Η πρόσφατη στρατηγική συμφωνία Γαλλίας – Κύπρου φέρνει ξανά στο προσκήνιο τον ρόλο του νησιού ως «αβύθιστο αεροπλανοφόρο» της Ανατολικής Μεσογείου: ένα γεωστρατηγικό χαρτί που, παρά την ιστορία του, παραμένει περιζήτητο. Η νέα συμφωνία SOFA που αναμένεται να υπογραφεί τον Ιούνιο δίνει στη Γαλλία θεσμικό πλαίσιο για παρουσία και δραστηριότητες στην Κύπρο, επίσημα για ανθρωπιστικούς σκοπούς —εκκενώσεις, διαχείριση κρίσεων, προστασία πολιτών— αλλά στην πράξη προσφέρει ένα στρατηγικό πάτημα σε κρίσιμο σημείο της περιοχής.
Η συζήτηση όμως ξεπερνά τη γενική αναφορά σε «τους ξένους στρατούς». Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιος εξυπηρετεί ποια συμφέροντα. Κάποιοι από τους ξένους είναι «καλοί» για ορισμένους, «κακοί» για άλλους και σε πολλές περιπτώσεις αδιάφοροι για το σύνολο. Η πραγματική ισχύς και ο ρόλος πολλών δυνάμεων παραμένει ασαφής, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο πολύπλοκο το γεωστρατηγικό πάζλ.
Πρώτη και πιο ισχυρή σε αριθμό είναι η τουρκική παρουσία στα Κατεχόμενα: εκτιμήσεις μιλούν για περίπου 30.000 έως 40.000 στρατιώτες, ανάλογα με την πηγή. Πρόκειται για «τη μεγαλύτερη ξένη στρατιωτική παρουσία στο νησί, μια παρουσία παράνομη». Η διάταξη των δυνάμεων δεν περιορίζεται στη γραμμή αντιπαράθεσης· περιλαμβάνει στρατόπεδα, αεροδρόμια, drones, ενισχυμένη αεροπορική και αντιαεροπορική παρουσία και, όπως αναφέρεται, σχεδιασμούς για μεγάλη ναυτική βάση. Η Αγκυρα παρακολουθεί με ανησυχία τη γαλλική και γενικότερη δυτική κινητικότητα στη νότια Κύπρο, εκλαμβάνοντάς την ως στοιχείο στρατηγικής περικύκλωσης.
Η βρετανική παρουσία είναι η δεύτερη κυρίαρχη. Οι βάσεις Ακρωτηρίου και Δεκέλειας καλύπτουν περίπου το 3% της έκτασης της Κύπρου και υφίστανται ως κυρίαρχο βρετανικό έδαφος από το 1960. Το Ακρωτήρι αποτελεί βασική αεροπορική βάση προς τη Μέση Ανατολή, ενώ η Δεκέλεια και ο Αγιος Νικόλαος λειτουργούν ως κρίκοι διοίκησης και υποστήριξης. Στο σύνολο οι βρετανικές βάσεις στελεχώνονται με περίπου 7.000 άτομα, και στον αμυντικό χάρτη εντάσσεται ο σταθμός στο Τρόοδος, κεντρικός για επιτήρηση SIGINT ολόκληρης της περιοχής.
Ο RAF Troodos θεωρείται σημαντικό μέρος του δικτύου των «Πέντε Ματιών» (ΗΠΑ, Βρετανία, Καναδάς, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία) και συνδέεται με συλλογή πληροφοριών που διαδέχθηκε το παλαιό ECHELON. Στο ίδιο πλέγμα εντάσσεται και αμερικανικός σταθμός στη Μακεδονίτισσα της Λευκωσίας, για τον οποίο γνωρίζουμε ελάχιστα, αλλά θεωρείται ότι εκπροσωπεί την παρουσία της CIA στο νησί.
Το γεγονός ότι, μετά το πλήγμα με drone εναντίον της βάσης Ακρωτηρίου τον Μάρτιο, άνοιξε εκ νέου η συζήτηση για τις βρετανικές βάσεις έδειξε πόσο εύφλεκτο είναι το ζήτημα. Η Λευκωσία προέταξε το θέμα της ασφάλειας και ο πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης δεν απέκλεισε να τεθεί επίσημα το ζήτημα των βάσεων, με πολιτικούς να αιχμολόγουν ότι σε κρίσιμες στιγμές η Λευκωσία κρατήθηκε στο σκοτάδι. Το Λονδίνο απάντησε γρήγορα αρνούμενο ότι συζητά αλλαγές στη θέση του, υπογραμμίζοντας πως το θέμα δεν προβλεπόταν να τεθεί επίσημα με ανοιχτό ακόμη το Κυπριακό.
Για να συμπληρωθεί το μωσαϊκό: οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν επίσημη, μόνιμη παρουσία ως χώρα στην Κυπριακή Δημοκρατία, ωστόσο η συμβολή τους είναι εμφανής. Η Ουάσιγκτον έχει συνεισφέρει περίπου μισό δισεκατομμύριο ευρώ για αναβαθμίσεις στη ναυτική βάση «Ευάγγελος Φλωράκης» στο Μαρί και στη στρατιωτική εγκατάσταση «Ανδρέας Παπανδρέου» στην Πάφο· η τελευταία προετοιμάζεται να υποστηρίξει βαρέα μεταγωγικά.
Το Ισραήλ εμφανίζεται χωρίς μόνιμη βάση, αλλά με καθοριστικό ρόλο: εκπαίδευση της Εθνικής Φρουράς, παροχή αμυντικών συστημάτων, κυρίως αεράμυνας, και στενή, συνεχή συνεργασία που επεκτείνεται και στον τριμερή άξονα με την Ελλάδα. Η ανταλλαγή πληροφοριών και η αντιμετώπιση ασύμμετρων απειλών έχουν πλέον προτεραιότητα παράλληλα με τις παραδοσιακές στρατιωτικές σχέσεις.
Στο νησί υπάρχουν και οι ελληνικές δυνάμεις: η ΕΛΔΥΚ με περίπου 950 άτομα, σύμφωνα με τις Συμφωνίες Εγκαθίδρυσης του 1960, και η ΤΟΥΡΔΥΚ που εμφανίζεται πλέον κυρίως ως τυπική παρουσία με 650 άτομα. Παράλληλα, η ειρηνευτική δύναμη UNFICYP παραμένει από το 1964· ο αριθμός της έχει μειωθεί σημαντικά από τα μεγέθη του παρελθόντος και σήμερα δεν υπερβαίνει τα 1.000 άτομα, αλλά εξακολουθεί να παίζει κρίσιμο ρόλο στην επιτήρηση της Νεκρής Ζώνης και στην ασφάλεια των Ελληνοκυπρίων.
Συνολικά, η Κύπρος παραμένει ένας πολυστρωματικός κόμβος στρατιωτικών και πληροφοριακών συμφερόντων, όπου συγκλίνουν σχέδια και αντιπαλότητες. Η εισροή νέων στοιχείων—Γαλλία με SOFA, αναβαθμίσεις από τις ΗΠΑ, στενότερη ισραηλινή συνεργασία—αναδιατάσσει το τοπίο και θέτει το νησί στο επίκεντρο μιας ευρύτερης στρατηγικής αντιπαράθεσης στη Μεσόγειο.
