Σημάδια απομάκρυνσης της Ευρώπης από τις Ηνωμένες Πολιτείες γίνονται ολοένα πιο εμφανή: σχεδόν τρεις στους τέσσερις πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης πιστεύουν ότι η Ένωση πρέπει «να πάρει το δικό της δρόμο», σύμφωνα με νέα μελέτη που δείχνει ότι η ήπειρος επανεξετάζει τη θέση της στο διεθνές σκηνικό.
Η έρευνα του Ιδρύματος Μπέρτελσμαν (Bertelsmann Stiftung), που πραγματοποιήθηκε από τον Σεπτέμβριο του 2024 έως τον Μάρτιο του 2026, αποτυπώνει μια σαφή στροφή: το 73% των πολιτών της ΕΕ υποστηρίζει την ανεξάρτητη πορεία της Ένωσης, σε σύγκριση με 63% το 2024. Η άνοδος αυτή δεν είναι μόνο γενικευμένη αλλά και διαγενεακή, με ιδιαίτερη ενίσχυση μεταξύ των μεγαλύτερων ηλικιών.
Η προεδρία Τραμπ, ενάμισυ χρόνο μετά την έναρξή της, έχει επιταχύνει την τάση: το ποσοστό όσων θεωρούν τις Ηνωμένες Πολιτείες ως τον πιο πολύτιμο σύμμαχο της Ευρώπης υποχώρησε κατά 20 ποσοστιαίες μονάδες. Πλέον μόλις το 31% βλέπει τις ΗΠΑ ως τον σημαντικότερο εταίρο, ενώ το 58% δηλώνει ότι δεν θεωρεί την Ουάσινγκτον αξιόπιστο εταίρο.
Παρά την αποστασιοποίηση από την Ουάσινγκτον, ωστόσο, οι Ευρωπαίοι δεν στρέφονται ευθέως προς το Πεκίνο: η Κίνα παραμένει υπό σκέψη και δεν συγκεντρώνει την απαιτούμενη εμπιστοσύνη για να αναδειχθεί εναλλακτικός στρατηγικός εταίρος. Η συμπεφωνημένη τάση είναι ο περιορισμός των εξαρτήσεων, ακόμα κι αν αυτό έχει οικονομικό κόστος.
Αντί για στροφή προς Ανατολάς, η Ευρώπη επιλέγει να αναδιαμορφώσει τις συνεργασίες της εντός του υπάρχοντος συστήματος συμμαχιών: Ηνωμένο Βασίλειο και Καναδάς ενισχύουν τη θέση τους ως στρατηγικοί εταίροι, ενώ η υποστήριξη στο ΝΑΤΟ παραμένει ισχυρή — το 63% το θεωρεί ακρογωνιαίο λίθο της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Το συμπέρασμα είναι πως η ΕΕ δεν εγκαταλείπει το διατλαντικό πλαίσιο, αλλά επιδιώκει μεγαλύτερη αυτονομία μέσα σε αυτό.
Οι αναλυτές του Ιδρύματος Μπέρτελσμαν προειδοποιούν ότι τα ευρήματα υποδεικνύουν ένα βαθύτερο ρήγμα στις διατλαντικές σχέσεις. Όπως επισημαίνει ο Φλοριάν Κόμερ: «Το μήνυμα πριν από τη φετινή Ημέρα της Ευρώπης είναι αδιαμφισβήτητο: οι Ευρωπαίοι θέλουν να αποκτήσουν περισσότερη ανεξαρτησία έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών. Η εμπιστοσύνη έχει διαβρωθεί, η θέση της Αμερικής ως κεντρικού εταίρου της Ευρώπης έχει καταπέσει.
«Η σύμπραξη μπορεί να επισκευασθεί, όμως τα δεδομένα μας σηματοδοτούν ένα βαθύτερο, δομικό ρήγμα στις διατλαντικές σχέσεις. Οι Ευρωπαίοι πολίτες ζητούν μεγαλύτερη ανεξαρτησία, κυρίως στην εξωτερική πολιτική και την πολιτική της ασφάλειας. Οι διαμορφωτές της πολιτικής χρειάζεται να μεταφράσουν το αίτημα αυτό σε λεπτομερείς πολιτικές και σε πραγματική επένδυση στις δυνατότητες της ίδιας της Ευρώπης».
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Μπράντον Μπορν τονίζει: «Στο πλαίσιο αυτό, η οικοδόμηση μιας ισχυρότερης και με μεγαλύτερη αυτάρκεια Ευρώπης πηγαίνει χέρι-χέρι με την επέκταση των συμπράξεών της ώστε να εξασφαλίσει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και στρατηγική σταθερότητα».
Συνολικά, η εικόνα που αναδύεται από τη μελέτη είναι διττή: η Ευρώπη επιζητεί αυτονομία και ικανότητα αυτοάμυνας, αλλά προτιμά να το πράξει μέσα από αναπροσαρμογή των σχέσεων στο δυτικό πλαίσιο και ενίσχυση των υφιστάμενων συμμαχιών παρά μέσω ριζικών γεωστρατηγικών μετατοπίσεων.
