Η Μόσχα φέρεται να θέτει ως προϋπόθεση για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία τον περιορισμό της πυρηνικής προστασίας που παρέχουν η Βρετανία και η Γαλλία στους Ευρωπαίους συμμάχους τους, διευρύνοντας αισθητά το πεδίο των απαιτήσεών της προς τη Δύση.
Η απαίτηση περιλαμβάνεται σε έγγραφο της 10ης Νοεμβρίου, το οποίο περιήλθε στην κατοχή των New York Times. Σύμφωνα με αυτό, η Ρωσία ζητά από το Λονδίνο και το Παρίσι να δεσμευτούν ότι δεν θα χρησιμοποιήσουν τα πυρηνικά τους οπλοστάσια για την προστασία άλλων ευρωπαϊκών κρατών στο πλαίσιο μιας ενδεχόμενης συμφωνίας ειρήνης.
Οι προτάσεις της Μόσχας δεν έχουν γίνει μέχρι στιγμής αποδεκτές από τις δυτικές κυβερνήσεις. Αποκαλύπτονται, ωστόσο, σε μια κρίσιμη περίοδο διπλωματικών επαφών με πρωτοβουλία των ΗΠΑ για την επίτευξη συμφωνίας που θα τερματίσει τη σύγκρουση.
Το ρωσικό σχέδιο υπερβαίνει τις εδαφικές διαφορές με την Ουκρανία και αγγίζει συνολικά την αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης. Περιλαμβάνει την αποχώρηση στρατιωτικών δυνάμεων του ΝΑΤΟ από την ανατολική Ευρώπη, τη διακοπή της δυτικής στρατιωτικής υποστήριξης προς το Κίεβο και τον αποκλεισμό της προοπτικής ένταξης της Ουκρανίας στη Συμμαχία.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η προσπάθεια περιορισμού της πυρηνικής αποτροπής του Λονδίνου και του Παρισιού. Η Βρετανία και η Γαλλία, μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αποτελούν τις πυρηνικές δυνάμεις του ΝΑΤΟ και τα οπλοστάσιά τους εντάσσονται στο πλαίσιο της συλλογικής προστασίας των κρατών-μελών.
Το βρετανικό πυρηνικό οπλοστάσιο βασίζεται στους βαλλιστικούς πυραύλους Trident, οι οποίοι εκτοξεύονται από πυρηνοκίνητα υποβρύχια. Το Λονδίνο έχει επανειλημμένα τονίσει ότι η πυρηνική του αποτροπή προορίζεται για την προστασία τόσο του Ηνωμένου Βασιλείου όσο και των συμμάχων του.
Με τη συγκεκριμένη αξίωση, η Μόσχα επιδιώκει να αποδυναμώσει τις εγγυήσεις πυρηνικής προστασίας που μπορούν να επικαλεστούν οι ευρωπαϊκές χώρες οι οποίες δεν διαθέτουν δικά τους πυρηνικά όπλα. Η θέση αυτή παραπέμπει στις προτάσεις που είχε καταθέσει η Ρωσία τον Δεκέμβριο του 2021, λίγους μήνες πριν από την πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία, όταν ζητούσε και τον τερματισμό των ρυθμίσεων πυρηνικής συμμετοχής του ΝΑΤΟ.
Παράλληλα, το ρωσικό έγγραφο επαναφέρει το αίτημα για απομάκρυνση των δυνάμεων του ΝΑΤΟ από την ανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας, συμπεριλαμβανομένης της Πολωνίας και των χωρών της Βαλτικής. Η Μόσχα επιδιώκει την επιστροφή της στρατιωτικής παρουσίας στα επίπεδα του 1997.
Η Ρωσία ζητά επίσης να σταματήσει η αποστολή δυτικών όπλων, στρατιωτικού εξοπλισμού και αμυντικού υλικού στην Ουκρανία, ενώ επιμένει στον αποκλεισμό της ένταξης του Κιέβου στο ΝΑΤΟ. Στις προτάσεις περιλαμβάνονται ακόμη περιορισμοί στην ανάπτυξη ξένων στρατιωτικών δυνάμεων σε ουκρανικό έδαφος και η διατήρηση του ρωσικού ελέγχου σε εκτεταμένες περιοχές που έχουν καταληφθεί κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Η Μόσχα εμφανίζεται διατεθειμένη να αποδεχθεί την ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υπό την προϋπόθεση ότι η χώρα δεν θα συμμετέχει στις κοινές αμυντικές ρυθμίσεις της Ένωσης. Το εύρος των όρων δείχνει ότι το Κρεμλίνο συνδέει τον τερματισμό της σύγκρουσης με ευρείες αλλαγές στις στρατιωτικές ισορροπίες ολόκληρης της ηπείρου.
Το Λονδίνο, από την πλευρά του, έχει διαμηνύσει ότι δεν προτίθεται να απομακρυνθεί από τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει απέναντι στους συμμάχους του στο ΝΑΤΟ. Στην επίσημη παρουσίαση της πυρηνικής στρατηγικής του Ηνωμένου Βασιλείου επισημαίνεται ότι οι απειλές για τη χώρα και τους συμμάχους της αυξάνονται σε ένταση και πολυπλοκότητα.
Η βρετανική κυβέρνηση υπογραμμίζει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο πρέπει να αποδείξει πως μπορεί και θα υπερασπιστεί τον εαυτό του και τους συμμάχους του υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, ακόμη και τις πιο ακραίες. Παράλληλα, έχει εκφράσει ανησυχία για τον εκσυγχρονισμό του ρωσικού πυρηνικού οπλοστασίου και την ανάπτυξη νέων οπλικών συστημάτων που μπορούν να φέρουν συμβατικές ή πυρηνικές κεφαλές.
Στις 13 Νοεμβρίου, Βρετανία και Ουκρανία επανέλαβαν, μέσω κοινής ανακοίνωσης, την ανάγκη παροχής ισχυρών και νομικά δεσμευτικών εγγυήσεων ασφαλείας προς το Κίεβο. Παράλληλα, απέρριψαν τους όρους της Μόσχας, υποστηρίζοντας ότι θα ισοδυναμούσαν με ουσιαστική παράδοση της Ουκρανίας.
Οι αμερικανικές προσπάθειες για διεύρυνση των διαπραγματεύσεων περιλαμβάνουν πλέον και τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης. Στις συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στο Άμπου Ντάμπι στις 10 και 11 Νοεμβρίου, οι Αμερικανοί διαπραγματευτές Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ συζήτησαν με τη ρωσική πλευρά ζητήματα ευρωπαϊκής ασφάλειας, παράλληλα με τις προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου.
Την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου, οι Ευρωπαίοι ηγέτες συμφώνησαν ότι στις επόμενες ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις την Ευρώπη θα εκπροσωπήσουν η Βρετανία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία και η Πολωνία, μαζί με εκπροσώπους των ευρωπαϊκών θεσμών. Στις συζητήσεις αναμένεται να συμμετάσχει και το ΝΑΤΟ.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, υπογράμμισε ότι η Ευρώπη πρέπει να έχει ενιαία φωνή σε κάθε συζήτηση που αφορά το μέλλον της Ουκρανίας και την ασφάλεια της ηπείρου. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς απέρριψε την προσπάθεια σύνδεσης του ουκρανικού ζητήματος με μια συνολική αναθεώρηση των ευρωπαϊκών αμυντικών δομών.
«Δεν θα υπάρξουν συζητήσεις για την Ουκρανία χωρίς την Ουκρανία και δεν θα υπάρξουν συζητήσεις για την Ευρώπη χωρίς την Ευρώπη», δήλωσε, τονίζοντας ότι η ευρωπαϊκή ήπειρος διαθέτει ήδη τη δική της αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Τις ανησυχίες του για τις ρωσικές επιδιώξεις εξέφρασε και ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Προειδοποίησε ότι μια ευρύτερη συζήτηση για την αναδιαμόρφωση της ευρωπαϊκής ασφάλειας μπορεί να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα της Μόσχας, η οποία, όπως υποστήριξε, επιχειρεί να επαναφέρει στο προσκήνιο τις απαιτήσεις του 2021.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι τόνισε ακόμη ότι οι συζητήσεις για τις μελλοντικές εγγυήσεις ασφαλείας δεν θα πρέπει να προηγηθούν του τερματισμού των εχθροπραξιών. Σύμφωνα με τη θέση του Κιέβου, θα πρέπει πρώτα να επιτευχθεί κατάπαυση του πυρός, στη συνέχεια να τερματιστεί ο πόλεμος και ακολούθως να διαμορφωθούν οι απαραίτητες εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία.
