Κάθε φορά που ένα οδυνηρό γεγονός κυριαρχεί στην επικαιρότητα — μια αυτοκτονία, μια γυναικοκτονία, ένα δυστύχημα, ένας πόλεμος, μια επίθεση ή μια υπόθεση βίας — πολλοί γονείς βρίσκονται μπροστά στο ίδιο δύσκολο δίλημμα: «Να μιλήσω στο παιδί μου ή να προσπαθήσω να το προστατεύσω από αυτές τις εικόνες και τις ειδήσεις;»
Η απάντηση ξεκινάει από μια διαπίστωση: τα παιδιά και οι έφηβοι σήμερα σπάνια μένουν «εκτός» πληροφορίας. Ένα βίντεο στο TikTok, ένας τίτλος στο κινητό, μια ανάρτηση στο Instagram ή ένα σχόλιο στο σχολείο μπορεί να τα φέρει αντιμέτωπα με ένα δύσκολο γεγονός πριν προλάβουν οι ενήλικες να το διαχειριστούν. Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι μόνο πώς θα τα προστατεύσουμε από την πληροφορία, αλλά κυρίως πώς θα τα βοηθήσουμε να κατανοήσουν και να επεξεργαστούν αυτό που ήδη είδαν, άκουσαν ή ένιωσαν.
Η τραυματοκεντρική επικοινωνία δεν απαιτεί «τέλειες» απαντήσεις ούτε ειδικές γνώσεις. Ζητάει έναν ενήλικα διαθέσιμο, ήρεμο και ασφαλή. Συχνά, από αγωνία να καθησυχάσουμε, λέμε απλές φράσεις όπως: «Μη φοβάσαι.», «Μην δίνεις σημασία.», «Ξέχασέ το.» — όμως πριν το καθησυχάσουμε, ένα παιδί χρειάζεται πρώτα να ακουστεί. Χρειάζεται χώρο για να πει τι κατάλαβε, τι το μπέρδεψε ή τι το φόβισε.
Πιο βοηθητικές είναι ερωτήσεις που ανοίγουν διάλογο και όχι που κλείνουν την κουβέντα: «Τι είδες;», «Τι έχεις ακούσει;», «Πώς σε έκανε να νιώσεις αυτό;» Όταν δεν υπάρχει χώρος για συζήτηση, η φαντασία του παιδιού μπορεί να γίνει πιο τρομακτική από την ίδια την πραγματικότητα.
Ο τρόπος που μιλάμε πρέπει να προσαρμόζεται στην ηλικία και στην ωριμότητα του παιδιού. Τα μικρότερα παιδιά χρειάζονται απλές, σύντομες εξηγήσεις χωρίς σκληρές λεπτομέρειες, σταθερή παρουσία και καθημερινή ρουτίνα — το σχολείο, το παιχνίδι, το φαγητό μαζί ή μια ιστορία πριν τον ύπνο λειτουργούν σαν «άγκυρα» στην αίσθηση ασφάλειας.
Τα παιδιά σχολικής ηλικίας κάνουν περισσότερες ερωτήσεις και αναζητούν νόημα. Εκεί βοηθούν οι ειλικρινείς αλλά ήρεμες απαντήσεις και η αίσθηση ότι μπορούν να κάνουν κάτι θετικό — ακόμη και μια μικρή πράξη φροντίδας ή βοήθειας.
Με τους εφήβους η κατάσταση είναι πιο σύνθετη. Οι περισσότεροι έχουν ήδη δει πολύ περισσότερα από όσα νομίζουν οι γονείς. Συχνά εκτίθενται σε βίντεο, θεωρίες, τοξικές συζητήσεις και επαναλαμβανόμενες εικόνες βίας. Οι έφηβοι δεν χρειάζονται διάλεξη· χρειάζονται διάλογο και έναν χώρο όπου μπορούν να μιλήσουν χωρίς να κριθούν. Μερικές φορές είναι πιο σημαντικό να πούμε «καταλαβαίνω γιατί σε επηρέασε αυτό» παρά να προσπαθήσουμε να δώσουμε όλες τις απαντήσεις.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο τρόπος διαχείρισης των social media. Η πλήρης απαγόρευση συνήθως δεν λειτουργεί. Αυτό που βοηθά περισσότερο είναι η συζήτηση και η συν-παρακολούθηση, ώστε να μάθουν τα παιδιά ότι τα social media συχνά ενισχύουν τον φόβο και την υπερβολή, και ότι οι αλγόριθμοι επαναλαμβάνουν ακραίο περιεχόμενο.
Υπάρχουν συχνά αντιδράσεις που, όσο καλοπροαίρετες κι αν είναι, δυσκολεύουν τα παιδιά αντί να τα ανακουφίζουν: η συνεχώς ανοιχτή τηλεόραση, η υπερβολική έκθεση σε ειδήσεις, οι δραματοποιημένες αντιδράσεις μπροστά στο παιδί ή οι λεπτομερείς περιγραφές που δεν είναι απαραίτητες. Τα παιδιά απορροφούν τους φόβους των ενηλίκων πιο έντονα απ’ όσο νομίζουμε — αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να δείχνουν «άτρωτοι». Είναι απολύτως εντάξει να πουν: «Με στεναχώρησε κι εμένα αυτό που έγινε.»
Τα παιδιά δεν χρειάζονται ενήλικες χωρίς συναίσθημα, αλλά ενήλικες που μπορούν να αντέξουν το συναίσθημα χωρίς να καταρρεύσουν μέσα σε αυτό. Επίσης βοηθά να μιλάμε και για την ελπίδα: όταν η ενημέρωση περιλαμβάνει μόνο φόβο και καταστροφή, τα παιδιά εύκολα νιώθουν ότι ο κόσμος είναι εντελώς επικίνδυνος. Αναδεικνύοντας ιστορίες ανθρώπων που βοηθούν ή κοινοτήτων που στηρίζουν, ενισχύουμε την ανθεκτικότητα — που δεν σημαίνει απουσία φόβου, αλλά το ότι δεν μένουμε μόνοι μέσα σε αυτόν.
Πότε χρειάζεται περισσότερη προσοχή; Φυσιολογικές αντιδράσεις μετά από ένα δύσκολο γεγονός είναι ο φόβος, η ανησυχία, οι δυσκολίες στον ύπνο και η αυξημένη ανάγκη για επιβεβαίωση. Όταν όμως οι δυσκολίες επιμένουν για εβδομάδες, υπάρχει έντονη απόσυρση ή απομόνωση, εμφανίζεται απελπισία ή αλλάζει η καθημερινή λειτουργικότητα στο σχολείο, στον ύπνο ή στις σχέσεις, τότε η υποστήριξη από έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά τόσο το παιδί όσο και την οικογένεια.
Τελικά, οι γονείς δεν χρειάζεται να έχουν τέλειες απαντήσεις. Τα παιδιά δεν αναζητούν την τελειότητα· αναζητούν έναν ενήλικα που θα παραμείνει παρών, διαθέσιμος και ασφαλής. Μετά από κάθε οδυνηρό γεγονός, αυτό που προστατεύει περισσότερο τα παιδιά δεν είναι η σιωπή. Είναι η ασφαλής σχέση.
ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ παρέχει δωρεάν κοινωνικοψυχολογική υποστήριξη, συμβουλευτική και εκπαιδευτικές παρεμβάσεις για παιδιά, εφήβους και οικογένειες που αντιμετωπίζουν δυσκολίες, μεταξύ άλλων και σε ζητήματα που σχετίζονται με την ψηφιακή ζωή και την ασφάλεια στο διαδίκτυο.
Κέντρο Ημέρας CONNECT ATHENS
Διεύθυνση: Άτλαντος 22, Κάτω Πατήσια, ΤΚ 112 54, Αθήνα
Τηλέφωνο: 211 182 4102
Email: [email protected]
Κέντρο Ημέρας CONNECT THESSALONIKI
Διεύθυνση: Μοναστηρίου 12, Θεσσαλονίκη
Τηλέφωνο: 231 311 5034
Email: [email protected]
Facebook: CONNECT THESSALONIKI
CONNECT FAMILY – Υποστήριξη οικογενειών
Διεύθυνση: Καραβαγγέλλη 9, Συκιές, ΤΚ 566 25, Θεσσαλονίκη
Τηλέφωνο: 231 311 5034
Email: [email protected]
Όλες οι υπηρεσίες των δομών CONNECT YOUR CITY παρέχονται δωρεάν, με έμφαση στη μη στιγματιστική προσέγγιση, την ενδυνάμωση των παιδιών και τη στήριξη των οικογενειών.
