Μετά από πάνω από έναν μήνα σιωπής στο μέτωπο, η κατάπαυση του πυρός ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν δείχνει να παραπαίει: οι διαπραγματεύσεις που διεξάγονται μέσω Πακιστάν έχουν κολλήσει, ο Ντόναλντ Τραμπ τις χαρακτήρισε χθες «σε μηχανική υποστήριξη της αναπνοής» και η Τεχεράνη απαντά πως είναι έτοιμη να ανταποδώσει σε περίπτωση επίθεσης.
«Η κατάπαυση του πυρός είναι σε μηχανική υποστήριξη της αναπνοής, όπως όταν έρχεται ο γιατρός και σας λέει: ‘κύριε, ο αγαπημένος σας έχει ακριβώς 1% πιθανότητες να ζήσει’», είπε ο αμερικανός πρόεδρος σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο, απορρίπτοντας την πιο πρόσφατη ιρανική αντιπρόταση ως «για τα σκουπίδια».
Από την άλλη πλευρά, ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ προειδοποίησε πως οι ένοπλες δυνάμεις του Ιράν είναι έτοιμες «να ανταποδώσουν» και να δώσουν «μάθημα» σε οποιαδήποτε επίθεση, προειδοποιώντας ότι όποιος επιτεθεί «θα εκπλαγεί».
Η διπλωματική ροή—με παράγοντες και προτάσεις που διακινούνται μέσω τρίτων χωρών—δεν έχει μέχρι στιγμής φέρει αποτέλεσμα. Οι ΗΠΑ και η Τεχεράνη ανταλλάσσουν προτάσεις με στόχο να εδραιωθεί η κατάπαυση, αλλά οι διαφωνίες παραμένουν βαθιές τόσο στο περιεχόμενο όσο και στους όρους ελέγχου και εγγυήσεων.
Στο μέτωπο των επιχειρήσεων, ο Τραμπ δήλωσε σε τηλεφωνική συνέντευξη σε δημοσιογράφο του Fox News ότι σκοπεύει να ξαναρχίσει την επιχείρηση συνοδείας πλοίων που αποχωρούν από τον Κόλπο μέσω του στενού του Ορμούζ —μια επιχείρηση που είχε ανακοινωθεί ότι διακόπτεται την 5η Μαΐου, μετά από «μεγάλη πρόοδο» στις διαπραγματεύσεις, αλλά η οποία πλέον φαίνεται πιθανό να επανέλθει.
Πολιτικές εξελίξεις στην περιοχή περιπλέκουν περαιτέρω το σκηνικό: η Wall Street Journal μετέδωσε ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα πραγματοποίησαν στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν τον Απρίλιο, στοχεύοντας εγκαταστάσεις στο νησί Λαβάν —αναφορά που το Αμπού Ντάμπι δεν έχει επιβεβαιώσει και η οποία, αν ισχύει, θα σήμαινε σημαντική αλλαγή στην κλίμακα της σύγκρουσης.
«Νόμιμα δικαιώματα»
«Το μόνο πράγμα που ζητήσαμε» είναι να γίνουν σεβαστά «τα νόμιμα δικαιώματα του Ιράν», είπε χθες ο εκπρόσωπος της ιρανικής διπλωματίας Εσμαΐλ Μπαγαεΐ, περιγράφοντας στη συνέχεια τις διεκδικήσεις της Τεχεράνης: «το τέλος του πολέμου στην περιοχή», συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια και «να αποδεσμευτούν περιουσιακά στοιχεία που ανήκουν στον ιρανικό λαό, που έχουν δεσμευτεί άδικα εδώ και χρόνια».
Σύμφωνα με την WSJ, η ιρανική πρόταση προέβλεπε το σταδιακό άνοιγμα του στενού του Ορμούζ αντίστοιχα με την ταυτόχρονη άρση του αμερικανικού αποκλεισμού. Το Ιράν φέρεται επίσης να προσφέρει «αραίωση» μέρους του υψηλού βαθμού εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει, αλλά αρνείται να καταστρέψει εξοπλισμό ή να δεχθεί 20ετές μορατόριουμ στον εμπλουτισμό· επεδίωξη που ζητούν οι δυτικές δυνάμεις.
Η διένεξη για το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει η αιχμή: οι ΗΠΑ, το Ισραήλ και άλλες δυτικές κυβερνήσεις κατηγορούν την Τεχεράνη πως στοχεύει στην απόκτηση πυρηνικού οπλοστασίου —κατηγορία που το Ιράν διαψεύδει επανειλημμένα, δηλώνοντας ότι δεν θα απεμπολήσει το δικαίωμα σε πολιτικό πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας. Η WSJ ανέφερε ότι το Ιράν θέλει να συζητήσει το θέμα έπειτα από 30 ημέρες.
Το αδιέξοδο και οι απειλές για τον αποκλεισμό του στρατηγικού στενού του Ορμούζ άναψαν εκ νέου το ράλι των τιμών του πετρελαίου: στο κλείσιμο των αγορών το βαρέλι του Brent βρέθηκε στα 104,21 δολάρια (+2,88%) και το WTI για παράδοση τον Ιούνιο στα 98,69 δολάρια (+0,69%).
Κίνδυνος «ανθρωπιστικής κρίσης»
Ο Αμίν Νάσερ, επικεφαλής της ARAMCO, περιέγραψε τον πόλεμο ως το «μεγαλύτερο ενεργειακό σοκ» που έχει γνωρίσει ο πλανήτης, υποστηρίζοντας ότι ακόμη κι αν το στενό του Ορμούζ άνοιγε αύριο, θα απαιτούνταν μήνες για να επανεξισορροπηθεί η αγορά και προβλέποντας επιστροφή στην ομαλότητα όχι πριν το 2027.
Το Ορμούζ δεν αφορά μόνο τους υδρογονάνθρακες —από εκεί περνά περίπου το ένα τρίτο των διεθνώς εμπορευόμενων λιπασμάτων— και ο αποκλεισμός του ενδέχεται να προκαλέσει μέσα σε «μερικές εβδομάδες» νέα «μείζονα ανθρωπιστική κρίση», προειδοποίησε ο Ζόρζι Μορέιρα ντα Σίλβα, επικεφαλής ομάδας εργασίας του ΟΗΕ που επιφορτίζεται με την ελεύθερη κίνηση αυτών των κρίσιμων πρώτων υλών.
Το αμερικανικό κέντρο μελετών Soufan Center εκτιμά ότι η Τεχεράνη «δεν υπάρχει καμιά ένδειξη πως θα παραδοθεί», και προσθέτει πως μοιάζει να «υπολογίζει ότι η άνοδος των τιμών του πετρελαίου παγκοσμίως και οι ελλείψεις προϊόντων θα αναγκάσουν τον Τραμπ να βάλει τέλος στον πόλεμο χωρίς να εξασφαλίσει τις μείζονες παραχωρήσεις ειδικά όσον αφορά το (ιρανικό) πυρηνικό πρόγραμμα που επιδιώκει».
Στο λιβανικό μέτωπο, όπου υποτίθεται πως ισχύει κατάπαυση από τις 17 Απριλίου, Ισραήλ και Χεζμπολά εξακολουθούν να ανταλλάσσουν πλήγματα. Νέες συνομιλίες που θεωρητικά θα μπορούσαν να ανοίξουν τον δρόμο για ευρύτερες ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου αναμένονται την Πέμπτη και την Παρασκευή στην Ουάσιγκτον.
