Ανοίγει σήμερα η ετήσια Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας με το πολιτικό θερμόμετρο να χτυπά κόκκινο: στο επίκεντρο βρίσκονται η νέα διεθνής συνθήκη για τις πανδημίες, οι αιφνίδιες αποχωρήσεις – ή οι προθέσεις αποχώρησης – σημαντικών μελών όπως οι ΗΠΑ και η Αργεντινή, αλλά και οι ταυτόχρονες επιδημίες χανταϊού και Έμπολα που ανησυχούν τη διεθνή κοινότητα.
Διπλωμάτης που μίλησε στο AFP, διατηρώντας την ανωνυμία του, προειδοποίησε ότι θα έχει «ενδιαφέρον να δούμε» πώς ο χανταϊός «θα χρησιμοποιηθεί από τον ΠΟΥ για να ασκηθούν πιέσεις» στις χώρες που επιθυμούν να αποχωρήσουν, ώστε να παραμείνουν στον οργανισμό — ένα σχόλιο που αποτυπώνει την ατμόσφαιρα αμφιβολίας και πίεσης εντός της συνέλευσης.
Η συζήτηση για τη συνθήκη για τις πανδημίες έχει ήδη πληγεί από βαθιές διαφωνίες μεταξύ κρατών-μελών. Οι διαφορές, κυρίως γεωπολιτικού και κοινωνικού χαρακτήρα, εμπόδισαν στις αρχές Μαΐου την υιοθέτηση κρίσιμου στοιχείου της συμφωνίας και οι διαπραγματεύσεις αναμένεται να συνεχιστούν για έναν ακόμη χρόνο.
Ο ΠΟΥ έρχεται στη φετινή συνέλευση «μετρημένος»: η απόφαση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για αποχώρηση έχει αποδυναμώσει τον οργανισμό, με μείωση διεθνών συνεισφορών που οδήγησε σε περιορισμό προϋπολογισμού και προσωπικού. Ωστόσο, ο γενικός διευθυντής Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους τόνισε στα τέλη Απριλίου ότι «Πλέον είμαστε σταθεροί και προχωράμε μπροστά».
Σύμφωνα με τη Σούρι Μουν, συνδιευθύντρια του Κέντρου Παγκόσμιας Υγείας στο Geneva Graduate Institute, «η κατάσταση παραμένει εύθραυστη», αλλά ο οργανισμός «κατάφερε να συγκεντρώσει το μεγαλύτερο μέρος των κεφαλαίων» που απαιτούνται για τα επόμενα δύο χρόνια — μια μικρή, έστω, ανάσα στα οικονομικά δεδομένα του ΠΟΥ.
Οι ρήξεις για το μέλλον του οργανισμού δεν περιορίζονται στα οικονομικά. Η ανεξάρτητη ομάδα εμπειρογνωμόνων για την ετοιμότητα και την αντιμετώπιση πανδημιών, με συμπρόεδρο την Έλεν Κλαρκ, επιμένει στην ανάγκη σαφούς «κατανομής των ευθυνών σε παγκόσμιο, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο», προκειμένου να αποφευχθούν επικαλύψεις και αναποτελεσματικότητα.
Στο πολιτικό μέτωπο των αποχωρήσεων, τον Ιανουάριο το Εκτελεστικό Συμβούλιο του ΠΟΥ δεν έλαβε απόφαση για την παροχή του αιτήματος των ΗΠΑ να αποσυρθούν, καθώς η Ουάσινγκτον δεν έχει αποπληρώσει τις οφειλές της — προαπαιτούμενο για την ολοκλήρωση μιας τέτοιας διαδικασίας. Διπλωματική πηγή εξήγησε ότι «ούτε αυτή την εβδομάδα αναμένεται απόφαση για τις ΗΠΑ».
Παρατηρητές εκτιμούν ότι η υπερβολική προβολή του θέματος δεν θα ωφελούσε και πολύ τις διεθνείς σχέσεις, γι’ αυτό και δεν αναμένεται άμεσο ψήφισμα για την τύχη των ΗΠΑ, οι οποίες θεωρούν ότι έχουν ήδη αποχωρήσει από τον ΠΟΥ από τον περασμένο Ιανουάριο. Αντίθετα, τα κράτη μέλη θα κληθούν να αποφασίσουν για το αίτημα αποχώρησης της Αργεντινής.
Ταυτόχρονα, η συνέλευση σηματοδοτεί την έναρξη της διαδικασίας εκλογής νέου γενικού διευθυντή του ΠΟΥ. Μέχρι στιγμής δεν έχουν ανακοινωθεί υποψηφιότητες, αλλά αναμένονται σχετικές δηλώσεις εντός της εβδομάδας. Οι ενδιαφερόμενοι έχουν περιθώριο να δηλώσουν την πρόθεσή τους έως τις 24 Σεπτεμβρίου.
Οι συζητήσεις θα περιλάβουν επίσης σχέδια ψηφισμάτων για την Ουκρανία, τα παλαιστινιακά εδάφη και το Ιράν, που αναμένεται να προκαλέσουν έντονες αντιπαραθέσεις. Επιπλέον, η εκλογή νέων μελών στο Εκτελεστικό Συμβούλιο του ΠΟΥ ενδέχεται να οδηγήσει σε τριβές, με πιθανή αντιπαράθεση μεταξύ Βρετανίας και Ρωσίας.
Στο παρασκήνιο των πολιτικών, ο οργανισμός επιχειρεί μεταρρυθμίσεις στην «παγκόσμια αρχιτεκτονική της υγείας», έναν τομέα κατακερματισμένο από πολλούς φορείς που συχνά δεν συνεργάζονται αποτελεσματικά. Η καναδή υπουργός Υγείας Μάρτζορι Μισέλ τόνισε ότι «η κρίση που ζούμε, με την αποχώρηση σημαντικών παραγόντων, επιτρέπει στον ΠΟΥ να επανεξετάσει τη στρατηγική του με τα μέλη του». Όπως πρόσθεσε, «πρέπει να κινηθούμε προς νέους τρόπους σκέψης, οργάνωσης και αξιοποίησης της εμπειρίας όλων».
Τέλος, στο πλαίσιο αναδιάρθρωσης ο ΠΟΥ έχει ήδη περιορίσει ορισμένες λειτουργίες. Όπως υπενθύμισε ο Θίρου Μπαλασουμπραμανιάμ της αμερικανικής ΜΚΟ Knowledge Ecology International (KEI), ο οργανισμός έχει «μειώσει ορισμένες από τις δραστηριότητές του, ιδίως στον τομέα της σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας» — μια κίνηση που δείχνει τις δύσκολες επιλογές προτεραιοποίησης εν μέσω περιορισμένων πόρων.
