Ο πρόεδρος της Κίνας Σι Τζινπίνγκ έθεσε σήμερα με τον πιο σαφή τρόπο τις «κόκκινες γραμμές» του Πεκίνου: προειδοποίησε ότι Κίνα και ΗΠΑ «θα συγκρουστούν», εάν το μακροχρόνιο ζήτημα της ανεξαρτησίας της Ταϊβάν δεν αντιμετωπιστεί σωστά. «Τότε όλη η σχέση μπορεί να τεθεί σε μεγάλο κίνδυνο», τόνισε, χαρακτηρίζοντας «το θέμα της Ταϊβάν ως το πιο σημαντικό ζήτημα» στις σχέσεις των δύο χωρών και επαναλαμβάνοντας ότι η ανεξαρτησία της Ταϊβάν και η ειρήνη στα Στενά της Ταϊβάν «είναι ασυμβίβαστες όπως η φωτιά με το νερό».
Η συνάντηση Σι – Τραμπ στο Πεκίνο, που κλείνει σήμερα, ήταν γεμάτη αναφορές στην ιστορία και στα σύμβολα: ο κινεζός πρόεδρος ξενάγησε τον αμερικανό ομόλογό του στον Ναό του Ουρανού και της Γης, κτίριο του 15ου αιώνα όπου οι αυτοκράτορες των δυναστειών Μινγκ και Τσινγκ απέτιναν φόρο τιμής στις ανώτερες δυνάμεις — και όπου σήμερα οι Κινέζοι εξασκούν το τάι-τσι. Στο ίδιο πλαίσιο διπλωματίας, ο Σι επικαλέστηκε και την «παγίδα του Θουκυδίδη», ρωτώντας εάν οι δύο χώρες μπορούν να αποφύγουν αυτή την παγίδα που περιέγραψε ο Γράχαμ Αλισον με αναφορά στην άνοδο μιας ανερχόμενης δύναμης και τον φόβο που αυτή προκαλεί στην κυρίαρχη.
Παρά τις διαφωνίες, ο Σι χαρακτήρισε τις διμερείς σχέσεις «γενικά σταθερές». Και συνέχισε: «Σήμερα, ο πρόεδρος Τραμπ και εγώ είχαμε εις βάθος ανταλλαγή απόψεων σχετικά με τις σχέσεις Κίνας – ΗΠΑ και τη διεθνή και περιφερειακή δυναμική. Πιστεύουμε και οι δύο ότι η σχέση Κίνας – ΗΠΑ είναι η πιο σημαντική διμερής σχέση στον κόσμο. Πρέπει να την κάνουμε να λειτουργήσει και να μην την καταστρέψουμε ποτέ. Τόσο η Κίνα όσο και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν να κερδίσουν από τη συνεργασία και να χάσουν από την αντιπαράθεση. Οι δύο χώρες μας θα πρέπει να είναι εταίροι και όχι αντίπαλοι».
Ο Ντόναλντ Τραμπ περιέγραψε, από την πλευρά του, τον Σι Τζινπίνγκ ως «φίλο», χαρακτηρίζοντας τη σχέση των δύο χωρών ως μια από τις πιο σημαντικές στην παγκόσμια ιστορία. Ανεφέρεται, μάλιστα, σε ιστορικούς δεσμούς ανάμεσα σε ΗΠΑ και Κίνα — από τον Σάμουελ Σο μέχρι τον Μπέντζαμιν Φράνκλιν και τις σχέσεις των δύο χωρών — για να τονίσει την πολυσύνθετη βάση των σημερινών επαφών.
Ο Αμερικανός πρόεδρος προσκάλεσε τον Σι στις ΗΠΑ για τις 24 Σεπτεμβρίου. Αργότερα, μιλώντας στο Fox News, ο Τραμπ δήλωσε ότι η Κίνα δέχθηκε να βοηθήσει στον πόλεμο με το Ιράν, ότι συμφώνησαν πως η Τεχεράνη δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο και ότι ο Σι τον διαβεβαίωσε ότι δεν θα προμηθεύσει με όπλα το Ιράν. Ο Σι τόνισε ότι και οι δύο ηγέτες συμφώνησαν ότι η οικοδόμηση μιας «εποικοδομητικής, στρατηγικά σταθερής σχέσης» θα καθοδηγήσει τους δεσμούς τα επόμενα χρόνια.
Η αναφορά στην «εποικοδομητική στρατηγική σταθερότητα» — έννοια που είχε πρωτοεμφανιστεί επί Κλίντον το 1997 —, σύμφωνα με αναλυτές, σηματοδοτεί ότι το Πεκίνο επιδιώκει ένα διπλωματικό πλαίσιο ικανό να διαχειριστεί πολύπλευρους δεσμούς με τις ΗΠΑ. Όπως επισημαίνει ο Ουάνγκ Ουέν του Πανεπιστημίου Ρενμίν, το νέο πλαίσιο αποτελεί μετατόπιση από τους «αρνητικούς χαρακτηρισμούς» του παρελθόντος, ενώ ο Ζάο Μινγκάο του Πανεπιστημίου Φουντάν προειδοποιεί ότι «οι τριβές, όπως αυτές για τη σύγκρουση στο Ιράν και οι πρόσφατες κυρώσεις των ΗΠΑ σε κινεζικές εταιρείες, συνεχίζουν να “περιπλέκουν τη δυναμική ΗΠΑ – Κίνας και ενδέχεται να δοκιμάσουν την ανθεκτικότητα του νέου πλαισίου”».
Στην ίδια συζήτηση, αναλυτές και σχολιαστές υπενθυμίζουν την κλασική διατύπωση: «Η βασική διάκριση έγκειται στην έμφαση που δίνει σε ένα θετικό μοντέλο αλληλεπίδρασης το οποίο χαρακτηρίζεται από τη συνεργασία ως βασικό στήριγμα, μαζί με μετρημένο ανταγωνισμό, διαχειρίσιμες διαφορές και μια προβλέψιμη προοπτική ειρήνης».
Ο Μάρκο Ρούμπιο έγινε… «Μάρκο Λου»
Στον χειρισμό του πρωτοκόλλου το Πεκίνο επιφύλασσε και μια διπλωματική «παρακάμψη» για τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο: προκειμένου να παρακαμφθούν οι υφιστάμενες κυρώσεις που του έχουν επιβληθεί, του αποδόθηκε επισήμως το όνομα «Μάρκο Λου» στα έγγραφα της επίσκεψης. Το Πεκίνο είχε επιβάλει κυρώσεις στον Ρούμπιο δύο φορές όταν ήταν γερουσιαστής για τις τοποθετήσεις του κατά της καταστολής στο Χονγκ Κονγκ και των Ουιγούρων, οι οποίες ισχύουν ακόμη. Όπως εξήγησε από το Πεκίνο ο Αλαν Φίσερ του Al Jazeera: «Η Κίνα το έκανε αυτό με μια ταχυδακτυλουργία: το όνομά του γράφεται διαφορετικά στα επίσημα έγγραφα για αυτήν την επίσκεψη».
Σέλφι με τον Ιλον Μασκ
Τα σχόλια του Τραμπ για την ομάδα των ηγετών της τεχνολογίας που τον συνόδευαν έγιναν viral στα κινέζικα κοινωνικά δίκτυα: «Δεν ήθελα τον δεύτερο ή τον τρίτο στην εταιρεία. Ηθελα μόνο τους κορυφαίους, και είναι εδώ σήμερα για να αποτίσουν φόρο τιμής σε εσάς και στην Κίνα», είπε, με το στιγμιότυπο να καταλαμβάνει τη δεύτερη θέση στα δημοφιλή θέματα στο Weibo. Ο Ιλον Μασκ και ο Τομ Κουκ αναφέρθηκαν ως από τους πιο δημοφιλείς επιχειρηματίες της αμερικανικής αποστολής, με Κινέζους μεγιστάνες να ζητούν «σέλφι» μαζί τους. Παρών ήταν επίσης ο διευθύνων σύμβουλος της Nvidia, Γιένσεν Χουάνγκ, ενώ έγινε γνωστό ότι οι ΗΠΑ ενέκριναν πωλήσεις σε 10 κινεζικές εταιρείες του δεύτερου πιο ισχυρού τσιπ της Nvidia — κίνηση που μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για αποκλιμάκωση στον τεχνολογικό ανταγωνισμό.
Επίδαμνος, όπως Ταϊβάν
Οι ιστορικές αναφορές που χρησιμοποίησαν και οι δύο πλευρές δεν περιορίστηκαν στη σύγχρονη διπλωματία. Η επίκληση σε αρχαία παραδείγματα ήταν εμφανής και στην αφήγηση που συνόδευσε τις συνομιλίες: η Κέρκυρα, που ιδρύθηκε ως αποικία το 730 π.Χ. από τους Κορίνθιους και αργότερα αναπτύχθηκε τόσο οικονομικά όσο και στρατιωτικά δημιουργώντας αποικίες όπως η Επίδαμνος, αποτελεί ιστορική υπενθύμιση για το πώς οι τοπικές συγκρούσεις μπορούν να κλιμακωθούν και να εμπλέξουν ευρύτερες δυνάμεις.
Η ιστορία της Επίδαμνου — με τις πολιτικές διαιρέσεις, την ανάμειξη Κερκυραίων και Κορινθίων, τις ναυμαχίες και την παρέμβαση των Αθηνών υπό τον Περικλή — υπήρξε, όπως υπενθυμίζουν σχολιαστές, ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για το πώς τοπικές διαμάχες μπορούν να αποτελέσουν αφορμή ευρύτερων συγκρούσεων, παραπέμποντας έμμεσα στο σημερινό αδιέξοδο γύρω από την Ταϊβάν.
