Σήμερα, Τρίτη 5 Μαΐου, η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Αγίου Εφραΐμ του Μεγαλομάρτυρος και θαυματουργού, καθώς και των Αγίας Ειρήνης Μεγαλομάρτυρος και του Αγίου Ειρηναίου. Πρόκειται για ημέρα μνήμης με ιδιαίτερο εκκλησιαστικό και τοπικό αποτύπωμα, καθώς ο Άγιος Εφραίμ συνδέεται άρρηκτα με τη Μονή του Ευαγγελισμού της Υπεραγίας Θεοτόκου στην περιοχή της Νέας Μάκρης.
Τα ονόματα που γιορτάζουν σήμερα είναι τα εξής:
- Ειρήνη, Ρένα, Ρήνα, Ρηνιώ, Ρηνούλα, Ειρήνα, Ειρήνγκω, Ρένια*, Ειρηναίος, Ρένος, Ειρηναία, Εφραίμ, Εφραίμιος, Εφραίμης, Ευφραίμ, Εφραιμία, Ευφραιμία, Ευφραιμίτσα.
Η ιστορία του Αγίου Εφραΐμ —κατά κόσμο Κωνσταντίνος Μόρφης— ξεκινά στα Τρίκαλα, όπου γεννήθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 1384 μ.Χ. Ορφανός από πατέρα σε μικρή ηλικία, μαζί με τα άλλα επτά αδέλφια του, μεγάλωσε υπό τη στοργή της ευσεβούς μητέρας του και, σε ηλικία 14 ετών, μπήκε στην Ιερά Μονή του Ευαγγελισμού της Υπεραγίας Θεοτόκου στο Όρος των Άμωμων της Αττικής, προκειμένου να αποφύγει τον εξισλαμισμό και τη στράτευση στα γενιτσαρικά σώματα.
Στη Μονή διακρίθηκε για την ασκητική του ζωή και την πνευματική του προκοπή. Αξιώθηκε του Μυστηρίου της Ιεροσύνης και υπηρέτησε το Θυσιαστήριο με φόβο Θεού και βαθειά κατάνυξη. Η πορεία του όμως σημειώθηκε από ταραχώδεις ιστορικές περιόδους. Το 1416 μ.Χ. οι Τούρκοι εισέβαλαν στην Αττική, ενώ το 1424 μ.Χ. λεηλάτησαν βίαια τη Μονή του Ευαγγελισμού, σφάζοντας πολλούς Πατέρες. Ο Άγιος, που τότε βρισκόταν σε σπηλιά για προσευχή, επέστρεψε και υπέστη τον τρόμο της θέας των πτωμάτων· αφού τα έθαψε, θρήνησε γοερά.
Κατά την επανεμφάνιση των επιδρομέων, την 14η Σεπτεμβρίου 1425 μ.Χ., ο Άγιος συνελήφθη. Τα βασανιστήρια που υπέστη ήταν φρικτά: κρεμάστηκε ανάποδα σε δένδρο —το ίδιο δέντρο που διατηρείται μέχρι σήμερα στον περίβολο της Μονής— του κάρφωσαν τα πόδια και το κεφάλι, και τελικά το σώμα του διαπέρασαν με αναμμένο ξύλο. Το μαρτυρικό του τέλος καταγράφεται στις 5 Μαΐου 1426 μ.Χ., ημέρα Τρίτη, ώρα 9 το πρωί, όταν παρέδωσε την αγία ψυχή του στον Χριστό.
Μετά από αιώνες σιωπής, ο Θεός φανέρωσε ξανά την παρουσία του Αγίου μέσω εμφανίσεων και θαυμαστών γεγονότων, που οδήγησαν στην εύρεση των λειψάνων του. Στις 3 Ιανουαρίου 1950 μ.Χ., τα μαρτυρικά και χαριτόβρυτα λείψανα ανασύρθηκαν από το έδαφος και αναγνωρίστηκαν, επιβεβαιώνοντας τις προγενέστερες μαρτυρίες και τις τοπικές παραδόσεις.
Η εύρεση των λειψάνων συνδέεται στενά με την καρδιακή εμπειρία και την αποφασιστικότητα της μοναχής Μακαρίας, που το 1945 είχε κατασκηνώσει στα ερείπια της παλαιάς Σταυροπηγιακής Μονής του Ευαγγελισμού στις βορειοανατολικές υπώρειες του Πεντελικού. Από θεία παρόρμηση άρχισε να καθαρίζει τα ερείπια και, ενώ εκοιμόταν και διαλογιζόταν, άκουσε μια φωνή που της έλεγε: «Σκάψε και θα βρεις αυτό που επιθυμείς», μέχρι που εντόπισε ένα συγκεκριμένο σημείο στο προαύλιο.
Στις 3 Ιανουαρίου 1950 μ.Χ., μετά από επίμονες εκκλήσεις της Ηγουμένης, ο εργάτης που αναγκάστηκε να σκάψει βρήκε —μέσα σε χώρο με μισογκρεμισμένο τζάκι και τοίχο που μαρτυρούσαν κελί μοναχού— το πρώτο εύρημα: ένα κεφάλι. Ο χώρος ανέδιδε ευωδιά. Η ηγουμένη αφηγείται τις στιγμές κορύφωσης με λόγια που απέδωσε γραπτώς: «Γονάτισα με ευλάβεια και ασπάστηκα το σκήνωμα του Αγίου και αισθάνθηκα βαθιά την έκταση του μαρτυρίου του. Η ψυχή μου γέμισε από αγαλλίαση, απέκτησα μεγάλο θησαυρό, και παίρνοντας το χώμα με προσοχή έβλεπα την αρμονία του σκηνώματός του, που, αν και τόσους αιώνες μέσα στη γη, δεν είχε αλλοιωθεί».
Η Ηγουμένη τοποθέτησε τα οστά σε θυρίδα πάνω από τον τάφο και, όπως καταγράφεται, είδε το βράδυ τον Άγιο να εμφανίζεται μπροστά της: ψηλό, με μικρά στρογγυλά μάτια, μακριά μαύρα γένια, ντυμένο με μοναχική αμφίεση. Μάλιστα, ο ίδιος στο όνειρο κρατούσε μια φλόγα και ευλογούσε, ζητώντας να τον βγάλουν από τη θυρίδα. Την άλλη μέρα καθάρισε τα οστά και τα τοποθέτησε μέσα στο Ιερό. Τη νύχτα ο Άγιος της φανέρωσε και το όνομά του: Εφραίμ.
Από τότε το σκήνωμα του Αγίου Εφραίμ φυλάσσεται στη Μονή και καθημερινά εκατοντάδες πιστών προσέρχονται για ευλογία και βοήθεια. Η παράδοση αναφέρει πλήθος θαυματουργικών γεγονότων που αποδίδονται στη μεσολάβησή του. Στον περίβολο της Μονής, προστατευμένη από κτιστό περίβλημα, διατηρείται η μουριά πάνω στην οποία ο Άγιος άφησε την τελευταία του πνοή.
Η μνήμη του τιμάται δύο φορές τον χρόνο: στις 3 Ιανουαρίου για την εύρεση των τιμίων λειψάνων του και στις 5 Μαΐου για το μαρτυρικό του τέλος.
Η Μονή του Αγίου Εφραΐμ στη Νέα Μάκρη συγκαταλέγεται στα παλαιότερα μοναστήρια της περιοχής. Παρά τις βίαιες σφαγές στα χρόνια της τουρκοκρατίας και την καταστροφή που υπέστη, ανασυστάθηκε και εξακολουθεί να αποτελεί κέντρο προσκυνήματος και πνευματικής ζωής.
*Υπάρχουν και άλλες ημερομηνίες που γιορτάζει αυτό το όνομα.
