Σημαντικές αλλαγές στα κληρονομικά δικαιώματα τίθενται σε εφαρμογή, με τη ψηφιοποίηση των διαδικασιών και τη θέσπιση νέων ρυθμίσεων που ενισχύουν τον σεβασμό στην επιθυμία των διαθέτων. Το νέο κληρονομικό δίκαιο προσπαθεί να ευθυγραμμίσει τη νομοθεσία με τις σύγχρονες κοινωνικές ανάγκες, αποδίδοντας δικαιώματα και σε πρόσωπα που συνδέονται με τους διαθέτες μέσω ελεύθερης συμβίωσης.
Η σημαντική αυτή μεταρρύθμιση αναθεωρεί τις σύγχρονες αντιλήψεις γύρω από την κληρονομιά, επιτρέποντας στον επιζώντα σύντροφο, είτε μέσω συμφώνου συμβίωσης είτε χωρίς αυτό, να διεκδικήσει κληρονομικά δικαιώματα αν δεν υπάρχουν άλλοι συγγενείς, εφόσον το ζευγάρι σύζευξε τουλάχιστον τρία χρόνια. Για τη διεκδίκηση αυτών των δικαιωμάτων, απαιτείται η υποβολή αίτησης εντός τεσσάρων μηνών από τον θάνατο του διαθέτη.
Μία από τις πιο εκσυγχρονισμένες διαδικασίες είναι η ταχύτητα της δημοσίευσης των διαθηκών. Αντί για τις τρεις εβδομάδες που διαρκούσε στο παρελθόν η διαδικασία, πλέον ολοκληρώνεται αυθημερόν ή το πολύ την επόμενη μέρα από την υποβολή των απαιτούμενων δικαιολογητικών, γεγονός που αποδεικνύει τη βελτίωση που φέρνει το νέο σύστημα.
Ο πυρήνας αυτής της μεταρρύθμισης είναι το Γενικό Μητρώο Διαθηκών, το οποίο λειτουργεί δήθεν από 1η Νοεμβρίου 2025, και διαχειρίζεται ο Συμβολαιογραφικός Σύλλογος Εφετείων. Με τη νέα πλατφόρμα diathikes.gr, επιτρέπεται η δημοσίευση διαθηκών ηλεκτρονικά, βελτιώνοντας τη διαφάνεια και την πρόσβαση στις διαδικασίες αυτές.
Ο ν. 5221/2025 εισάγει ρυθμίσεις που επιτρέπουν τη δημοσίευση διαθηκών και για περιπτώσεις θανάτων που συνέβησαν πριν από την εφαρμογή του, αν και με κάποιες προϋποθέσεις. Συγκεκριμένα, απαιτείται η αίτηση δημοσίευσης να έχει αποσυρθεί με υπαιτιότητα του αιτούντος.
Στα πρώτα στοιχεία του συστήματος, από την ημέρα έναρξης μέχρι τις 14 Απριλίου 2026, έχουν καταγραφεί 30.011 αδημοσίευτες διαθήκες. Από αυτές, αιτήθηκε η δημοσίευση 8.426, με διάφορους τύπους διαθηκών να περιλαμβάνονται στη διαδικασία.
Η διαδικασία δημοσίευσης είναι γρήγορη, με τους πολίτες να υποβάλλουν τη ληξιαρχική πράξη θανάτου του διαθέτη στον συμβολαιογράφο και να την ολοκληρώνουν άμεσα, ενώ έχουν υποβληθεί συνολικά 47.450 αιτήσεις για διάφορες κληρονομικές διαδικασίες. Από αυτές, οι περισσότερες αφορούν την έκδοση πιστοποιητικών και την αναζήτηση διαθηκών.
Η ψηφιοποίηση των διαδικασιών δεν μόνο διευκολύνει τη λειτουργία του συμβολαιογραφικού σώματος αλλά και μειώνει δραστικά τον χρόνο αναμονής που, πριν την εφαρμογή του νέου συστήματος, μπορούσε να φτάσει τους τρεις μήνες. Πλέον, η μέση αναμονή ανέρχεται σε μόλις 10 ημερολογιακές ημέρες.
