Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακοίνωσε την αναστολή των πληρωμών στο Σχέδιο Ανάπτυξης για τα Δυτικά Βαλκάνια που προορίζονταν για τη Σερβία, κίνηση που σηματοδοτεί ένα σαφές πλήγμα στην κυβέρνηση του Αλεξάνταρ Βούτσιτς. Η εξέλιξη γνωστοποιήθηκε από την Επίτροπο Διεύρυνσης της ΕΕ, Μάρτα Κος, σε συνέδριο στην Ελβετία, όπου επικαλέστηκε «σοβαρή οπισθοδρόμηση» στους τομείς της δικαιοσύνης, του κράτους δικαίου και της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης.
Η απόφαση συνδέεται άμεσα με τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις που πέρασε το σερβικό κοινοβούλιο τον περασμένο Ιανουάριο. Οι αλλαγές, που υιοθετήθηκαν χωρίς διαβούλευση με εισαγγελείς, δικαστές ή ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, θεωρούνται ότι ενισχύουν υπέρμετρα τους προέδρους των δικαστηρίων και περιορίζουν την ανεξαρτησία των εισαγγελικών λειτουργών, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις στις Βρυξέλλες.
Στο πλαίσιο αυτό, η κ. Κος προειδοποίησε με αυστηρότητα: «Μέχρι να διορθωθεί αυτό, η Σερβία δεν θα μπορεί να χρησιμοποιήσει την ευρωπαϊκή οικονομική στήριξη». Η δήλωση υπογραμμίζει ότι η τήρηση των όρων και των προϋποθέσεων αποτελεί προαπαιτούμενο για τη συνέχιση της χρηματοδότησης.
Οικονομικά, το Σχέδιο Ανάπτυξης προβλέπει συνολικά 6 δισεκατομμύρια ευρώ για τις έξι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων την περίοδο 2024–2027. Η Σερβία, ως υποψήφια προς ένταξη χώρα, είχε ήδη λάβει μια πρώτη δόση 56,5 εκατομμυρίων ευρώ από το συνολικό πακέτο των 1,58 δισεκατομμυρίων που της αναλογεί. Ωστόσο, οι επόμενες πληρωμές έχουν «παγώσει» μέχρι να υπάρξει συμμόρφωση με τις απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις.
Πέραν των ζητημάτων δικαιοσύνης, η Επίτροπος Κος επέκρινε και την εξωτερική πολιτική του Βελιγραδίου. Η άρνηση της Σερβίας να επιβάλει κυρώσεις κατά της Ρωσίας μετά την εισβολή στην Ουκρανία και η διατήρηση στενών σχέσεων με το Κρεμλίνο εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό αγκάθι στις σχέσεις με την Ένωση. «Δεν μπορείς να πατάς σε δύο στρατόπεδα ταυτόχρονα», τόνισε η Μάρτα Κος.
Η κίνηση της ΕΕ γίνεται σε μια περίοδο πολιτικής έντασης στο εσωτερικό της Σερβίας, με συνεχιζόμενες διαδηλώσεις κατά της διαφθοράς και όλο και μεγαλύτερη πίεση προς τον Βούτσιτς. Οι Βρυξέλλες εμφανίζονται αποφασισμένες να αξιοποιήσουν το οικονομικό τους «οπλοστάσιο» προκειμένου να διασφαλίσουν την πορεία των υποψήφιων προς ένταξη χωρών προς τις ευρωπαϊκές δημοκρατικές αρχές.
Με αυτόν τον τρόπο, η ΕΕ στέλνει το ξεκάθαρο μήνυμα ότι η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση δεν αποτελεί λευκή επιταγή, αλλά αποτέλεσμα δέσμευσης στις κοινές ευρωπαϊκές αξίες και αρχές.
