γενικευμένες απαγορεύσεις πρόσβασης με βάση την ηλικία και υποχρεωτική ταυτοποίηση χρηστών.
Οι συντάκτες της επιστολής καταγγέλλουν επίσης ασάφειες και αντιφάσεις στον δημόσιο τρόπο παρουσίας του μέτρου, που, όπως τονίζουν, δημιουργούν αβεβαιότητα όσον αφορά το εύρος εφαρμογής του και τη νομική του βιωσιμότητα.
Ένα ακόμη σημείο που εγείρει ερωτήματα είναι το εύρος εφαρμογής της ρύθμισης: οι φορείς προειδοποιούν ότι δεν θα περιοριστεί απαραίτητα στις μεγάλες εμπορικές πλατφόρμες όπως το TikTok, το Instagram και το Facebook, αλλά ενδέχεται να επεκταθεί και σε αποκεντρωμένα δίκτυα όπως το Mastodon και το PixelFed, τα οποία λειτουργούν χωρίς κεντρικό εταιρικό έλεγχο και χωρίς αλγορίθμους που τροφοδοτούν εθιστικές συμπεριφορές.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην εξαίρεση του YouTube από τη ρύθμιση: οι οργανώσεις σημειώνουν πως πρόκειται για μια από τις δημοφιλέστερες πλατφόρμες μεταξύ ανηλίκων, που επίσης χρησιμοποιεί μηχανισμούς προώθησης περιεχομένου, γεγονός που ανέδειξε νέα ερωτήματα για τη λογική του σχεδίου.
Στο κλείσιμο της επιστολής οι 25 φορείς ζητούν από την κυβέρνηση ανοιχτή δημόσια διαβούλευση, πλήρη ενημέρωση για τις τεχνικές και νομικές γνωμοδοτήσεις που συνοδεύουν το μέτρο και πολιτικές οι οποίες θα αναγκάσουν τις πλατφόρμες να γίνουν πιο ασφαλείς για όλους τους χρήστες.
Οι 25 φορείς που υπογράφουν την επιστολή είναι:
Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού
Διεθνής Αμνηστία – Ελληνικό Τμήμα
Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου
ΕΠΑΨΥ – Εταιρεία Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ψυχικής Υγείας
Ένωση Καταναλωτών “Η Ποιότητα της Ζωής” Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ.
Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας (ΕΠΕ)
Ινστιτούτο Έρευνας Ρυθμιστικών Πολιτικών (ΙΝΕΡΠ)
Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών – ΕΕΛΛΑΚ
Asociația pentru Tehnologie și Internet (ApTI)
Alternatif Bilisim
Chaos Computer Club Karlsruhe – Entropia e.V.
Danes je nov dan, Inštitut za druga vprašanja
Defend Digital Me
Digital Democracy Foundation
Electronic Frontier Foundation
works – for digital rights
European Digital Rights (EDRi)
FactReview
Homo Digitalis
Initiative für Netzfreiheit
Ιn_contACT org
IT-Pol Denmark
Metamorphosis Foundation
Share Foundation
Visible Machines – AI Research and Social Awareness Center
