Η ιστορία της Ελίζαμπεθ Χολμς, της γυναίκας που από ανερχόμενο αστέρι της Silicon Valley μετατράπηκε σε σύμβολο μιας από τις μεγαλύτερες επιχειρηματικές απάτες, ετοιμάζεται να μεταφερθεί στη μεγάλη οθόνη. Η ίδια, την ώρα που εκτίει την ποινή της στη φυλακή, βλέπει τη θεαματική άνοδο και την πτώση της Theranos να αποκτούν κινηματογραφική διάσταση, με την παραγωγή να διεκδικεί ακόμη και βραβεία Όσκαρ.
Στις 19 Νοεμβρίου, το ντοκιμαντέρ «You Can See Everything» (Μπορείς να δεις τα πάντα) θα κυκλοφορήσει στις ελληνικές αίθουσες. Η ταινία καταγράφει όσα συνέβαιναν στα παρασκήνια της Silicon Valley, τον αδίστακτο κόσμο των startups και τον τρόπο με τον οποίο η μεγάλη φιλοδοξία μετατράπηκε σε μια τεράστια απάτη.
Με γνωστά ονόματα του κινηματογράφου στην παραγωγή και στους πρωταγωνιστικούς ρόλους, το φιλμ θεωρείται ήδη μία από τις πιο δυνατές ταινίες της χρονιάς. Οι πιθανότητες να βρεθεί στην κούρσα των βραβείων Όσκαρ είναι σημαντικές, σε μια υπόθεση που αποδεικνύει πως η πραγματικότητα μπορεί να ξεπεράσει ακόμη και τα πιο απίθανα σενάρια.
Η Χολμς είχε καταφέρει να πείσει επενδυτές-κολοσσούς, ισχυρά πολιτικά πρόσωπα και κορυφαίους επιχειρηματίες ότι η Theranos θα άλλαζε για πάντα την ιατρική. Στην κορύφωσή της, η εταιρεία αποτιμήθηκε στα 9 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ η ίδια ανακηρύχθηκε η νεότερη αυτοδημιούργητη δισεκατομμυριούχος στον κόσμο.
Το επιχειρηματικό της αφήγημα βασιζόταν σε μια συσκευή που, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της, μπορούσε να πραγματοποιεί εκατοντάδες διαγνωστικές εξετάσεις αίματος —από χοληστερίνη έως καρκίνο— με μόλις λίγες σταγόνες από το τσίμπημα ενός δαχτύλου. Η υπόσχεση ήταν απλή, εντυπωσιακή και εξαιρετικά επικερδής: γρήγορες και εύκολες εξετάσεις χωρίς τις συνηθισμένες αιμοληψίες.
Η εταιρεία συγκέντρωσε σχεδόν 1 δισεκατομμύριο δολάρια από επενδυτές όπως ο Λάρι Έλισον, η Μπέτσι Ντεβός και ο Ρούπερτ Μέρντοχ. Στο διοικητικό συμβούλιο συμμετείχαν οι πρώην υπουργοί Εξωτερικών των ΗΠΑ, Τζορτζ Σουλτς και Χένρι Κίσινγκερ, ενώ η συνεργασία με την αλυσίδα Walgreens έφερνε την υποσχόμενη τεχνολογία απευθείας στους καταναλωτές.
Η πορεία προς την κορυφή είχε ξεκινήσει αρκετά νωρίτερα. Η Ελίζαμπεθ Αν Χολμς γεννήθηκε το 1984 στην Ουάσινγκτον, σε οικογένεια με ισχυρές διασυνδέσεις. Ο πατέρας της είχε διατελέσει αντιπρόεδρος σε θυγατρική της Enron, ενώ η οικογένειά της καταγόταν από τους ιδρυτές της ιστορικής αυτοκρατορίας μαγιάς Fleischmann’s Yeast. Σύμφωνα με οικογενειακούς φίλους, η Χολμς φιλοδοξούσε από μικρή να αναβιώσει αυτή την παλιά δόξα και τον πλούτο.
Από τα σχολικά της χρόνια είχε δείξει έφεση στον προγραμματισμό. Το 2002 εισήχθη στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ για να σπουδάσει Χημικός Μηχανικός και, κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους, εργάστηκε σε εργαστήριο στη Σιγκαπούρη, πραγματοποιώντας εξετάσεις αίματος για τον ιό SARS. Το 2003 υπέβαλε την πρώτη της αίτηση για δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.
Τον Μάρτιο του 2004, σε ηλικία μόλις 19 ετών, εγκατέλειψε τη Σχολή Μηχανικών του Στάνφορντ και χρησιμοποίησε τα χρήματα των διδάκτρων της ως αρχικό κεφάλαιο για να ιδρύσει τη δική της εταιρεία. Στο Πάλο Άλτο δημιούργησε αρχικά τη Real-Time Cures, επικαλούμενη τον προσωπικό της φόβο για τις βελόνες και το όραμα να «εκδημοκρατίσει την υγειονομική περίθαλψη».
Η Χολμς παρουσίασε την ιδέα στην καθηγήτρια ιατρικής του Στάνφορντ, Φίλις Γκάρντνερ, και σε άλλους διακεκριμένους επιστήμονες. Η απάντηση που έλαβε ήταν κατηγορηματική: «Η ιδέα σου δεν πρόκειται να λειτουργήσει», καθώς θεωρούσαν τεχνικά αδύνατο να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα από τόσο μικρά δείγματα αίματος.
Εκείνη, όμως, δεν έκανε πίσω. Κέρδισε την εμπιστοσύνη του κοσμήτορα της Σχολής Μηχανικών, Τσάνινγκ Ρόμπερτσον, ο οποίος έγινε το πρώτο μέλος του διοικητικού συμβουλίου και της άνοιξε τις πόρτες της Silicon Valley. Η εταιρεία μετονομάστηκε σε Theranos —ένα κράμα των λέξεων therapy (θεραπεία) και diagnosis (διάγνωση)— καθώς η Χολμς έκρινε ότι η αρχική ονομασία, Real-Time Cures, προκαλούσε επιφυλάξεις στους επενδυτές.
Μέχρι το 2010, η Theranos είχε προσελκύσει περισσότερα από 92 εκατομμύρια δολάρια σε κεφάλαια. Το 2011, η Χολμς ενέταξε στο διοικητικό συμβούλιο τον πρώην υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, Τζορτζ Σουλτς, ενώ σταδιακά προστέθηκαν ο Χένρι Κίσινγκερ και ο στρατηγός Τζιμ Μάτις, δημιουργώντας ένα από τα πιο λαμπρά συμβούλια στην εταιρική ιστορία των ΗΠΑ.
Το 2013, η Theranos έκλεισε μεγάλη συμφωνία με τη Walgreens για τη δημιουργία κέντρων συλλογής αίματος μέσα στα καταστήματα της αλυσίδας. Έναν χρόνο αργότερα, η Χολμς είχε εμφανιστεί στα εξώφυλλα των Fortune, Forbes και Inc., ενώ το Forbes την ανακήρυξε τη νεότερη αυτοδημιούργητη δισεκατομμυριούχο στον κόσμο.
Η αντίστροφη μέτρηση για την κατάρρευση άρχισε τον Οκτώβριο του 2015. Παρά τις νομικές απειλές και τις τακτικές εκφοβισμού του δικηγόρου της, Ντέιβιντ Μπόις, ο δημοσιογράφος Τζον Καρερού δημοσίευσε στη Wall Street Journal το «άρθρο-βόμβα» που αποκάλυπτε την πραγματικότητα: η συσκευή Edison έδινε ανακριβή αποτελέσματα και η εταιρεία χρησιμοποιούσε κρυφά κοινά, εμπορικά μηχανήματα άλλων κατασκευαστών για τις εξετάσεις της.
Η Χολμς αρνήθηκε τα πάντα, αποκαλώντας τη Wall Street Journal «ταμπλόιντ». Σε τηλεοπτική της εμφάνιση υποστήριξε χαρακτηριστικά ότι «πρώτα σε πολεμούν και μετά αλλάζεις τον κόσμο». Ωστόσο, οι αποκαλύψεις είχαν ήδη προκαλέσει μια χιονοστιβάδα εξελίξεων που δεν μπορούσε πλέον να ανακοπεί.
Μέσα στο 2016, τα Κέντρα Υπηρεσιών Medicare και Medicaid (CMS) εντόπισαν σοβαρές παρατυπίες στα εργαστήρια της εταιρείας και απαγόρευσαν στη Χολμς να λειτουργεί υπηρεσίες αιματολογικών εξετάσεων για δύο χρόνια. Η Walgreens και ο FDA διέκοψαν κάθε συνεργασία, ενώ την επόμενη χρονιά η Πολιτεία της Αριζόνα κατέθεσε αγωγή για παραπλανητικά τεστ, η οποία οδήγησε σε διακανονισμό εκατομμυρίων.
Την ίδια περίοδο, το FBI άνοιξε έρευνα και άρχισαν να σχηματίζονται ομαδικές αγωγές. Το 2018, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SEC) απήγγειλε κατηγορίες στη Χολμς και τον συνεταίρο της, Σάνι Μπαλουάνι, για απάτη 700 εκατομμυρίων δολαρίων μέσω ψευδών ισχυρισμών. Μεταξύ άλλων, υποστήριζαν ότι η τεχνολογία τους χρησιμοποιούνταν σε πολεμικές ζώνες από το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ.
Στο απόγειό της, το 2015, η Theranos απασχολούσε περισσότερους από 800 υπαλλήλους. Μετά τις συνεχείς μαζικές απολύσεις, η εταιρεία συρρικνώθηκε σταδιακά και ανακοίνωσε την επίσημη διάλυσή της τον Σεπτέμβριο του 2018, μοιράζοντας τα εναπομείναντα περιουσιακά στοιχεία στους πιστωτές.
Η δίκη της Χολμς ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2021 σε ομοσπονδιακό δικαστήριο της Καλιφόρνιας. Καταθέτοντας, προσπάθησε να αποποιηθεί των ευθυνών της, υποστηρίζοντας ότι παραπλανήθηκε από τους τεχνικούς της και ότι ο Μπαλουάνι την επηρέαζε αρνητικά, εξαιτίας της τοξικής ερωτικής τους σχέσης. Τα στοιχεία, ωστόσο, ανέδειξαν τον πρωταγωνιστικό της ρόλο σε πλαστές επιδείξεις της συσκευής και παραπλανητικά οικονομικά στοιχεία.
Στις 3 Ιανουαρίου 2022, το σώμα των ενόρκων την έκρινε ένοχη για τέσσερις κατηγορίες απάτης σε βάρος επενδυτών. Αθωώθηκε, αντίθετα, για τις κατηγορίες που αφορούσαν την εξαπάτηση ασθενών. Παρέμεινε ελεύθερη με εγγύηση 500.000 δολαρίων μέχρι την τελική της καταδίκη σε 11 χρόνια φυλάκισης.
