Νέο καθεστώς προστίμων εφορίας τίθεται σε ισχύ και αναδιαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο η φορολογική διοίκηση χειρίζεται τις εκπρόθεσμες δηλώσεις, προσφέροντας ουσιαστική ανάσα σε πολλούς φορολογουμένους και επιχειρήσεις. Η ρύθμιση, που περιλαμβάνεται στο άρθρο 37 του νόμου 5301, στοχεύει στον εξορθολογισμό των προστίμων και στην αποκατάσταση «χρονίων στρεβλώσεων» του Κώδικα Φορολογικών Διαδικασιών, σύμφωνα με το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
Βασική αλλαγή είναι ότι η φορολογική διοίκηση δεν θα επιβάλλει πλέον αυτόματα τα διοικητικά πρόστιμα των 100, 250 ή 500 ευρώ σε κάθε περίπτωση καθυστέρησης ή παράλειψης υποβολής δήλωσης. Η νέα διάταξη δεν καταργεί ολοκληρωτικά τις κυρώσεις, αλλά περιορίζει σημαντικά τις περιπτώσεις όπου επιβάλλονται πρόστιμα για τυπικές παραβάσεις που δεν έχουν δημοσιονομικό αντίκτυπο.
Απαλλαγή από τα πρόστιμα προβλέπεται, σύμφωνα με το άρθρο 37, για τις ακόλουθες περιπτώσεις:
– Εκπρόθεσμες αρχικές δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος, όταν το εκκαθαριστικό είναι μηδενικό ή πιστωτικό, ή όταν ο φόρος προς πληρωμή δεν υπερβαίνει τα 100 ευρώ.
– Εκπρόθεσμες δηλώσεις πληροφοριακού χαρακτήρα, οι οποίες δεν δημιουργούν υποχρέωση καταβολής φόρου.
– Εκπρόθεσμες αρχικές ή τροποποιητικές δηλώσεις έμμεσων φόρων, τελών ή εισφορών (εκτός ΦΠΑ και ΦΜΑ), όταν ο φόρος προς καταβολή δεν ξεπερνά τα 100 ευρώ.
– Εκπρόθεσμες δηλώσεις παρακράτησης φόρου (εκτός φόρου τυχερών παιγνίων), όταν το ποσό δεν υπερβαίνει τα 100 ευρώ.
Επιπλέον, προβλέπεται απαλλαγή για δηλώσεις που υποβάλλονται για λογαριασμό ανηλίκου ή από ενήλικα για υποχρεώσεις που αφορούν περίοδο κατά την οποία ήταν ανήλικος· η ρύθμιση καλύπτει και τη δήλωση εισοδήματος του γονέα, για το μέρος που αφορά εισόδημα ανήλικου τέκνου.
Στις εκπρόθεσμες δηλώσεις ΦΠΑ μειώνονται επίσης οι κυρώσεις: το πρόστιμο παραμένει αλλά περιορίζεται στα 100 ευρώ όταν δεν προκύπτει φόρος προς καταβολή, αντί των 250 ή 500 ευρώ που ίσχυαν προηγουμένως. Καταργείται επιπλέον το πρόστιμο των 100 ευρώ για τα ειδικά καθεστώτα ΦΠΑ.
Δεν επιβάλλονται πρόστιμα σε εκπρόθεσμες τροποποιητικές δηλώσεις που υποβάλλονται για τη διόρθωση λαθών, υπό τις εξής προϋποθέσεις: α) για δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος φυσικών ή νομικών προσώπων όταν ο επιπλέον φόρος δεν ξεπερνά τα 100 ευρώ και β) για τροποποιητικές δηλώσεις ΦΠΑ ή παρακρατούμενου φόρου, εφόσον η αρχική δήλωση είχε υποβληθεί εμπρόθεσμα.
Οι νέες ρυθμίσεις ισχύουν από τη δημοσίευση του νόμου 5301 και τίθενται σε εφαρμογή από τις 15 Μαΐου 2026, με αναδρομική εφαρμογή από τις 19 Απριλίου 2024. Αυτό σημαίνει ότι για όσους έχουν ήδη καταβάλει σχετικά ποσά προβλέπεται επιστροφή των χρημάτων.
Η ΑΑΔΕ θα εκδώσει τις απαραίτητες οδηγίες για τη διαδικασία ακύρωσης, μείωσης ή συμψηφισμού των προστίμων που επιβλήθηκαν τα τελευταία δύο χρόνια. Όπου, κατά την έναρξη ισχύος του νόμου, δεν έχει ακόμη επιβληθεί ή εισπραχθεί πρόστιμο, η διαδικασία θα σταματά και τα ποσά δεν θα αναζητώνται. Σε περιπτώσεις μερικής μείωσης, η πράξη επιβολής θα τροποποιείται, η οφειλή θα επανυπολογίζεται και τα μη οφειλόμενα ποσά θα επιστραφούν ή θα συμψηφιστούν.
Η παρέμβαση εμφανίζει διττό χαρακτήρα: από τη μία δίνει ανακούφιση και νομική σαφήνεια σε φορολογούμενους και επιχειρήσεις, από την άλλη θέτει την ΑΑΔΕ προ των νέων διαδικαστικών υποχρεώσεων για την εκκαθάριση και επιστροφή ποσών. Οι επαγγελματίες λογιστές και οι επιχειρήσεις καλούνται να εξετάσουν κατά περίπτωση τις δηλώσεις τους, ενώ η δημοσίευση των οδηγιών από την ΑΑΔΕ αναμένεται να ξεκαθαρίσει τα τεχνικά βήματα για την υλοποίηση των επιστροφών.
