Το Ελεγκτικό Συνέδριο και ο Συνήγορος του Πολίτη βάζουν στο στόχαστρο την κυβέρνηση για τον τρόπο επιβολής της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ), που εδώ και χρόνια προκαλεί έντονες αντιδράσεις από συνταξιούχους και την αντιπολίτευση και για την οποία ζητείται η κατάργηση. Η διαμάχη δεν αφορά μόνον το ύψος του μέτρου, αλλά κυρίως τον τρόπο υπολογισμού του, ο οποίος, όπως καταγγέλλεται, οδηγεί σε αδικίες και σε υπέρμετρη φορολογική επιβάρυνση συγκεκριμένων κατηγοριών συνταξιούχων.
Στοιχεία που σοκάρουν: μέχρι σήμερα πάνω από 15 δισ. ευρώ έχουν αφαιρεθεί από τις τσέπες περίπου 400.000 συνταξιούχων λόγω της διπλής φορολόγησης που προκύπτει από την ΕΑΣ. Μόνο για το 2026 προβλέπεται ότι περισσότεροι από 400.000 δικαιούχοι (ή οι κληρονόμοι τους) με κύρια μεικτή σύνταξη άνω των 1.468 ευρώ και επικουρική μεικτή σύνταξη άνω των 300 ευρώ θα χάσουν συνολικά 888 εκατ. ευρώ — εκ των οποίων 721 εκατ. ευρώ από τις κύριες και 167 εκατ. ευρώ από τις επικουρικές συντάξεις — εξαιτίας περικοπών που κυμαίνονται από 3% έως 14% και από 3% έως 10%, αντιστοίχως, σύμφωνα με το σχέδιο προϋπολογισμού για το 2026.
Ο πυρήνας της διαφοράς, όπως σημειώνει η αρμόδια αρχή, δεν αφορά την ύπαρξη της εισφοράς αυτή καθαυτήν — η οποία έχει κριθεί κατά βάσιν συνταγματική για τα μεταγενέστερα του 2019 έτη — αλλά τον τρόπο με τον οποίο αυτή υπολογίζεται. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η επιβολή ενιαίου συντελεστή επί του συνόλου της καταβαλλόμενης σύνταξης σέβεται τις συνταγματικές αρχές της ισότητας και της αναλογικότητας, ή αν θα έπρεπε να εφαρμόζεται κλιμακωτά, με εξαίρεση ένα βασικό ποσό που στην προκειμένη περίπτωση προσδιορίζεται στα 1.400 ευρώ.
Παράλληλα, το Ελεγκτικό Συνέδριο αποδέχτηκε προσφυγή συνταξιούχου του Δημόσιου, ανοίγοντας το δρόμο για πιλοτική δίκη στην Ολομέλεια του ανώτατου δημοσιονομικού δικαστηρίου της χώρας. Η Ολομέλεια καλείται να αποφανθεί οριστικά στις 10 Ιουνίου 2026, σε μία διαδικασία που μπορεί να κρίνει τόσο τη νομιμότητα όσο και τον επιτρεπόμενο τρόπο επιβολής της εισφοράς.
Ο Συνήγορος του Πολίτη έχει ήδη επισημάνει στο υπουργείο Εργασίας ότι η ΕΑΣ θα πρέπει να επιβάλλεται στη διαφορά του ποσού σύνταξης κάθε κλίμακας και όχι στην ολική σύνταξη, όπως γίνεται σήμερα, διότι διαφορετικά επιβαρύνονται δυσανάλογα όσοι ασφαλίστηκαν πολλά χρόνια και λαμβάνουν υψηλότερες συντάξεις. Συγκεκριμένα, η κράτηση της ΕΑΣ μεγαλώνει όσο υψηλότερη είναι η σύνταξη, ενώ θα έπρεπε να επιβάλλεται με αναλογικό και δικαιότερο τρόπο.
Σημαντικό στοιχείο της συζήτησης είναι και ο ρόλος της ΕΑΣ στη χρηματοδότηση του Ασφαλιστικού Κεφαλαίου Αλληλεγγύης Γενεών (ΑΚΑΓΕ). Μαζί με πόρους από άλλες πηγές, η εισφορά τροφοδοτεί το κεφάλαιο που εκτιμάται ότι μέχρι το τέλος του 2026 θα έχει σωρευθεί σε πάνω από 23 δισ. ευρώ, κεφάλαια που προορίζονται να αντιμετωπίσουν τις μελλοντικές επιπτώσεις της δημογραφικής γήρανσης.
Δύο σημαντικές αδικίες
Το ισχύον σύστημα, όπως καταγγέλλεται, διατηρεί και διαιωνίζει δύο καίριες αδικίες για όσους υποχρεούνται στην καταβολή της ΕΑΣ:
α) Διπλή φορολόγηση των συνταξιούχων που πληρώνουν εισφορά υπέρ ΕΑΣ. Για την κατηγορία αυτή δεν τηρείται το αφορολόγητο όριο των 8.636 ευρώ (ετήσιο εισόδημα), όπως ισχύει για μισθωτούς, συνταξιούχους και αγρότες, αφού αυτοί επιβαρύνονται με παρακράτηση λόγω ΕΑΣ από το πρώτο ευρώ. Ο ΕΦΚΑ παρακρατεί την εισφορά υπέρ ΕΑΣ «στην πηγή» υπολογίζοντάς τη στο αρχικό μεικτό ποσό της σύνταξης· σε δεύτερο στάδιο υπολογίζεται η εισφορά υπέρ υγείας (6%) και τελικά επιβάλλεται ο φόρος. Έτσι, για το ίδιο μεικτό ποσό οι υπόχρεοι σε ΕΑΣ έχουν διπλή επιβάρυνση, καθώς σ’ αυτούς δεν ισχύει η προοδευτική κλίμακα.
β) Λανθασμένη τιμαριθμοποίηση των κλιμακίων της ΕΑΣ. Η δεύτερη αδικία προέρχεται από τον τρόπο τιμαριθμοποίησης και τον υπολογισμό των συντελεστών. Σε αρκετές περιπτώσεις, συνταξιούχοι με υψηλότερες συντάξεις λαμβάνουν, μετά την παρακράτηση της Εισφοράς Αλληλεγγύης, λιγότερα από συνταξιούχους με χαμηλότερες συντάξεις. Αν δεν αλλάξουν οι συντελεστές και η παρακράτηση δεν γίνεται «επάνω στο κλιμάκιο», η αδικία αυτή θα διαιωνίζεται και θα μονιμοποιηθεί με την τιμαριθμοποίηση των κλιμακίων.
Η ανοιχτή δικαστική κρίση και οι συστάσεις του Συνηγόρου του Πολίτη θέτουν το πλαίσιο για αναθεώρηση του τρόπου υπολογισμού της ΕΑΣ. Εάν οι αποφάσεις οδηγήσουν σε αλλαγές, θα επηρεαστούν τόσο τα έσοδα που τροφοδοτούν το ΑΚΑΓΕ όσο και η καθημερινότητα χιλιάδων συνταξιούχων που ζητούν δικαιοσύνη στη φορολογική τους μεταχείριση.
