Στην πρώτη γραμμή της αντιμετώπισης των ακραίων καιρικών φαινομένων μπαίνει το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, αναπτύσσοντας εξειδικευμένα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης που στοχεύουν στην άμεση προστασία υποδομών και πληθυσμών. Πειραματικά έργα σε τέσσερις περιοχές με υψηλό ρίσκο —Θεσσαλία, Ρέθυμνο, Πεντέλη και Δήμο Αθηναίων— ήδη δείχνουν αποτελέσματα που θεωρούνται ενθαρρυντικά για την κλιματική προσαρμογή της χώρας.
Παράλληλα, σε εξέλιξη βρίσκεται συνεργασία του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών με τον ΔΕΔΔΗΕ για τη δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας που θα ανανεώνεται ανά έξι ώρες και θα περιλαμβάνει ανάλυση ρίσκου για όλες τις υποδομές του ΔΕΔΔΗΕ στη χώρα. Βάσει των δεδομένων και των σεναρίων καιρικών φαινομένων θα μπορούν να υλοποιηθούν έγκαιρες παρεμβάσεις, όπως συντηρήσεις ή υπογειοποιήσεις τμημάτων του δικτύου.
Ο χαρακτήρας και η κλίμακα της πρόκλησης αναδείχθηκαν από την ίδια τη διευθύντρια Ερευνών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Βάσω Κοτρώνη. Όπως ανέφερε, «στην Ελλάδα από το 2000 μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί 645 έντονα καιρικά φαινόμενα, με σημαντική αύξηση της εκδήλωσής τους από το 2013 και μετά: την περίοδο αυτή σημειώθηκε αύξηση των γεγονότων κατά 58% και των ανθρώπινων απωλειών κατά 75%». Επιπλέον, τόνισε ότι «το 37% των δασικών εκτάσεων της Αττικής κάηκε τα τελευταία 9 χρόνια».
Στο πλαίσιο αυτό το Αστεροσκοπείο προωθεί την ανάπτυξη συστημάτων προειδοποίησης που εξειδικεύουν τις προγνώσεις χρονικά και τοπικά, ακόμη και σε επίπεδο οικοδομικού τετραγώνου, και που προβλέπουν λεπτομερώς τις συνέπειες ενός φαινομένου πριν αυτό εκδηλωθεί.
Ήδη έχει ολοκληρωθεί ένα πρωτοποριακό σύστημα τεχνητής νοημοσύνης για βραχυπρόθεσμη πρόγνωση πλημμυρών στη Θεσσαλία. Ο Κώστας Λαγουβάρδος, διευθυντής Ερευνών στο ΕΑΑ και συντονιστής του ΜΕΤΕΟ, εξήγησε ότι «αξιοποιώντας συνδυαστικά δεδομένα των τελευταίων πέντε ετών από ένα εκτεταμένο δίκτυο μετεωρολογικών και υδρολογικών σταθμών που λειτουργούν στην περιοχή, αναπτύχθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα ένα σύστημα που επιτρέπει την άμεση και επιχειρησιακή εκτίμηση της εξέλιξης της στάθμης των ποταμών σε σχεδόν πραγματικό χρόνο, σε επιλεγμένα σημεία του υδρογραφικού δικτύου της Θεσσαλίας».
Το σύστημα, που υλοποιήθηκε σε συνεργασία της μονάδας ΜΕΤΕΟ με τον Τομέα Εσωτερικών Υδάτων του ΕΛΚΕΘΕ και με την υποστήριξη της Περιφέρειας Θεσσαλίας, βασίζεται σε σύγχρονες τεχνικές τεχνητής νοημοσύνης. Μοντέλα εκπαιδευμένα να αποτυπώνουν με ακρίβεια τη σχέση μεταξύ καταγεγραμμένης βροχόπτωσης και απόκρισης της στάθμης των ποταμών μετατρέπουν άμεσα την πληροφορία της βροχόπτωσης σε πρόγνωση στάθμης νερού.
Παράλληλα ενσωματώνονται δυναμικά πραγματικές μετρήσεις στάθμης από υδρολογικούς σταθμούς, βελτιώνοντας συνεχώς την ακρίβεια της πρόγνωσης. Η προσέγγιση επιτρέπει την εκτίμηση της εξέλιξης της στάθμης των ποταμών για χρονικό ορίζοντα έως και 12 ωρών, παρέχοντας ουσιαστικό χρόνο αντίδρασης στις αρμόδιες Αρχές.
Η αξιοπιστία του συστήματος επαληθεύτηκε στις αρχές Απριλίου: ενώ η στάθμη στον Πηνειό ήταν μόλις 20 cm, το σύστημα προειδοποίησε με πολύ υψηλή ακρίβεια για ταχεία άνοδο της στάθμης στα 5 μέτρα για την επόμενη ημέρα, εξαιτίας βροχοπτώσεων στο Περτούλι, και παρείχε σε πραγματικό χρόνο αξιόπιστη πρόγνωση της εξέλιξης της στάθμης για τις επόμενες 12 ώρες.
Στο Ρέθυμνο παρουσιάστηκε αντίστοιχο ολοκληρωμένο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης: στην περιοχή τοποθετήθηκαν επτά νέοι μετεωρολογικοί σταθμοί και πρόσθετα όργανα μέτρησης, των οποίων τα δεδομένα επεξεργάζονται σε πραγματικό χρόνο, με αποτέλεσμα την άμεση αποστολή ειδοποιήσεων για τη στάθμη των ποταμών και για την ποιότητα του αέρα.
Ο αντιδήμαρχος Ρεθύμνου Γιώργος Σκορδίλης επισήμανε τη σημασία του συστήματος για την περιοχή, όπου «στην περίοδο 2019-2020 σημειώθηκαν τεράστιες καταστροφές εξαιτίας πλημμυρών, οι οποίες δεν έχουν ακόμη αποκατασταθεί». Ανέφερε επίσης ότι σε πρόσφατο επεισόδιο μεταφοράς αφρικανικής σκόνης το σύστημα επέτρεψε στον Δήμο Ρεθύμνου να εκδώσει πρώτος ανακοίνωση προειδοποίησης, όταν τα επίπεδα ξεπέρασαν τα 1.000 μικρογραμμάρια ανά κ.μ., ενώ ως όριο θεωρούνται τα 40-50 μικρογραμμάρια ανά κ.μ.
Παράλληλα, λειτουργεί σύστημα προειδοποίησης στην Πεντέλη εξειδικευμένο στις δασικές πυρκαγιές, με χρήση υψηλής τεχνολογίας. Στην παρούσα φάση ξεκίνησε και η κατασκευή συστήματος έγκαιρης πρόγνωσης στον Δήμο Αθηναίων, το οποίο θα περιλαμβάνει εξειδικευμένες προβλέψεις για τη θερμική καταπόνηση ανά σημείο της πόλης και για τον κίνδυνο πλημμύρας σε συγκεκριμένα σημεία.
Για τη λειτουργία του στο Δήμο Αθηναίων θα τοποθετηθούν νέοι μετεωρολογικοί σταθμοί ώστε να καλύπτονται όλες οι γειτονιές και να παράγονται εξειδικευμένες προγνώσεις. Όπως τόνισε ο Νίκος Χρυσόγελος, εντεταλμένος σύμβουλος Κλιματικού Συμφώνου και Κυκλικής Οικονομίας του Δήμου Αθηναίων, «είναι σημαντικό αυτά τα συστήματα να μετασχηματιστούν σε εργαλεία που συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων, ώστε να αποφευχθούν οι συνέπειες των έντονων φαινομένων. Είναι εξειδικευμένα εργαλεία που μπορούν να μας δώσουν πληροφορίες ακόμη και σε επίπεδο πολυκατοικίας. Παράλληλα, όμως, με την προσαρμογή στις νέες συνθήκες, θα πρέπει να δράσουμε και με άμεσα μέτρα για την ανάσχεση της κλιματικής κρίσης».
