Από το 100-78 επί του Ολυμπιακού στο 77-99 από τον ΠΑΟΚ μέσα σε έξι ημέρες, ο Άρης βρέθηκε αντιμέτωπος με δύο εντελώς διαφορετικές αγωνιστικές πραγματικότητες. Η ασπρόμαυρη κυριαρχία, παρά την απουσία του Τσέντι Όσμαν, δεν εξηγείται μόνο από τα 18 τρίποντα: οι δεύτερες επιθέσεις, οι αποφάσεις του Καλάθη και το 9-0 της τρίτης περιόδου φωτίζουν όσα έκριναν πραγματικά το ντέρμπι.
Μία εβδομάδα μετά την εμφατική νίκη του επί του Ολυμπιακού με 100-78 στο Αλεξάνδρειο, ο Άρης γνώρισε εξίσου βαριά ήττα στο μεγαλύτερο ντέρμπι της μέχρι τώρα σεζόν του. Η ομάδα του Βασίλη Σπανούλη, που είχε βγάλει πάθος, ένταση και ενέργεια απέναντι στους Ερυθρόλευκους, έφυγε από την Πυλαία με το 99-77 εις βάρος της, ενώ ο ΠΑΟΚ έφτασε στο 8-0 στο πρωτάθλημα. Δύο διαφορές 22 πόντων προς αντίθετες κατευθύνσεις, με αντίπαλους πάγκους και αγωνιστικές συνθήκες που απαιτούν προσεκτική ανάγνωση, όχι εύκολες εξισώσεις.
Στο Αλεξάνδρειο ο Ολυμπιακός είχε παραταχθεί χωρίς τους Μιλουτίνοφ, Μοντέρο, Ντόρσεϊ και Τζόουνς, έχοντας επιπλέον επιβαρυμένο πρόγραμμα. Αυτό δεν μειώνει την αξία της νίκης του Άρη, ο οποίος αξιοποίησε άριστα τις αδυναμίες του αντιπάλου του, αλλά είναι απαραίτητο για να αξιολογηθεί η συνέχεια. Στο Παλατάκι, από την άλλη, ο ΠΑΟΚ αγωνίστηκε χωρίς τον Τσέντι Όσμαν, έναν από τους σημαντικότερους επιθετικούς του παίκτες, ενώ ο Φόστερ είχε ταλαιπωρηθεί από διάστρεμμα και οι Αλεξάντερ και Μουρ από αδιαθεσία. Παρά αυτές τις δυσκολίες, οι γηπεδούχοι εμφανίστηκαν πιο συνεπείς στη διαχείριση της κατοχής και βρήκαν αποτελεσματικές λύσεις από πολλά διαφορετικά σημεία του παρκέ.
Η εικόνα της Πυλαίας περιλαμβάνει ένα ακόμη παράδοξο: ο Άρης σημείωσε περισσότερους πόντους μέσα στη ρακέτα, ήταν αποτελεσματικότερος στον αιφνιδιασμό, κέρδισε περισσότερους πόντους από τη γραμμή των βολών και υπέπεσε στον ίδιο αριθμό λαθών με τον αντίπαλό του. Παρ’ όλα αυτά, ηττήθηκε με 22 πόντους, επειδή ο ΠΑΟΚ εξασφάλισε 33 περισσότερους από τα τρίποντα. Το εντυπωσιακό 18/36 περιγράφει τη διαφορά στην εκτέλεση, όχι όμως ολόκληρο τον μηχανισμό που τη δημιούργησε· γι’ αυτό έχει μεγαλύτερη σημασία να εξετάσουμε τι συνέβη όταν η πρώτη προσπάθεια των Ασπρόμαυρων ήταν άστοχη.
Πέντε από τα 18 εύστοχα τρίποντα του ΠΑΟΚ ήρθαν σε δεύτερες επιθέσεις, μετά από επιθετικό ριμπάουντ. Οι 15 αυτοί πόντοι αποτελούσαν σχεδόν τα δύο τρίτα των συνολικά 23 πόντων δεύτερης ευκαιρίας των γηπεδούχων. Αντί οι ανανεώσεις να καταλήγουν υποχρεωτικά σε νέο τελείωμα κοντά στο καλάθι, έδιναν τη δυνατότητα για σουτ υψηλότερης αξίας απέναντι σε μια άμυνα που είχε ήδη συγκλίνει για να διεκδικήσει το ριμπάουντ και έπρεπε τώρα να ξαναβρεί τις αποστάσεις της.
Το δεύτερο σουτ απέναντι σε μια άμυνα που έπρεπε να οργανωθεί ξανά
Το επιθετικό ριμπάουντ έχει ιδιαίτερη αξία όταν δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως δυνατότητα μιας επιπλέον εκτέλεσης, αλλά ως αφορμή για να δημιουργηθεί διαφορετικό επιθετικό πλεονέκτημα. Στην οργανωμένη άμυνα, οι παίκτες έχουν αρχικές ευθύνες, συγκεκριμένες αποστάσεις και μια λογική κάλυψης του χώρου ανάλογα με τη θέση της μπάλας. Τη στιγμή του σουτ, ωστόσο, αυτές οι προτεραιότητες αλλάζουν: οι ψηλοί αναζητούν σώμα για μπλοκ άουτ, οι περιφερειακοί συγκλίνουν ή προετοιμάζονται για την αλλαγή κατοχής και η αμυντική διάταξη χάνει προσωρινά τη μορφή που είχε κατά την εξέλιξη της επίθεσης. Αν η επιτιθέμενη ομάδα ανακτήσει την μπάλα, η άμυνα πρέπει σε ελάχιστο χρόνο να ξαναβρεί αντιπάλους, να αποκαταστήσει τις αποστάσεις της και να ελέγξει τους διαθέσιμους χώρους στην περιφέρεια.
Ο ΠΑΟΚ αξιοποίησε επανειλημμένα αυτή τη μεταβατική κατάσταση ανάμεσα στην ολοκλήρωση της πρώτης άμυνας και στην έναρξη της δεύτερης. Στην πρώτη περίοδο, με το σκορ στο 10-8 και περίπου 5:32 να απομένουν, ο Κάιλ Αλεξάντερ αστοχεί κοντά στο καλάθι, αλλά διεκδικεί και εξασφαλίζει ο ίδιος το επιθετικό ριμπάουντ. Αντί να επιμείνει σε ένα δεύτερο τελείωμα μέσα στη ρακέτα, αναγνωρίζει ότι υπάρχει καλύτερη επιλογή έξω από αυτήν και βρίσκει τον Νικ Καλάθη, ο οποίος ευστοχεί για το 13-8. Η απόφαση του ψηλού είναι εξίσου ουσιαστική με την εκτέλεση του γκαρντ, καθώς μεταφέρει την μπάλα από την περιοχή της πρώτης αποτυχημένης προσπάθειας σε έναν χώρο όπου ο Άρης πρέπει να αντιδράσει εκ νέου.
Μια αντίστοιχη αλληλουχία καταγράφεται στη δεύτερη περίοδο, όταν ο Νίκος Χουγκάζ αστοχεί, ο Καλάθης κερδίζει το επιθετικό ριμπάουντ και τροφοδοτεί τον Νάζ Μήτρου-Λονγκ για το τρίποντο που διαμορφώνει το 26-19. Εδώ η συνεισφορά του έμπειρου πλέι μέικερ αποκτά διαφορετική διάσταση: δεν περιορίζεται στην οργάνωση της επίθεσης από την αρχή της κατοχής, αλλά επεκτείνεται στην άμεση αναγνώριση της καλύτερης επιλογής όταν η αρχική συνεργασία έχει αποτύχει. Ο Καλάθης καταλαβαίνει πότε μια δεύτερη επίθεση προσφέρει πλεονέκτημα στην περιφέρεια και δεν σπαταλά την ανανέωση σε μια βιαστική, αμφίβολης ποιότητας προσπάθεια κοντά στο καλάθι.
Στο τελευταίο δίλεπτο του ημιχρόνου, ο Μήτρου-Λονγκ θα προσφέρει ακόμη ένα παράδειγμα, όταν αστοχεί από τα 6,75 μ., ανακτά ο ίδιος την μπάλα και ευστοχεί στη δεύτερη προσπάθειά του. Αντίστοιχη ανανέωση είχε προηγηθεί στην πρώτη περίοδο, με τρίποντο του Φόστερ μετά από ομαδικό επιθετικό ριμπάουντ, ενώ το πέμπτο τρίποντο αυτής της κατηγορίας θα έρθει στην τέταρτη περίοδο, έπειτα από νέα παρέμβαση του Μουρ. Η επανάληψη του ίδιου αποτελέσματος μέσα από διαφορετικούς πρωταγωνιστές δείχνει ότι ο ΠΑΟΚ διέθετε την ετοιμότητα να αξιοποιεί τις δεύτερες επιθέσεις χωρίς να εξαρτάται αποκλειστικά από την προσωπική πρωτοβουλία ενός παίκτη.
Το πρόβλημα του Άρη δεν εξαντλούνταν στην απώλεια του ριμπάουντ. Κάθε ανανέωση τον υποχρέωνε να αμυνθεί ξανά, συχνά σε λιγότερο ευνοϊκές συνθήκες από εκείνες της αρχικής επίθεσης, με αποτέλεσμα το πρώτο επιτυχημένο αμυντικό σκέλος —η πρόκληση άστοχου σουτ— να χάνει μεγάλο μέρος της αξίας του. Αυτή ακριβώς η αδυναμία ολοκλήρωσης της αμυντικής κατοχής αποτέλεσε έναν από τους βασικούς μηχανισμούς της κυριαρχίας των γηπεδούχων.
Από το 42-40 στο 51-40: Το διάστημα που εξήγησε περισσότερα από την περιφερειακή ευστοχία
Παρά τα εννέα τρίποντα του ΠΑΟΚ στο πρώτο ημίχρονο, ο Άρης διατηρούσε βάσιμες ελπίδες να διεκδικήσει το ντέρμπι. Το 40-35 της ανάπαυλας δεν αντανακλούσε την εκτελεστική διαφορά των δύο ομάδων, κυρίως επειδή οι φιλοξενούμενοι είχαν βρει άλλους τρόπους παραγωγής, με επιθέσεις προς το καλάθι, κερδισμένες επαφές και αξιοποίηση του ανοιχτού γηπέδου. Στην αρχή της τρίτης περιόδου, μάλιστα, ο Ελάιζα Μήτρου-Λονγκ ευστόχησε από την περιφέρεια και ο Ρόμπινσον-Ερλ πρόσθεσε δύο βολές, μειώνοντας σε 42-40 με 8:07 να απομένουν. Ο ΠΑΟΚ υπέπεσε αμέσως μετά σε λάθος, προσφέροντας στον Άρη την ευκαιρία να ισοφαρίσει ή ακόμη και να περάσει μπροστά, αλλά οι Κίτρινοι δεν κατάφεραν να την αξιοποιήσουν.
Από εκείνο το σημείο μέχρι τα 4:22, οι Ασπρόμαυροι πραγματοποίησαν ένα καθοριστικό 9-0 σε διάστημα τριών λεπτών και 45 δευτερολέπτων, με πρωταγωνιστές δύο παίκτες που δεν ήταν οι πρώτοι σκόρερ της ομάδας τους. Ο ΡαϊΚουάν Γκρέι και ο Μπεν Μουρ σημείωσαν και τους εννέα πόντους, εκμεταλλευόμενοι διαφορετικές επιθετικές καταστάσεις και, κυρίως, τις διαδοχικές άμυνες που επέτρεψαν στον ΠΑΟΚ να αποκτήσει ξανά τον έλεγχο του ρυθμού. Η σημασία αυτού του σερί βρίσκεται ακριβώς στον τρόπο παραγωγής του: μόλις τρεις πόντοι ήρθαν από την περιφέρεια, ενώ οι υπόλοιποι έξι προέκυψαν από τελειώματα στη ρακέτα και βολές.
Η αρχή γίνεται στα 7:04, όταν ο Μουρ εξασφαλίζει το αμυντικό ριμπάουντ, ο Φόστερ μεταφέρει την μπάλα στον Γκρέι και εκείνος ευστοχεί από τα 6,75 μ. για το 45-40. Η συγκεκριμένη κατοχή είναι χαρακτηριστική της επιθετικής ισορροπίας του ΠΑΟΚ, καθώς ο Φόστερ δεν αναζητά υποχρεωτικά την προσωπική εκτέλεση, αλλά αξιοποιεί τη θέση του συμπαίκτη του. Η μπάλα φτάνει στον κατάλληλο παίκτη χωρίς να απαιτηθεί μια δύσκολη ατομική ενέργεια, ενώ ο Άρης βρίσκεται αντιμέτωπος με ακόμη έναν περιφερειακό που μπορεί να τιμωρήσει τον χώρο που του παραχωρείται.
Στην επόμενη αμυντική προσπάθεια, ο Φόστερ κλέβει την κακή πάσα του Ντιμιτρίεβιτς και ο Μουρ κερδίζει δύο βολές, τις οποίες αξιοποιεί για το 47-40. Ακολουθεί μια περίοδος κατά την οποία ο Άρης δεν βρίσκει καθαρές λύσεις στην επίθεση, ενώ ο ΠΑΟΚ συνεχίζει να εξασφαλίζει αμυντικά ριμπάουντ και να μετατρέπει τις κατοχές του σε πόντους κοντά στο καλάθι. Στα 5:18, ο Μουρ δημιουργεί για τον Γκρέι και το σκορ γίνεται 49-40, ενώ στα 4:22 ο Ταϊρί τροφοδοτεί τον Μουρ, ο οποίος ολοκληρώνει τη συνεργασία για το 51-40. Σε αυτές τις δύο τελευταίες επιθέσεις, η αξία βρίσκεται στην κίνηση και στη σωστή χρονική στιγμή της πάσας, που επιτρέπουν στον παίκτη που υποδέχεται την μπάλα να ολοκληρώσει από ευνοϊκή θέση.
Ο Άρης, στο ίδιο διάστημα, αστόχησε σε έξι προσπάθειες και υπέπεσε σε ένα λάθος, χωρίς να σημειώσει πόντο. Πρόκειται για μια λεπτομέρεια που μεταβάλλει την ερμηνεία του σερί: ο ΠΑΟΚ δεν απομακρύνθηκε επειδή συνέχισε να ευστοχεί σε δύσκολα τρίποντα, αλλά επειδή συνδύασε την αμυντική αποτελεσματικότητα με την παραγωγή πόντων από διαφορετικές επιθετικές διαδρομές. Ο Γκρέι πρόσφερε πέντε πόντους και ο Μουρ τέσσερις, αλλά η συνεισφορά τους είχε μεγαλύτερο βάρος από το άθροισμα, καθώς οι ενέργειές τους άλλαξαν τις ισορροπίες τη στιγμή που το παιχνίδι είχε ξαναγίνει πραγματικό ντέρμπι.
Οι φιλοξενούμενοι κατόρθωσαν αργότερα να περιορίσουν τη ζημιά και να πλησιάσουν σε 57-50, χωρίς όμως να διατηρήσουν τη θετική τους αντίδραση μέχρι τη λήξη της περιόδου. Ο Γκρέι και ο Καλάθης ευστόχησαν σε δύο τρίποντα στα τελευταία λεπτά, με τον δεύτερο να σκοράρει ακριβώς στο μηδέν για το 64-52. Η διαφορά των 12 πόντων με την οποία μπήκε ο ΠΑΟΚ στο τελευταίο δεκάλεπτο είχε ιδιαίτερη σημασία, επειδή προέκυψε αμέσως μετά από μια προσπάθεια επιστροφής του Άρη, η οποία δεν μπόρεσε να συνοδευτεί από την απαραίτητη αμυντική συνέπεια.
Η τέταρτη περίοδος και η επίθεση που δεν χρειαζόταν να πετύχει με την πρώτη
Ο ΠΑΟΚ μπήκε στο τελευταίο δεκάλεπτο με σημαντικό προβάδισμα, αλλά δεν περιορίστηκε σε μια προσπάθεια διαχείρισής του. Συνέχισε να επιτίθεται με μεγάλη αποτελεσματικότητα, σημειώνοντας 35 πόντους με 6/9 τρίποντα, ενώ ο Άρης, παρότι βρήκε 25 πόντους, δεν κατόρθωσε να περιορίσει τη διαφορά. Η εικόνα αυτή δεν ήταν απλώς αποτέλεσμα της μεγάλης αυτοπεποίθησης των σουτέρ, αλλά και της δυνατότητας των γηπεδούχων να διατηρούν την επιθετική τους παραγωγή ακόμη και όταν μια συνεργασία ή μια εκτέλεση δεν απέδιδε αμέσως.
Στα 9:04, ο Μπριν Ταϊρί αστοχεί σε τρίποντο και ο Μπεν Μουρ κερδίζει το επιθετικό ριμπάουντ. Ο Άρης έχει ήδη υποχρεώσει τον αντίπαλό του σε μια ανεπιτυχή πρώτη εκτέλεση, αλλά η κατοχή συνεχίζεται και η μπάλα φτάνει στον Νάζ Μήτρου-Λονγκ, ο οποίος ευστοχεί στα 8:52 για το 68-55. Πρόκειται για μια ακόμη κατοχή που καταδεικνύει τη σημασία του επιθετικού ριμπάουντ πέρα από την ίδια τη διεκδίκηση. Ο Μουρ προσφέρει στην ομάδα του χρόνο και δεύτερη ευκαιρία να αναζητήσει καλύτερη εκτέλεση, ενώ ο Άρης καλείται να πραγματοποιήσει νέα αμυντική προσπάθεια, έχοντας ήδη αποτύχει να εξασφαλίσει το τέλος της προηγούμενης.
Λίγο αργότερα, ο Καλάθης θα ευστοχήσει στο τέταρτο προσωπικό του τρίποντο για το 77-63, ενώ η απάντηση του Τολιόπουλου δεν θα αλλάξει τη δυναμική της αναμέτρησης, καθώς ο Φόστερ θα σκοράρει επίσης από την περιφέρεια για το 80-66. Στο συγκεκριμένο διάστημα αποτυπώνεται η μεγάλη δυσκολία του Άρη να επανέλθει: ακόμη και όταν έβρισκε μια παραγωγική επιθετική κατοχή, δεν μπορούσε να τη συνδυάσει με το αμυντικό σταμάτημα που θα μείωνε πραγματικά την απόσταση. Ο ΠΑΟΚ διέθετε αρκετές εναλλακτικές πηγές εκτέλεσης και συνέχιζε να δημιουργεί απειλή από περισσότερα σημεία του γηπέδου, με αποτέλεσμα το προβάδισμά του όχι μόνο να διατηρείται, αλλά σταδιακά να μεγαλώνει.
Ο Καλάθης και το πρόβλημα που δεν μπορούσε να λύσει μια απλή αμυντική προσαρμογή
Η επιρροή του Νικ Καλάθη δεν μπορεί να αποτιμηθεί αποκλειστικά από τους 12 πόντους, τα οκτώ ριμπάουντ και τις οκτώ ασίστ του. Ο έμπειρος γκαρντ αγωνίστηκε για 32:49 και υπέπεσε μόλις σε ένα λάθος, ενώ ευστόχησε σε τέσσερα από τα έξι τρίποντα που επιχείρησε. Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι πέτυχε από ένα τρίποντο σε καθεμία από τις τέσσερις περιόδους, γεγονός που υποχρέωνε την άμυνα του Άρη να αντιμετωπίζει διαρκώς και την εκτελεστική του απειλή, πέρα από την ικανότητά του να οργανώνει και να δημιουργεί.
Απέναντι σε έναν δημιουργό αυτής της ποιότητας, το πρόβλημα του αμυντικού δεν περιορίζεται στην προσπάθεια να αποτρέψει την πρώτη διείσδυση. Η απόσταση που θα διατηρήσει από τον χειριστή, ο τρόπος με τον οποίο θα αντιμετωπίσει το σκριν και η στιγμή που θα αποφασίσει να προσφέρει βοήθεια επηρεάζουν ολόκληρη την υπόλοιπη άμυνα. Αν παραχωρηθεί χώρος στον Καλάθη, η εκτέλεση μπορεί να αποτελέσει λύση. Αν η άμυνα πιέσει περισσότερο την μπάλα, αυξάνεται η σημασία της επόμενης πάσας και της δυνατότητας του χειριστή να αναγνωρίσει τον συμπαίκτη που αποκτά πλεονέκτημα. Δεν προκύπτει ότι όλα τα τρίποντά του δημιουργήθηκαν μέσα από την ίδια αμυντική συμπεριφορά, αλλά η συνολική του παρουσία ανάγκασε τον Άρη να υπολογίζει δύο διαφορετικές απειλές από τον ίδιο παίκτη.
Το πρόβλημα γινόταν ακόμη δυσκολότερο λόγω της σύνθεσης της περιφέρειας του ΠΑΟΚ. Ο Φόστερ και ο Νάζ Μήτρου-Λονγκ τελείωσαν με 4/7 τρίποντα ο καθένας, ενώ Ταϊρί, Γκρέι και Χουγκάζ πρόσθεσαν από δύο. Συνολικά, έξι διαφορετικοί παίκτες ευστόχησαν τουλάχιστον δύο φορές από τα 6,75 μ., δημιουργώντας ένα επιθετικό περιβάλλον στο οποίο η άμυνα δεν μπορούσε να μεταφέρει όλο το βάρος της σε έναν βασικό εκτελεστή. Η σωστή αξιοποίηση των αποστάσεων δεν αφορά μόνο τη γεωμετρική κατανομή των παικτών στο γήπεδο, αλλά και το κατά πόσο ο καθένας από αυτούς αποτελεί πραγματική απειλή που ο προσωπικός του αμυντικός δεν μπορεί να αγνοήσει.
Αυτός είναι ο λόγος που η εκτελεστική βραδιά του Καλάθη είχε τόσο μεγάλη σημασία. Ένας παίκτης που παραδοσιακά αξιοποιεί κυρίως τη δημιουργία ως βασικό επιθετικό του όπλο υποχρέωσε τον αντίπαλο να σεβαστεί και το προσωπικό του σουτ, σε ένα παιχνίδι όπου δίπλα του υπήρχαν πολλοί αποτελεσματικοί περιφερειακοί. Έτσι, οι επιλογές της άμυνας περιορίζονταν ακόμη περισσότερο, ενώ ο ΠΑΟΚ μπορούσε να επιτεθεί χωρίς να εξαρτάται από επαναλαμβανόμενες προσωπικές προσπάθειες του ίδιου χειριστή.
Η δουλειά των Αλεξάντερ και Μουρ πίσω από τη μεγάλη επιθετική παραγωγή
Η διαφορά των δέκα ριμπάουντ υπέρ του ΠΑΟΚ, 43-33, αποκτά μεγαλύτερη σημασία όταν εξετάσουμε την επιθετική διεκδίκηση. Οι γηπεδούχοι εξασφάλισαν 15 επιθετικά ριμπάουντ, ανανεώνοντας το 41,7% των διαθέσιμων επιθετικών διεκδικήσεων, ποσοστό ιδιαίτερα υψηλό. Αυτό σημαίνει ότι ο Άρης ολοκλήρωνε με αμυντικό ριμπάουντ μόλις περίπου έξι στις δέκα περιπτώσεις όπου είχε τέτοια δυνατότητα μετά από άστοχο σουτ του ΠΑΟΚ. Αντιθέτως, οι Κίτρινοι ανανέωσαν περίπου το 30% των δικών τους διαθέσιμων επιθέσεων, με το τελικό όφελος να είναι 14 πόντοι δεύτερης ευκαιρίας έναντι 23 των γηπεδούχων.
Ο Κάιλ Αλεξάντερ χρειάστηκε μόλις 15:20 συμμετοχής για να συγκεντρώσει εννέα ριμπάουντ, τέσσερα επιθετικά, και να πραγματοποιήσει δύο κοψίματα, ενώ ο Μπεν Μουρ πρόσφερε επτά ριμπάουντ, δύο επιθετικά, δύο κλεψίματα και δύο ασίστ χωρίς λάθος σε 24:17. Οι δύο τους συνδύασαν τη δραστηριότητα στις διεκδικήσεις με την ικανότητα να παραμένουν χρήσιμοι και μετά την εξασφάλιση της μπάλας, είτε ολοκληρώνοντας μια προσπάθεια κοντά στο καλάθι είτε μεταφέροντας την επίθεση στον συμπαίκτη που βρισκόταν σε καλύτερη θέση. Ειδικά ο Μουρ είχε αποφασιστική συμμετοχή στο 9-0 της τρίτης περιόδου, αποδεικνύοντας ότι η συνεισφορά ενός ψηλού δεν εξαντλείται στους πόντους που σημειώνει ή στα ριμπάουντ που καταγράφονται ατομικά.
Από την πλευρά του Άρη, ο Κεμ Μπιρτς περιορίστηκε σε δύο ριμπάουντ σε 17:25, ενώ ο Ρόμπινσον-Ερλ συγκέντρωσε οκτώ σε περισσότερα από 30 λεπτά και ο Λίντελ πέντε σε 26:18. Η περιορισμένη συνολική παρουσία των δύο Αντετοκούνμπο δεν άλλαξε αισθητά την εικόνα των διεκδικήσεων, σε μια βραδιά όπου οι γηπεδούχοι είχαν αρκετούς παίκτες με διάθεση να κυνηγήσουν την μπάλα μετά το πρώτο άστοχο σουτ. Θα ήταν, πάντως, λανθασμένο να αποδοθεί ολόκληρο το πρόβλημα στους ψηλούς, καθώς το αμυντικό ριμπάουντ είναι συλλογική ευθύνη, ιδιαίτερα όταν προηγούνται βοήθειες, περιστροφές ή αλλαγές στην αρχική τοποθέτηση των αμυντικών.
Η ουσία βρίσκεται στην ολοκλήρωση της αμυντικής κατοχής. Το μπλοκ άουτ δεν είναι μια ανεξάρτητη ενέργεια που ακολουθεί το σουτ, αλλά το τελευταίο και απολύτως απαραίτητο μέρος της άμυνας. Ο Άρης κατάφερνε σε ορισμένες περιπτώσεις να περιορίσει την αρχική εκτέλεση του ΠΑΟΚ, αλλά η αδυναμία του να εξασφαλίσει την μπάλα επέτρεπε στους γηπεδούχους να διατηρούν την κατοχή και να αναζητούν νέα, συχνά αποδοτικότερη λύση. Σε ένα παιχνίδι με τόσο μεγάλη διαφορά στην περιφερειακή αποτελεσματικότητα, κάθε τέτοια αποτυχία αποκτούσε πολλαπλάσιο κόστος.
Από το 100-78 στο 77-99: Όταν η πίεση του Άρη δεν είχε την ίδια απόδοση
Η προηγούμενη νίκη επί του Ολυμπιακού κάνει ακόμη πιο ενδιαφέρουσα την αγωνιστική αποτυχία του Άρη στην Πυλαία. Στο Αλεξάνδρειο οι Κίτρινοι είχαν 22 ασίστ για δέκα λάθη και, ασκώντας μεγάλη πίεση στην μπάλα και στις γραμμές πάσας, υποχρέωσαν τους Ερυθρόλευκους σε 19 λάθη για μόλις 13 ασίστ. Απέναντι στον ΠΑΟΚ όμως η ίδια επιδίωξη δεν απέδωσε συγκρίσιμο αριθμό επιπλέον κατοχών: οι γηπεδούχοι υπέπεσαν σε μόλις εννέα λάθη, έδωσαν 19 ασίστ και διατήρησαν σε μεγάλο βαθμό τον έλεγχο της κυκλοφορίας με τον Καλάθη να κάνει ένα λάθος σε σχεδόν 33 λεπτά. Οι διαφορετικές συνθέσεις, η κατάσταση των δύο αντιπάλων και η αποτελεσματικότητα των χειριστών δεν επιτρέπουν μια απλουστευτική σύγκριση, αναδεικνύουν όμως πόσο εξαρτάται η αξία της αμυντικής έντασης από την ικανότητα του αντιπάλου να την αντιμετωπίσει.
Η αλλαγή των συσχετισμών είναι εξίσου εντυπωσιακή στην περιφέρεια. Ο Άρης είχε 12/29 τρίποντα έναντι 4/18 του Ολυμπιακού, αποκτώντας πλεονέκτημα 24 πόντων από τα 6,75 μ. Έξι ημέρες αργότερα βρέθηκε ο ίδιος με 7/23 απέναντι στα 18/36 του ΠΑΟΚ, δηλαδή με μειονέκτημα 33 πόντων. Η μεταβολή των 57 πόντων στη σχετική διαφορά της περιφερειακής παραγωγής δεν αποδεικνύει μια γενική τάση από δύο παιχνίδια με διαφορετικούς αντιπάλους· δείχνει όμως γιατί η εικόνα που είχε δημιουργήσει ο Άρης απέναντι στον Ολυμπιακό δεν μπορούσε να μεταφερθεί αυτομάτως στο ντέρμπι της Θεσσαλονίκης.
Η ήττα με 22 πόντους δεν σημαίνει ότι ο Άρης ήταν αναποτελεσματικός σε κάθε μορφή επιθετικού παιχνιδιού. Αντιθέτως, οι 30 πόντοι μέσα στη ρακέτα έναντι 18 του ΠΑΟΚ και οι 23 στον αιφνιδιασμό έναντι μόλις οκτώ δείχνουν ότι οι Κίτρινοι είχαν τη δυνατότητα να απειλήσουν όταν έβρισκαν χώρο κοντά στο καλάθι ή όταν επιτίθεντο πριν οργανωθεί η αντίπαλη άμυνα. Επιπλέον, εκτέλεσαν 29 βολές και ευστόχησαν στις 24, την ώρα που ο ΠΑΟΚ είχε 19/30. Στα δίποντα και στις βολές μαζί, ο Άρης είχε πλεονέκτημα 11 πόντων, το οποίο όμως όχι μόνο εξανεμίστηκε, αλλά μετατράπηκε σε ήττα 22 πόντων εξαιτίας της διαφοράς των 33 πόντων από τα τρίποντα.
Αυτό το στοιχείο επιτρέπει μια πιο ακριβή διάγνωση. Ο Άρης δεν ήταν ομάδα που αδυνατούσε συνολικά να δημιουργήσει καταστάσεις σκοραρίσματος, αλλά ομάδα που δεν κατάφερε να διατηρήσει ικανοποιητική ποιότητα επιθετικών επιλογών όταν το παιχνίδι μεταφερόταν στην οργανωμένη επίθεση. Η διαφορά έχει σημασία, καθώς η παραγωγή στο ανοιχτό γήπεδο εξαρτάται συχνά από το αν η ομάδα προλαβαίνει να επιτεθεί πριν τοποθετηθεί η άμυνα, ενώ στο παιχνίδι πέντε εναντίον πέντε απαιτείται μεγαλύτερη ακρίβεια στις αποστάσεις, στην κυκλοφορία και στον συγχρονισμό των κινήσεων. Ο ΠΑΟΚ δεν επέτρεψε στον Άρη να διατηρήσει αντίστοιχη αποτελεσματικότητα στις οργανωμένες κατοχές του και, όταν οι φιλοξενούμενοι αναγκάζονταν να αναζητήσουν προσωπικές λύσεις, η ποιότητα των εκτελέσεων υποχωρούσε.
Ο Νέναντ Ντιμιτρίεβιτς ολοκλήρωσε την αναμέτρηση με έξι πόντους, 3/9 σουτ, μία ασίστ και τρία λάθη σε 23:23, ενώ ο Ελάιζα Μήτρου-Λονγκ είχε πέντε πόντους και μία ασίστ σε 15:45. Ο Μόργκαν με 17 πόντους και ο Τολιόπουλος με 16 αποτέλεσαν τις βασικότερες επιθετικές λύσεις, ενώ ο Ρόμπινσον-Ερλ πρόσθεσε 12 πόντους, οκτώ ριμπάουντ και τέσσερις ασίστ. Οι επιμέρους παραγωγικές εμφανίσεις, ωστόσο, δεν ήταν αρκετές για να διαμορφώσουν μια σταθερή επιθετική λειτουργία, ικανή να αντιμετωπίσει την ποικιλία και τη συνέπεια των επιλογών του ΠΑΟΚ.
Χαρακτηριστικό είναι ότι οι δύο ομάδες υπέπεσαν από εννέα λάθη, με τον ΠΑΟΚ να ολοκληρώνει με 19 ασίστ και τον Άρη με 15. Συνεπώς, η διαφορά δεν εξηγείται από μια γενικευμένη απώλεια ελέγχου της μπάλας, αλλά κυρίως από την ποιότητα των επιθέσεων που οι δύο ομάδες κατόρθωσαν τελικά να ολοκληρώσουν με σουτ. Το εκτιμώμενο eFG% των γηπεδούχων έφτασε στο 63,5%, έναντι μόλις 44,2% των φιλοξενούμενων, μια απόκλιση 19,3 ποσοστιαίων μονάδων που αποτυπώνει πόσο αποτελεσματικότερα αξιοποίησε ο ΠΑΟΚ τις εκτελέσεις του, λαμβάνοντας υπόψη την αυξημένη αξία του τριπόντου.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Βασίλης Σπανούλης αναγνώρισε μετά το τέλος τα σοβαρά προβλήματα στην εμφάνιση του Άρη, κάνοντας λόγο για την πιο προβληματική αγωνιστική παρουσία της ομάδας του στη σεζόν. Το ζητούμενο για τους Κίτρινους δεν είναι να εγκαταλείψουν την επιθετικότητα που τους προσφέρει πόντους στο ανοιχτό γήπεδο ή στη ρακέτα, αλλά να αποκτήσουν περισσότερη διάρκεια και καλύτερη οργάνωση όταν απέναντί τους βρίσκεται μια άμυνα που έχει προλάβει να τοποθετηθεί. Χωρίς αυτή την ισορροπία, οι καλές ατομικές ενέργειες και οι επιμέρους παραγωγικές περίοδοι δεν αρκούν απέναντι σε έναν αντίπαλο που μπορεί να επιτίθεται με τόσες διαφορετικές επιλογές.
Τι λέει πραγματικά το 99-77 για τον ΠΑΟΚ
Η νίκη του ΠΑΟΚ αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία αν συνεκτιμηθεί ότι ο Αντρέα Τρινκιέρι δεν είχε στη διάθεσή του τον τραυματία Τσέντι Όσμαν, ενώ ο Φόστερ είχε ουσιαστικά χάσει την εβδομάδα των προπονήσεων λόγω διαστρέμματος και οι Αλεξάντερ και Μουρ είχαν αντιμετωπίσει προβλήματα υγείας. Το ταξίδι στη Μανρέσα είχε περιορίσει τον διαθέσιμο χρόνο προετοιμασίας. Ο Άρης είχε επίσης μεσοβδόμαδη υποχρέωση, τη νίκη επί της Λε Μαν, και παρατάχθηκε χωρίς τους Χαραλαμπόπουλο και Γιόβιτς. Οι συνθήκες αυτές δεν εξηγούν από μόνες τους το τελικό +22, υπογραμμίζουν όμως την αξία της επιθετικής συνοχής που παρουσίασε ο ΠΑΟΚ παρά τα προβλήματά του.
Το παιχνίδι είχε και στοιχεία που ο ΠΑΟΚ ασφαλώς δεν θα ήθελε να μεταφέρει στην επόμενη αναμέτρηση. Οι 11 χαμένες βολές συνιστούν σημαντική απώλεια επιθετικής παραγωγής, ενώ οι 23 πόντοι που επέτρεψε στον Άρη στον αιφνιδιασμό δείχνουν ότι η αμυντική επιστροφή και η αναχαίτιση της γρήγορης επίθεσης δεν λειτούργησαν πάντοτε ικανοποιητικά. Σε ένα πιο ισορροπημένο παιχνίδι, όπου η περιφερειακή ευστοχία δεν θα άγγιζε το 50%, τέτοιες αδυναμίες θα μπορούσαν να αποκτήσουν πολύ μεγαλύτερη σημασία. Το 99-77, επομένως, δεν αποτελεί απόδειξη ότι ο ΠΑΟΚ εξουδετέρωσε κάθε επιθετικό πλεονέκτημα του αντιπάλου του, αλλά ότι υπήρξε εξαιρετικά αποτελεσματικός στους τομείς όπου απέκτησε υπεροχή.
Με βάση τον συνήθη προσεγγιστικό υπολογισμό των κατοχών από σουτ, βολές, επιθετικά ριμπάουντ και λάθη, ο ΠΑΟΚ κινήθηκε περίπου στις 70 κατοχές και έφτασε τους 141 πόντους ανά 100 κατοχές, έναντι περίπου 110 του Άρη. Η απόσταση είναι τεράστια για μια αναμέτρηση που στο ημίχρονο βρισκόταν στο 40-35 και φανερώνει κυρίως πόσο αποτελεσματικότερα λειτούργησε η επίθεση των γηπεδούχων στο δεύτερο μέρος. Πρόκειται για εκτιμώμενους δείκτες, όχι για επίσημη καταγραφή κατοχή προς κατοχή, αλλά βοηθούν να αποτυπωθεί το μέγεθος της διαφοράς στην παραγωγικότητα.
Ο Αντρέα Τρινκιέρι στάθηκε μετά το τέλος στα ριμπάουντ, στις 19 ασίστ και στη συνολική ενέργεια της ομάδας του. Πρόκειται για μια προσέγγιση που συμβαδίζει με όσα εξηγούν την αγωνιστική εικόνα, καθώς η μεγάλη επιθετική παραγωγή δεν στηρίχθηκε αποκλειστικά στις προσωπικές εκτελέσεις, αλλά συνδέθηκε με τη δημιουργία, τις δεύτερες επιθέσεις και τη συμμετοχή διαφορετικών παικτών στις κρίσιμες κατοχές. Ο Καλάθης πρόσφερε δημιουργία και προστασία της μπάλας, οι Φόστερ, Μήτρου-Λονγκ, Ταϊρί και Χουγκάζ εξασφάλισαν εκτελεστικές λύσεις, ο Γκρέι και ο Μουρ έκριναν το σημαντικότερο διάστημα της τρίτης περιόδου, ενώ ο Αλεξάντερ πρόσθεσε μια παρουσία στις διεκδικήσεις δυσανάλογα μεγάλη σε σχέση με τον περιορισμένο χρόνο συμμετοχής του.
Σε ένα ντέρμπι με 18 εύστοχα τρίποντα, θα ήταν εύκολο να αποδώσουμε τα πάντα στην ευστοχία των σουτέρ. Όμως τα πέντε τρίποντα δεύτερης ευκαιρίας, το 9-0 που προήλθε κυρίως από ενέργειες μέσα στη ρακέτα και η σταθερή παρουσία του Καλάθη στη δημιουργία δείχνουν ότι η αποτελεσματικότητα του ΠΑΟΚ είχε περισσότερες από μία πηγές. Το εντυπωσιακό ποσοστό του από την περιφέρεια ασφαλώς δεν αποτελεί εγγύηση επανάληψης, όμως ο τρόπος με τον οποίο αξιοποίησε τις ανανεωμένες κατοχές και μοίρασε τις επιθετικές ευθύνες προσφέρει πιο ουσιαστική βάση για την αξιολόγηση της εμφάνισής του.
Στα 7:40 της δεύτερης περιόδου, μια άστοχη προσπάθεια του Χουγκάζ κατέληξε σε τρίποντο του Μήτρου-Λονγκ, επειδή ο Καλάθης παρενέβη ανάμεσα στις δύο εκτελέσεις. Στα 8:52 της τέταρτης, ένα άστοχο τρίποντο του Ταϊρί μετατράπηκε επίσης σε τρίποντο του Μήτρου-Λονγκ, επειδή ο Μουρ δεν επέτρεψε στην κατοχή να τελειώσει. Σε αυτές τις δύο φάσεις συνοψίζεται ένα μεγάλο μέρος της επιθετικής υπεροχής των γηπεδούχων: η δυνατότητά τους να διατηρούν ζωντανή μια επίθεση που αρχικά δεν είχε αποδώσει και να μετατρέπουν τη δεύτερη ευκαιρία σε ακόμη μεγαλύτερη απειλή για την αντίπαλη άμυνα.

