Το φθινόπωρο του 1827, το αμερικανικό πολεμικό πλοίο USS Warren κατέπλευσε στη Μύκονο, έχοντας λάβει εντολή να αντιμετωπίσει την πειρατεία και να ανακτήσει εμπορεύματα που είχαν αρπαχθεί. Επικεφαλής της αποστολής ήταν ο πλωτάρχης Λόρενς Κέρνι (Lawrence Kearny), όμως ο βασικός στόχος των Αμερικανών παρέμενε άφαντος: ο Ψαριανός θαλασσινός Μανώλης Μερμελέχας.
Στα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, το Αιγαίο αποτελούσε ταυτόχρονα πεδίο ηρωικών μαχών, εμπορικών ανταγωνισμών και ανεξέλεγκτης βίας. Η πειρατεία είχε πάρει ανησυχητικές διαστάσεις, πλήττοντας οθωμανικά πλοία αλλά και εμπορικά σκάφη ξένων κρατών, ανάμεσά τους και εκείνα που συνδέονταν με αμερικανικά συμφέροντα.
Ο Μερμελέχας καταγόταν από τα Ψαρά και, κατά την άμυνα του νησιού, φέρεται να διοικούσε μικρή δύναμη σκαφών με έμπειρους ναυτικούς. Όταν, τον Ιούλιο του 1824, οι Οθωμανοί κατέλαβαν και κατέστρεψαν ολοσχερώς τα Ψαρά, βρέθηκε ανάμεσα στους χιλιάδες κατοίκους που ξεριζώθηκαν.
Μετά την καταστροφή, ο πυρήνας των ανδρών του εγκαταστάθηκε στη Μύκονο, η οποία μετατράπηκε σε προσωρινή βάση των επιχειρήσεών τους. Ο στόλος του αποτελούνταν από ελαφρά και ευέλικτα σκάφη, επανδρωμένα με έμπειρους και οπλισμένους ναυτικούς.
Από εκεί, τα πλοία του Μερμελέχα εξορμούσαν εναντίον εμπορικών σκαφών. Η δράση τους εντάθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία η οθωμανική διοίκηση αδυνατούσε να ελέγξει την κατάσταση και οι θαλάσσιοι δρόμοι του Αιγαίου παρέμεναν ιδιαίτερα επικίνδυνοι.
Απέναντι στην πειρατική δραστηριότητα κινήθηκαν τόσο οι ελληνικές αρχές όσο και οι ξένες δυνάμεις που προστάτευαν τα εμπορικά τους συμφέροντα. Χαρακτηριστικές ήταν οι επιχειρήσεις του Κωνσταντίνου Μεταξά, ενώ η αμερικανική πλευρά αποφάσισε να αναλάβει πιο άμεση δράση.
Στις 31 Οκτωβρίου, οι άνδρες του USS Warren κατέλαβαν πειρατικά σκάφη και απαίτησαν την παράδοση τόσο των κλοπιμαίων όσο και των υπόπτων. Όταν, όμως, η συνεργασία των τοπικών αρχών και των κατοίκων κρίθηκε ανεπαρκής, ο Κέρνι διέταξε βομβαρδισμό προς την πλευρά της πόλης, σε μια προσπάθεια να ασκήσει πίεση.
Παρά τις έρευνες και την ένταση των επιχειρήσεων, οι Αμερικανοί δεν κατάφεραν τελικά να εντοπίσουν και να συλλάβουν τον ίδιο τον Μερμελέχα. Η φήμη του, ωστόσο, είχε ήδη ξεπεράσει τα όρια του Αιγαίου και είχε φτάσει μέχρι τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η ιστορία του δημοσιεύτηκε σε εφημερίδες της εποχής, ενώ ένα υδατογραφικό πορτρέτο του, φιλοτεχνημένο από τον ναύτη Τζόζεφ Πάρτριτζ, φυλάσσεται σήμερα στις συλλογές του Mariners’ Museum.
Η διαδρομή του Μανώλη Μερμελέχα φωτίζει τη σκοτεινή και αντιφατική πλευρά της Επανάστασης: την ίδια στιγμή που ο αγώνας για την ελευθερία βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη, η επιβίωση, η ανάγκη και η πειρατεία συνυπήρχαν στα νερά του επαναστατημένου Αιγαίου.
